یک زندانی محبوس در اوین، محسن ملکی، رئیس بهداری این زندان، و معاون سلامت اوین را به محدودکردن دسترسی بیماران به پزشک، تأخیر در اعزامهای درمانی و اعمال فشار بر زندانیان و خانوادههای آنان متهم کرده است
کانون حقوق بشر ایران، جمعه ۱۳ شهریورماه ۱۴۰۵ – بنا به گزارشی که یک زندانی از زندان اوین برای کانون حقوق بشر ایران فرستاده است، محسن ملکی دستجردی، رئیس بهداری این زندان، دسترسی زندانیان به ویزیت و درمان را با محدودیتهای تازهای روبهرو کرده است. این گزارش از تعیین سقف روزانه پذیرش بیمار، جلوگیری از مراجعه مجدد تا ۱۰ روز و تأخیر در اعزام بیماران به مراکز تخصصی حکایت دارد.
روایت زندانی از عملکرد محسن ملکی
در گزارش رسیده، محسن ملکی به استفاده از موقعیت پزشکی در جهت اعمال فشار بر زندانیان متهم شده است. فرستنده گزارش همچنین از فردی با نام خانوادگی «یوسفی»، معاون سلامت زندان اوین، نام برده و مدعی شده است که او پیشتر در تیپ دو زندان تهران بزرگ فعالیت داشته است.
این زندانی، محسن ملکی و یوسفی را به رفتار تنبیهی با زندانیان و تحمیل هزینه به خانوادههای آنان متهم کرده است. با این حال، در اطلاعات دریافتی جزئیات قابل بررسی درباره مبالغ، نحوه دریافت پول یا پرونده مشخصی در این زمینه ارائه نشده است؛ ازاینرو، ادعاهای مالی نیازمند بررسی مستقل و انتشار اسناد تکمیلی است.
تعیین «سهمیه بیماری» در زندان اوین
مهمترین بخش گزارش به سازوکاری مربوط است که زندانیان از آن با عنوان «سهمیه بیماری» یاد میکنند. براساس این روایت، پس از آغاز مسئولیت محسن ملکی، از هر سالن حدوداً ۱۰۰ نفره، روزانه تنها سه زندانی میتوانند برای دریافت خدمات پزشکی به بهداری معرفی شوند.
همچنین ادعا شده است زندانی پس از یک نوبت ویزیت، تا ۱۰ روز اجازه مراجعه دوباره ندارد؛ مگر آنکه وضعیت او اورژانسی تشخیص داده شود. زندانیان باید از شب قبل اعلام کنند که بیمار هستند تا نامشان برای مراجعه احتمالی به بهداری ثبت شود.
چنین محدودیتی، در صورت صحت، دسترسی به پزشک را نه براساس نیاز بالینی، بلکه بر پایه سهمیه اداری تنظیم میکند. بیماری و وخامت وضعیت جسمانی قابل پیشبینی نیست و تعیین سقف ثابت برای شمار بیماران میتواند تشخیص و درمان بهموقع را مختل کند.
داروهای اعصاب و نگرانی از خوابآلودگی شدید
در این گزارش آمده است زندانیانی که داروهای اعصاب و روان مصرف میکنند، ملزم شدهاند داروهای خود را در ساعات ابتدایی شب دریافت کنند. به گفته منبع، این برنامه سبب خوابآلودگی شدید برخی بیماران میشود و آنان را برای ساعتهای طولانی از فعالیت عادی بازمیدارد.
زمان و مقدار مصرف دارو باید براساس تشخیص پزشک، وضعیت بیمار و عوارض احتمالی تعیین شود. استفاده از دارو برای کنترل رفتاری یا ایجاد خوابآلودگی، در صورت اثبات، تخلفی جدی از اصول پزشکی است. بررسی این ادعا نیازمند دسترسی مستقل به پروندههای درمانی و گفتوگو با زندانیان بیمار است.
بهداری فقیر و تأخیر در اعزام بیماران
بخش دوم اطلاعات، برگرفته از مطلبی منتشرشده در شبکه اجتماعی ایکس است. در این نوشته ادعا شده محسن ملکی پس از جنگ ۱۲روزه به ریاست بهداری زندان اوین منصوب شده است. زمان دقیق این انتصاب بهطور مستقل تأیید نشده است.
براساس این روایت، بهداری اوین امکاناتی محدود و در حد یک داروخانه ساده دارد. حتی رسیدگی به زندانیانی که با نشانههای بیماریهای جدی، از جمله علائم مشکوک به سل، مراجعه میکنند با تأخیر انجام میشود و روند انتقال بیماران به بیمارستانهای خارج از زندان طولانی است.
گزارش همچنین از اصرار مأموران بر پوشاندن لباس زندان هنگام اعزام و بستن زندانی بیمار به تخت بیمارستان حکایت دارد. استفاده غیرضروری از پابند، دستبند یا زنجیر در جریان درمان میتواند سلامت بیمار را به خطر بیندازد و کرامت او را نقض کند.
نقش حساس رئیس بهداری زندان اوین
در متن ارسالی، شماره نظام پزشکی محسن ملکی ۶۰۲۶۰ ذکر شده است. بهداری زندان مسئول ثبت وضعیت جسمانی زندانیان، نگهداری پروندههای درمانی، رسیدگی به جراحات، تشخیص ضرورت اعزام و پیگیری وضعیت بیماران بستری در خارج از زندان است.
در صورت وقوع مرگ، آسیب جسمانی یا طرح ادعای شکنجه، اسناد پزشکی میتوانند نقش تعیینکنندهای در روشنشدن علت حادثه داشته باشند. از همین رو، استقلال حرفهای رئیس بهداری از مدیریت زندان و نهادهای امنیتی و امکان نظارت پزشکی مستقل بر عملکرد این واحد اهمیت ویژهای دارد.
تا زمان تنظیم این گزارش، اطلاعی از پاسخ عمومی محسن ملکی، معاون سلامت زندان اوین یا سازمان زندانها به این ادعاها در دست نیست.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- مستند حقوقی؛ بررسی کارنامه محمدمهدی شهمیرزادی؛ قاضی و رئیس شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران
- خودکشی زندانیان و مرگهای مشکوک پس از آزادی؛ هشدار فوری به خانوادهها
- زندان تهران بزرگ؛ فروش تخت، تماس و ملاقات در سایه فشار اقتصادی بر زندانیان
بررسی حقوقی عملکرد بهداری اوین براساس قوانین داخلی
قوانین دیکتاتوری حاکم بر ایران بهدلیل مغایرت با موازین دادرسی عادلانه و محدودکردن حقوق زندانیان همواره مورد انتقاد بودهاند. بررسی عملکرد منتسب به محسن ملکی براساس قوانین داخلی به معنای تأیید این قوانین نیست؛ بلکه برای نشاندادن رعایتنشدن حتی همین مقررات است.
اصول ۲۲ و ۳۹ قانون اساسی بر مصونیت جان و حیثیت زندانیان و منع هتک حرمت آنان تأکید دارند. مواد ۱۳۷، ۱۴۰، ۱۴۱، ۱۴۹ و ۱۵۰ آییننامه سازمان زندانها نیز بهداری را موظف به معاینه بیمار، تأمین دارو، ادامه درمان تا بهبودی، پایش روزانه بیماران و اعزام ضروری به مراکز درمانی میکنند.
ماده ۷۳ همین آییننامه نیز اجبار زندانیان سیاسی و مطبوعاتی به پوشیدن لباس زندان هنگام اعزام به خارج را ممنوع کرده است. سهمیهبندی ویزیت، جلوگیری از مراجعه مجدد بیمار، تأخیر در اعزام و تحمیل محدودیتهای غیرپزشکی، در صورت اثبات، با این مقررات تعارض دارد.
محرومیت درمانی زندانیان اوین و نقض حقوق بشر
مواد ۳، ۵ و ۲۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر از حق حیات و امنیت، منع رفتار غیرانسانی و حق برخورداری از مراقبت پزشکی حمایت میکنند. ماده ۱۰ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی نیز رفتار انسانی و محترمانه با تمام افراد محروم از آزادی را الزامی میداند.
قواعد نلسون ماندلا تأکید میکنند زندانیان باید بدون تبعیض به خدمات درمانی همسطح جامعه دسترسی داشته باشند و موارد اورژانسی بدون تأخیر به مراکز تخصصی منتقل شوند. محرومیت عامدانه از درمان یا ایجاد تأخیری که موجب درد شدید یا تشدید بیماری شود، میتواند مصداق رفتار ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز باشد.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک