در پی فراخوان «ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران»، کسبه و بازاریان دستکم ۲۰ شهر روز چهارشنبه ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ مغازههای خود را تعطیل کردند؛ اعتصابی که با محاصره آرامستان آیچی سقز، استقرار گسترده نیروهای امنیتی، تهدید بازاریان، بازداشتهای پیشگیرانه و کندی اینترنت همراه شد
کانون حقوق بشر ایران، چهارشنبه ۲۵ شهریورماه ۱۴۰۵ – کسبه و بازاریان شماری از شهرهای کردستان روز چهارشنبه ۲۵ شهریور ۱۴۰۵، همزمان با چهارمین سالگرد جانباختن ژینا مهسا امینی و آغاز اعتراضات سراسری ۱۴۰۱، با بستن مغازهها و واحدهای صنفی خود به اعتصاب عمومی پیوستند.
این اعتصاب در پاسخ به فراخوان «ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران» شکل گرفت. در این فراخوان از کسبه، بازاریان، کارگران، معلمان، دانشجویان و دیگر اقشار مردم خواسته شده بود روز ۲۵ شهریور از حضور در محل کار خودداری کنند و با تعطیلکردن بازارها، یاد جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ را گرامی بدارند.
تصاویر و ویدئوهای منتشرشده از شهرهای مختلف، خیابانهایی با مغازههای بسته، بازارهای نیمهتعطیل یا کاملاً تعطیل و حضور محدود شهروندان را نشان میدهد. این اعتصاب در شرایطی برگزار شد که طی روزهای منتهی به سالگرد، فضای بسیاری از شهرهای کردستان بهشدت امنیتی شده بود.
اعتصاب در دستکم ۲۰ شهر
تا بعدازظهر چهارشنبه، تعطیلی بازارها و پیوستن کسبه به اعتصاب در دستکم ۲۰ شهر ثبت شده است. فهرست شهرهایی که از آنها تصاویر یا اطلاعات مربوط به اعتصاب منتشر شده، عبارت است از:
- سقز
- سنندج
- مهاباد
- بوکان
- مریوان
- بانه
- اشنویه
- پیرانشهر
- دیواندره
- کامیاران
- قروه
- بیجار
- میاندوآب
- ارومیه
- کرمانشاه
- جوانرود
- پاوه
- روانسر
- کرند
- ثلاث باباجانی
بررسی تصاویر منتشرشده نشان میدهد اعتصاب در سقز، سنندج، دیواندره، مهاباد، بوکان و شماری دیگر از شهرها گسترده بوده است. در برخی ارزیابیهای اولیه، میزان مشارکت کسبه در شهرهای سقز، سنندج و دیواندره بین ۸۰ تا ۹۰ درصد اعلام شده است.
گزارشهای منتشرشده از اعتصاب نشان میدهد دامنه این حرکت مدنی به سه استان کردستان، آذربایجان غربی و کرمانشاه گسترش یافته است. در بسیاری از مناطق، مغازههای واقع در مراکز اصلی شهر، خیابانهای تجاری و بازارهای سنتی بسته ماندهاند.
در برخی شهرها، مأموران امنیتی برای وادارکردن کسبه به بازگشایی واحدهای صنفی وارد بازار شدهاند، بااینحال بخش قابلتوجهی از مغازهها همچنان تعطیل باقی مانده است.
محاصره آرامستان آیچی و بستن راههای منتهی به مزار ژینا امینی
یکی از مهمترین اقدامات امنیتی پیش از اعتصاب، مسدودکردن مسیرهای منتهی به آرامستان آیچی سقز، محل دفن ژینا مهسا امینی، بود.
از عصر سهشنبه ۲۴ شهریور، نیروهای امنیتی در میدانها، ورودیها و خیابانهای اصلی سقز مستقر شدند. خودروهای یگان ویژه، موتورسیکلتهای نیروهای امنیتی و ونهای انتظامی در بخشهایی از شهر به گشتزنی پرداختند.
همزمان، مسیرهای اصلی و فرعی منتهی به آرامستان آیچی تحت کنترل قرار گرفت و امکان رفتوآمد آزادانه شهروندان به این محل محدود شد. تصاویر منتشرشده، حضور نیروهای امنیتی در مسیر آرامستان و کنترل خودروهای عبوری را نشان میدهد.
برای سومین سال پیاپی، آب سد چراغویس سقز نیز رها شد تا شماری از مسیرهای فرعی منتهی به آرامستان آیچی غیرقابلعبور شود. این مسیرها در سالهای گذشته از سوی شهروندان برای دورزدن ایستهای بازرسی و رسیدن به آرامستان مورد استفاده قرار میگرفت.
اطلاعات منتشرشده درباره محاصره آرامستان آیچی همچنین از تقویت تجهیزات نظارتی و گسترش دوربینهای مداربسته در مسیر سقز به آیچی حکایت دارد. مجموعه این اقدامات با هدف جلوگیری از حضور گسترده مردم بر مزار ژینا امینی و برگزاری مراسم سالگرد انجام شده است.
استقرار کاروانهای نظامی و یگانهای ضدشورش
فضای امنیتی تنها به سقز محدود نبود. روز سهشنبه، تصاویری از حرکت کاروانهای نظامی در مسیر دیواندره به سقز منتشر شد. همزمان، نیروهای کمکی، یگانهای ضدشورش و تجهیزات امنیتی از شهرهای اطراف به سقز منتقل شدند.
در سنندج، نیروهای انتظامی و ضدشورش در خیابانهای اصلی و چند میدان شهر مستقر شدند. گزارشهایی نیز از تردد خودروهای شخصی متعلق به نیروهای امنیتی و گشتزنی مأموران لباسشخصی منتشر شده است.
خودروهای نظامی مجهز به تیربار در بخشهایی از سنندج، از جمله محدوده پارک کودک، مشاهده شدند. در مریوان نیز خودروهای نظامی و نیروهای ضدشورش در میدان سرباز و محدوده شبرنگ مستقر شدند.
در هرسین، حضور نیروهای انتظامی و تردد خودروهای امنیتی از روز ۲۳ شهریور افزایش یافت. فضای امنیتی مشابهی در بخشهایی از جوانرود، پاوه، کرمانشاه، اشنویه و مهاباد نیز گزارش شده است.
استقرار این حجم از نیروها در برابر یک اعتصاب صنفی و مدنی، نشاندهنده نگرانی حاکمیت از گسترش دوباره اعتراضاتی است که در شهریور ۱۴۰۱ از سقز و سنندج آغاز شد و طی مدت کوتاهی به سراسر کشور گسترش یافت.
تهدید کسبه به پلمب و لغو پروانه کسب
در روزهای منتهی به اعتصاب، شماری از کسبه و بازاریان در شهرهای مختلف با تماسهای تلفنی تهدیدآمیز از سوی نهادهای امنیتی و اداری روبهرو شدند.
به آنان هشدار داده شده بود که در صورت بستن مغازه، واحد صنفی آنان پلمب خواهد شد یا برای پروانه کسبشان محدودیت ایجاد میشود. تهدید به جریمه، احضار و بازداشت نیز از دیگر ابزارهای فشار برای جلوگیری از اعتصاب بود.
صبح چهارشنبه نیز مأموران در برخی بازارها از صاحبان مغازهها خواستند واحدهای صنفی را باز کنند. با وجود این فشارها، تصاویر منتشرشده نشان میدهد شمار گستردهای از کسبه مغازههای خود را بسته نگه داشتند.
تهدید به پلمب محل کسب، محرومکردن شهروندان از مجوزهای صنفی و اعمال فشار اقتصادی بر خانوادههای آنان، در عمل استفاده از ابزارهای اداری برای مقابله با یک اقدام اعتراضی مسالمتآمیز است.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- مستند حقوقی؛ بررسی کارنامه محمدمهدی شهمیرزادی؛ قاضی و رئیس شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران
- حسین فاضلی هریکندی؛ از سرکوب اعتراضات تا دفاع از اعدام معترضان
- نامه مادر یک زندانی از زندان تهران بزرگ؛ گرسنگی، کفخوابی و ناامنی در بندها
بازداشتهای پیشگیرانه در آستانه اعتصاب
در آستانه سالگرد اعتراضات سراسری ۱۴۰۱، موجی از احضارها و بازداشتهای پیشگیرانه در شهرهای کردستان آغاز شد.
در اشنویه، دستکم ۲۰ جوان طی یورشهای همزمان نیروهای امنیتی به منازلشان بازداشت شدند. این بازداشتها در ساعات اولیه بامداد و در مواردی با ورود خشونتآمیز مأموران به خانهها صورت گرفت.
شماری از بازداشتشدگان به مکانهای نامعلوم منتقل شدهاند و خانوادههای آنان از محل نگهداری و وضعیت حقوقیشان اطلاع دقیقی ندارند. تا زمان تنظیم این گزارش، درباره اتهامات، مرجع صادرکننده دستور بازداشت و امکان دسترسی آنان به وکیل اطلاعات شفافی منتشر نشده است.
موارد دیگری از بازداشت شهروندان در مهاباد و کامیاران نیز همزمان با تشدید فضای امنیتی گزارش شده است. ارتباط دقیق تمام این بازداشتها با فراخوان اعتصاب هنوز روشن نیست، اما زمان و شیوه اجرای آنها نگرانی درباره تلاش برای جلوگیری از مشارکت مردم در اعتصاب را افزایش داده است.
کندی اینترنت و محدودیت در انتشار تصاویر
همزمان با آغاز اعتصاب، کاربران در شماری از شهرهای کردستان از کندی محسوس اینترنت و اختلال در دسترسی به شبکههای ارتباطی خبر دادند.
کاهش سرعت اینترنت، ارسال تصاویر و ویدئوهای مربوط به اعتصاب را دشوار کرده است. به همین دلیل، دامنه واقعی اعتصاب ممکن است گستردهتر از شهرهایی باشد که تا این لحظه اطلاعات آنها منتشر شده است.
اعمال محدودیت ارتباطی در زمان اعتراضها و مناسبتهای سیاسی، طی سالهای گذشته بارها برای جلوگیری از انتشار سریع اخبار، شناسایی ابعاد اعتراضها و قطع ارتباط میان شهرها مورد استفاده قرار گرفته است.
چهار سال پس از آغاز اعتراضات سراسری ۱۴۰۱
ژینا مهسا امینی، دختر ۲۲ ساله اهل سقز، پس از بازداشت توسط گشت ارشاد در تهران و انتقال به بازداشتگاه، به بیمارستان منتقل شد و روز ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ جان باخت.
مراسم خاکسپاری او در آرامستان آیچی سقز به نخستین صحنه اعتراض گسترده تبدیل شد. شعار «زن، زندگی، آزادی» در همان مراسم طنینانداز شد و اعتراضها از سقز و سنندج به شهرهای دیگر گسترش یافت.
حاکمیت در جریان سرکوب اعتراضات از سلاح گرم، بازداشت گسترده، شکنجه، صدور احکام سنگین و اعدام استفاده کرد. صدها معترض جان باختند و هزاران نفر بازداشت یا مجروح شدند. با گذشت چهار سال، هیچ تحقیق مستقل و مؤثری برای شناسایی و محاکمه آمران و عاملان این سرکوب انجام نشده است.
اعتصاب ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ نشان داد که با وجود بازداشت، تهدید، استقرار نیروهای مسلح و فشار اقتصادی بر کسبه، سالگرد اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ همچنان به یک مناسبت مهم دادخواهی و اعتراض مدنی تبدیل شده است.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک