گزارشهای منتشرشده در رسانههای حکومتی از ۱۰ برابر شدن شمار فقرا، سقوط ۴ تا ۵ دهک جامعه به زیر خط فقر، نابودی یک تا دو میلیون شغل، تورم سنگین مواد غذایی، سقوط آزاد معیشت و فروپاشی طبقه متوسط حکایت دارد؛ بحرانی که حاصل فساد ساختاری، کاهش سرمایهگذاری، سرکوب دستمزدها و اولویت دادن حاکمیت به هزینههای نظامی و منطقهای بهجای تأمین نیازهای اساسی مردم است
فقر و گرانی بهعنوان ابزار نقض فاحش حقوق بشر
کانون حقوق بشر ایران، جمعه ۹ مردادماه ۱۴۰۵ – بر اساس ماده ۲۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر، داشتن حداقل سطح زندگی شایسته برای تامین سلامت و رفاه خود و خانواده، از جمله خوراک، پوشاک، مسکن و خدمات اجتماعی، از حقوق بنیادین و سلبنشدنی هر انسان است. با این حال، نگاهی به آمار و گزارشهای منتشرشده در رسانهها و روزنامههای رسمی در مردادماه ۱۴۰۵ نشان میدهد که جامعه ایران با یک فروپاشی بیسابقه اقتصادی و معیشتی روبروست.
باکس اطلاعاتی | نمای کلی بحران فقر
| شاخص | وضعیت اعلامشده |
| افزایش شمار افراد زیر خط فقر | ۱۰ برابر طی ۵ تا ۶ سال |
| جمعیت ناتوان از تأمین حداقلهای زندگی | بیش از نیمی از جمعیت |
| نرخ فقر در سال جاری | حدود ۴۱ درصد |
| پیشبینی نرخ فقر طی دو سال آینده | ۴۵.۵ درصد |
| جمعیت در فقر مطلق | ۴ تا ۵ نفر از هر ۱۰ نفر |
| کاهش درآمد ناخالص ملی سرانه | حدود ۲۵ درصد از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ |
| کاهش سرمایهگذاری سرانه | حدود ۵۰ درصد |
گستردگی بحران فقر، تورم سه رقمی در اقلام اساسی، بیکاری میلیونی و نابودی کامل طبقه متوسط، شرایط زیستی مردم را به نقطه بحرانی و آسیبپذیر و غیرقابل بازگشت رسانده است. بررسی مطالب منتشر شده در روزنامههای حکومتی اثبات میکند که ریشه این فاجعه معیشتی، نه در تحریمها، بلکه در سیاستگذاریهای ساختاری، فساد نهادینهشده و اولویت دادن به هزینههای نظامی و نیابتی در منطقه بهجای تامین نیازهای اولیه مردم ایران نهفته است.
گسترش بیسابقه خط فقر و فروپاشی طبقه متوسط
بررسی آمارهای رسمی حاکی از آن است که فقر در ایران از یک مسئله اقتصادی به یک بحران عمیق ساختاری و اجتماعی تبدیل شده است.
- ۱۰ برابر شدن تعداد فقرا: بر اساس گزارش روزنامه توسعه ایرانی به نقل از کارشناسان اقتصادی، تعداد افراد زیر خط فقر طی ۵ تا ۶ سال گذشته ۱۰ برابر شده است. در حال حاضر بیش از نیمی از جمعیت کشور توان تامین حداقلهای زندگی را ندارند.
- پیشبینی خط فقر ۴۵ درصدی: طبق برآوردهای مرکز پژوهشهای مجلس، نرخ فقر در سال جاری به حدود ۴۱ درصد رسیده و پیشبینی میشود طی دو سال آینده به ۴۵.۵ درصد افزایش یابد.
- سقوط ۴ تا ۵ دهک جامعه به زیر خط فقر: روزنامه سیاست روز هشدار داده است که از هر ۱۰ ایرانی، ۴ تا ۵ نفر در فقر مطلق زندگی میکنند. این گزارش به فرسایش و نابودی کامل طبقه متوسط اشاره کرده و گسترش سریعتر فقر در مناطق روستایی را زنگ خطری جدی برای ثبات اجتماعی دانسته است.
- کاهش ۲۵ درصدی درآمد سرانه: گزارش روزنامه دنیای اقتصاد نشان میدهد که درآمد ناخالص ملی سرانه ایرانیان از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ حدود ۲۵ درصد کاهش یافته و میزان سرمایهگذاری سرانه نیز به نصف رسیده است.
باکس اطلاعاتی | اشتغال و تعطیلی صنایع
| شاخص | وضعیت اعلامشده |
| مشاغل ازدسترفته | یک تا دو میلیون شغل |
| ظرفیت عملیاتی بسیاری از صنایع | کمتر از ۵۰ درصد |
| متقاضیان بیمه بیکاری | حدود ۳۰۰ هزار نفر |
| پروندههای تأییدشده بیمه بیکاری | حدود ۱۷۰ هزار نفر |
| قطعی برق شهرکهای صنعتی | حداقل دو روز در هفته |
| پیامد اصلی | توقف خطوط تولید و تهدید اشتغال صدها هزار کارگر |
بحران عمیق اشتغال، قطعی برق صنایع و بیکاری میلیونی
حق اشتغال و داشتن شغل شایسته، پایهایترین رکن امنیت روانی و معیشتی هر جامعه است؛ اما تعطیلی صنایع و تنشهای منطقهای موج جدیدی از بیکاری را در کشور ایجاد کرده است.
- از دست رفتن ۱ تا ۲ میلیون شغل: روزنامه جهان صنعت گزارش داده است که در پی تنشها و جنگهای اخیر و آسیبهای واردشده به زیرساختهای صنعتی، بین ۱ تا ۲ میلیون شغل در کشور نابود شده است. ظرفیت عملیاتی بسیاری از واحدهای تولیدی و صنایع کشور به کمتر از ۵۰ درصد سقوط کرده است.
- ثبتنام ۳۰۰ هزار نفر برای بیمه بیکاری: به نوشته روزنامه توسعه ایرانی و جهان صنعت، طی ماههای اخیر حدود ۳۰۰ هزار نفر متقاضی دریافت بیمه بیکاری در سامانه مربوطه ثبتنام کردهاند که تا کنون پرونده ۱۷۰ هزار نفر از آنان تایید شده است.
- فلج شدن صنایع با قطعی مکرر برق: روزنامه نوبنیاد به قطعیهای منظم و حداقل دو روز در هفته برق در شهرکهای صنعتی اشاره کرده که خطوط تولید صنایع مختلف (از جمله صنعت متورسیکلتسازی و تولید قطعات) را به تعطیلی کشانده و اشتغال صدها هزار کارگر را با خطر جدی مواجه کرده است.
باکس اطلاعاتی | تورم، ارز و سفره خانوار
| شاخص | وضعیت اعلامشده |
| تورم نقطهبهنقطه خردادماه | ۸۸.۶ درصد |
| افزایش قیمت روغن نباتی جامد | بیش از ۴۵۴ درصد |
| افزایش قیمت مرغ، برنج و تخممرغ | بین ۲۳۱ تا ۳۶۸ درصد |
| نرخ حواله دلار | بیش از ۱۵۱ هزار و ۷۰۰ تومان |
| پیامد جهش ارز | افزایش هزینه تولید و قیمت کالاهای اساسی |
| نشانه نمادین بحران | گرانتر شدن کیسه پلاستیکی از نان |
تورم لجامگسیخته و جهش نرخ ارز؛ کوچکتر شدن سفره معیشتی
کاهش مستمر ارزش پول ملی و تورم فوقالعاده در بخش خوراکیها، قدرت خرید مردم را به صفر نزدیک کرده است.
- تورم نقطه به نقطه ۸۸.۶ درصدی: روزنامه هممیهن از ثبت تورم نقطه به نقطه ۸۸.۶ درصدی در خردادماه خبر داده است. در گروه اقلام خوراکی، قیمت روغن نباتی جامد بیش از ۴۵۴ درصد نسبت به سال قبل جهش داشته و اقلامی چون مرغ، برنج و تخممرغ افزایش قیمتی بین ۲۳۱ تا ۳۶۸ درصد را تجربه کردهاند.
- پیشبینی سقوط بیسابقه ارزش پول ملی: بر اساس تحلیل هممیهن، با تداوم این روند، در سال ۱۴۱۰ قدرت خرید یک میلیون تومان معادل ۱۱۰ میلیون تومان در سال ۱۴۰۱ خواهد بود.
- جهش نرخ ارز به بالای ۱۵۱ هزار تومان: روزنامه نوبنیاد با اشاره به جهش نرخ حواله دلار از محدوده ۳۹ هزار تومان به بیش از ۱۵۱ هزار و ۷۰۰ تومان، تبیین کرده که این جهش ارز مستقیماً هزینه تولید و قیمت تمامی کالاهای اساسی را چند برابر کرده است.
- قیمت نایلون گرانتر از نان: روزنامه دنیای اقتصاد در توصیف عمق بحران معیشتی نوشت که در حال حاضر قیمت یک کیسه پلاستیکی خریدار نان، از خود نان گرانتر شده است؛ نمادی عینی از بیارزش شدن کامل پول ملی و ابعاد فاجعه بار فقر.
باکس اطلاعاتی | دستمزد و شکست حمایتهای معیشتی
| شاخص | وضعیت اعلامشده |
| جایگاه دستمزد کارگران | در میان ۴ تا ۵ کشور دارای پایینترین دستمزد |
| حداقل دستمزد کارگر | کمتر از ۲۰۰ دلار |
| وضعیت کالابرگ الکترونیکی | اختلال گسترده و کمبود منابع |
| مطالبات برخی فروشگاهها | ۴۰ تا ۵۰ میلیارد تومان |
| پیامد | توقف یا اختلال در توزیع کالاهای حمایتی |
سرکوب دستمزد کارگران و شکست طرحهای حمایتی حکومت
در حالی که تورم و گرانی رکوردهای تاریخی را جابهجا میکند، دستمزد نیروی کار در ایران در پایینترین سطح جهانی نگه داشته شده است.
- ایران در صدر کشورهای با نازلترین دستمزد: روزنامه توسعه ایرانی اذعان کرده که ایران جزو ۴ تا ۵ کشور اول جهان با پایینترین نرخ دستمزد است. در حالی که حداقل اعانه بیکاری در اروپا بالای ۱۲۰ یورو است، حداقل دستمزد یک کارگر در ایران به ۲۰۰ دلار هم نمیرسد.
- ورشکستگی طرح کالابرگ الکترونیکی: روزنامه خراسان از اختلال شدید و شکست طرح کالابرگ الکترونیکی به دلیل کسری شدید منابع مالی خبر داده است. مطالبات انباشته فروشگاههای طرف قرارداد در برخی موارد به ۴۰ تا ۵۰ میلیارد تومان رسیده که عملاً توزیع کالاهای حمایتی را متوقف کرده است.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- میدان شهدای اصفهان؛ ۱۶ متهم، اتهام محاربه و انجام شکنجه؛ آنچه از یکی از مهمترین پروندههای اعتراضات ۱۴۰۴ میدانیم
- مهدی خانکی اعدام شد؛ اجرای حکم بازداشتشده اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴
- ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری؛ اعدام دو زندانی سیاسی در میدان علیخانی اصفهان
عوامل اصلی بحران معیشتی
- فساد ساختاری و نهادینهشده
- کاهش مستمر سرمایهگذاری
- سرکوب دستمزد کارگران
- قطعی برق و تعطیلی صنایع
- جهش نرخ ارز و کاهش ارزش پول ملی
- ناکارآمدی طرحهای حمایتی
- تبدیل آمار فقر به موضوعی امنیتی
- اولویت دادن به هزینههای نظامی و گروههای نیابتی
سرکوب معیشت در خدمت جنگافروزی
آنچه رسانههای وابسته به حاکمیت در مرداد ۱۴۰۵ به آن اعتراف میکنند، تنها گوشهای از واقعیت تلخی است که میلیونها شهروند ایرانی روزانه با گوشت و پوست خود احساس میکنند. نابودی طبقه متوسط، گسترش فقر مطلق به بیش از نیمی از جمعیت و سقوط ارزش دستمزدها، نتیجه مستقیم سیاستهای اتخاذشده توسط حاکمیت است.
ریشه اصلی این بحران خانمانسوز در دو مولفه اساسی نهفته است
۱. تبدیل کردن آمار فقر به یک تابوی امنیتی و سیاسی به جای حل ریشهای مشکلات ساختاری اقتصاد
۲. اولویت دادن به تامین مالی گروههای نیابتی و هزینههای هنگفت جنگافروزی در منطقه در برابر حقوق اولیه و سفره معیشتی مردم ایران.
تداوم این شرایط و گره زدن حیات اقتصادی کشور به بحرانهای نظامی، تابآوری جامعه را به نقطه پایان رسانده است. از منظر حقوق بشر، محروم کردن ارادی یک ملت از حداقلهای معیشتی و ناچار ساختن میلیونها انسان به زندگی زیر خط فقر، شکلی از «سرکوب ساختاری» و نقض آشکار کرامت انسانی است که جامعه ایران را به سمت انفجار و فروپاشی کامل اجتماعی سوق میدهد.
بررسی نقض حقوق بشر با وضعیت معیشتی مردم
بحران معیشتی تنها یک مسئله اقتصادی نیست، بلکه مستقیماً با نقض حقوق بنیادین مردم ارتباط دارد. هنگامی که میلیونها شهروند از دسترسی کافی به غذا، مسکن، درمان، آموزش و شغل محروم میشوند، حق برخورداری از زندگی شایسته، مندرج در ماده ۲۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر، عملاً نقض میشود. تورم سنگین، کاهش ارزش دستمزد، بیکاری و قطع حمایتهای اجتماعی، خانوادهها را ناچار میکند میان خوراک، درمان، اجاره مسکن و آموزش فرزندان یکی را انتخاب کنند. در چنین شرایطی، فقر به ابزاری برای محدود کردن آزادی، افزایش وابستگی و خاموش کردن اعتراضات اجتماعی تبدیل میشود. تخصیص منابع عمومی به برنامههای نظامی و منطقهای، در حالی که کارگران، بازنشستگان و خانوادههای کمدرآمد از تأمین نیازهای اولیه ناتواناند، نشاندهنده نقض تعهد حاکمیت به حفظ کرامت انسانی است. استمرار این وضعیت، نابرابری، کودکان کار، ترک تحصیل، سوءتغذیه و محرومیت درمانی را گسترش داده و حق حیات، سلامت و امنیت اجتماعی را تهدید میکند.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک