حکم اعدام ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری، دو تن از بازداشتشدگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴، بامداد ۶ مرداد ۱۴۰۵ در میدان علیخانی اصفهان بهصورت علنی اجرا شد؛ همزمان گزارشهایی از فضای شدید امنیتی، اعتراض شهروندان و نگرانی نسبت به سرنوشت دیگر متهمان این پرونده منتشر شد
کانون حقوق بشر ایران، ۶ مرداد ۱۴۰۵ – بامداد سهشنبه ۶ مردادماه ۱۴۰۵، حکم اعدام ابوالفضل سپاهی بادجانی و امیرحسین صفری حسینآبادی، دو تن از بازداشتشدگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴، در ارتباط با پرونده موسوم به «میدان علیخانی» اصفهان، بهصورت علنی در میدان علیخانی این شهر اجرا شد.
خبرگزاری میزان، وابسته به قوه قضائیه جمهوری اسلامی، با انتشار گزارشی از اجرای حکم اعدام ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری خبر داد و این دو زندانی را از متهمان پرونده میدان علیخانی معرفی کرد. اجرای این احکام در حالی انجام شد که پرونده از زمان تشکیل با انتقادهای گسترده نهادهای حقوق بشری درباره روند رسیدگی، نحوه بازجویی از متهمان و رعایت اصول دادرسی عادلانه همراه بود.
اجرای حکم اعدام ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری در فضای امنیتی
بر اساس گزارشهای دریافتی، اجرای حکم اعدام ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری در میدان علیخانی اصفهان با حضور گسترده نیروهای امنیتی و در فضایی کاملاً امنیتی انجام شد.
منابع مطلع گزارش دادند که همزمان با اجرای احکام، شماری از شهروندان حاضر در محل نسبت به این اقدام اعتراض کردند، اما نیروهای امنیتی با مداخله و برخورد با معترضان، از ادامه تجمع جلوگیری کردند. همچنین گزارشهایی از یورش مأموران به شهروندان معترض منتشر شد، هرچند مقامهای رسمی تاکنون درباره این گزارشها توضیحی ارائه نکردهاند.
اجرای علنی حکم اعدام ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری در یکی از میادین اصلی شهر، بار دیگر موضوع استفاده از اعدام در ملأعام را به یکی از محورهای اصلی بحثهای حقوق بشری تبدیل کرد.
روایت رسمی از پرونده میدان علیخانی
خبرگزاری میزان در گزارش خود مدعی شد که ابوالفضل سپاهی در جریان اعتراضات میدان علیخانی حضور فعال داشته و با در دست داشتن سلاح سرد، از جمله تبر و چاقو، در مسدود کردن خیابانها، آتش زدن لاستیکها، تخریب اموال عمومی و حمله به نیروهای امنیتی نقش داشته است.
این خبرگزاری همچنین مدعی شد که ابوالفضل سپاهی در جریان درگیریها به یکی از مأموران انتظامی حمله کرده و در نهایت در کشته شدن وی نقش داشته است. با این حال، گزارش منتشرشده از سوی میزان، جزئیات مستند، شواهد مستقل یا اطلاعاتی که امکان ارزیابی بیطرفانه این ادعاها را فراهم کند، ارائه نکرد.
درباره امیرحسین صفری نیز خبرگزاری میزان مدعی شد که وی از ابتدای وقایع میدان علیخانی با پوشاندن چهره و در دست داشتن قداره در محل حضور داشته و در درگیریها مشارکت کرده است. همچنین در این گزارش، ادعاهایی درباره نقش امیرحسین صفری در حمله به یکی از مأموران مطرح شد که همانند سایر بخشهای گزارش، مستندات مستقلی برای آن منتشر نشد.
گزارشهای حقوق بشری از شکنجه و اعترافات اجباری
در مقابل روایت رسمی، گزارشهای منتشرشده از سوی منابع حقوق بشری حاکی از آن بود که ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری پس از بازداشت با فشارهای شدید امنیتی، آزارهای جسمی و روحی و شکنجه برای اخذ اعترافات اجباری روبهرو شده بودند.
بر اساس این گزارشها، خانوادههای ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری بارها نسبت به نبود امکان دسترسی آزادانه به وکیل مستقل، محدودیت در حق دفاع و استفاده از اعترافات اخذشده تحت فشار اعتراض کرده بودند. فعالان حقوق بشر نیز تأکید کردهاند که استفاده از چنین اعترافاتی، در صورت اثبات، میتواند اعتبار روند رسیدگی قضایی را با پرسشهای جدی مواجه کند.
علاوه بر این، نهادهای حقوق بشری روند رسیدگی به پرونده را فاقد شفافیت کافی دانسته و خواستار انتشار جزئیات کامل پرونده، مستندات اتهامات و فراهم شدن امکان رسیدگی مستقل و منصفانه شده بودند.
نگرانی درباره سرنوشت دیگر متهمان پرونده
همزمان با اجرای حکم ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری، گزارشهایی درباره وضعیت دیگر متهمان پرونده میدان علیخانی نیز منتشر شد.
بر اساس اطلاعات دریافتی، تا زمان تنظیم این گزارش، از وضعیت علیرضا سپاهی، یکی دیگر از متهمان این پرونده که خانواده وی نیز همزمان با خانواده ابوالفضل سپاهی برای آخرین ملاقات فراخوانده شده بودند، اطلاعات دقیقی در دسترس نبود. این موضوع نگرانیها نسبت به احتمال اجرای احکام دیگر محکومان این پرونده را افزایش داده است.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- میدان شهدای اصفهان؛ ۱۶ متهم، اتهام محاربه و انجام شکنجه؛ آنچه از یکی از مهمترین پروندههای اعتراضات ۱۴۰۴ میدانیم
- مهدی خانکی اعدام شد؛ اجرای حکم بازداشتشده اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ پس از کمتر از پنج ماه
- زندان قزلحصار؛ پانزدهمین روز اعتصاب غذای ۱۵۰۰ زندانی و انتقال ۲۴۰ زندانی از واحد ۲+ فیلم و عکسها
بررسی حقوقی پرونده بر اساس قوانین داخلی
قوانین دیکتاتوری حاکم بر ایران در سالهای گذشته بارها به دلیل مغایرت با موازین دادرسی عادلانه، ابهام در رسیدگی به پروندههای امنیتی و استفاده گسترده از مجازات اعدام مورد انتقاد حقوقدانان و نهادهای حقوق بشری قرار گرفته است. پرونده ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری نیز از جمله پروندههایی است که به دلیل گزارشهای منتشرشده درباره روند بازداشت، نحوه رسیدگی، دسترسی به وکیل و اجرای علنی حکم اعدام، پرسشهای جدی حقوقی را برانگیخته است.
ابهامات حقوقی پرونده
بر اساس گزارشهای منتشرشده از سوی منابع حقوق بشری، ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری پس از بازداشت با فشارهای امنیتی، آزارهای جسمی و روحی و شکنجه برای اخذ اعترافات اجباری مواجه شده بودند. همچنین خانوادههای این دو زندانی بارها نسبت به نبود امکان دسترسی آزادانه به وکیل منتخب، محدودیت در حق دفاع و نبود شفافیت در روند رسیدگی قضایی ابراز نگرانی کرده بودند.
در مقابل، روایت رسمی منتشرشده از سوی خبرگزاری میزان، اتهاماتی را علیه این دو زندانی مطرح کرده است، اما جزئیات مستند، ادله مستقل یا اطلاعاتی که امکان ارزیابی بیطرفانه این ادعاها را فراهم کند، منتشر نشده است. در چنین شرایطی، اجرای حکم اعدام، بهویژه با توجه به ادعاهای مربوط به شکنجه و اعترافات اجباری، از منظر حقوقی محل بحث و انتقاد بوده است.
مواد قانونی مرتبط
بررسی این پرونده بر اساس قوانین داخلی، چند اصل و مقرره مهم را یادآور میشود:
- اصل ۳۲ قانون اساسی بر لزوم رعایت ضوابط قانونی در بازداشت افراد و اطلاع فوری از اتهام تأکید دارد.
- اصل ۳۵ قانون اساسی حق برخورداری از وکیل را برای همه متهمان به رسمیت شناخته و استفاده از وکیل منتخب را از حقوق اساسی آنان میداند.
- اصل ۳۷ قانون اساسی اصل برائت را تضمین کرده و تأکید دارد که هیچکس مجرم شناخته نمیشود مگر آنکه جرم او در دادگاه صالح و بر اساس قانون اثبات شود.
- اصل ۳۸ قانون اساسی هرگونه شکنجه برای گرفتن اقرار یا کسب اطلاع را ممنوع اعلام کرده و اقرار حاصل از اجبار را فاقد اعتبار قانونی میداند.
- اصل ۳۹ قانون اساسی هتک حرمت و حیثیت افراد بازداشتشده، زندانی یا محکوم را ممنوع کرده است.
- قانون آیین دادرسی کیفری نیز بر رعایت حق دفاع، دسترسی به وکیل، رسیدگی بیطرفانه و رعایت تشریفات قانونی در تمامی مراحل دادرسی تأکید دارد.
موارد نقض قانون
با توجه به گزارشهای منتشرشده درباره پرونده ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری، موارد زیر از مهمترین نگرانیهای حقوقی مطرحشده به شمار میرود:
- گزارشهای مربوط به شکنجه و اعمال فشار برای اخذ اعترافات؛
- محدودیت در دسترسی به وکیل مستقل و حق دفاع؛
- نبود شفافیت کافی در روند رسیدگی و انتشار مستندات پرونده؛
- اجرای حکم اعدام در شرایطی که نسبت به رعایت اصول دادرسی عادلانه انتقادهای متعددی مطرح شده بود؛
- اجرای علنی حکم اعدام که از منظر حفظ کرامت انسانی و تناسب مجازات، همواره محل انتقاد حقوقدانان بوده است.
نقض حقوق بشر در رابطه با ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری
پرونده ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری از منظر استانداردهای بینالمللی حقوق بشر نیز با نگرانیهای جدی همراه بوده است. گزارشهای منتشرشده درباره شکنجه، اعترافات اجباری، محدودیت در دسترسی به وکیل مستقل، نبود شفافیت در روند دادرسی و اجرای حکم اعدام در ملأعام، از جمله مواردی است که با اصول بنیادین حقوق بشر در تعارض قرار دارد.
نهادهای حقوق بشری بارها تأکید کردهاند که در پروندههای منجر به مجازات اعدام، رعایت کامل تضمینهای دادرسی عادلانه ضروری است و هرگونه ادعا درباره شکنجه یا اخذ اعتراف تحت فشار باید پیش از صدور و اجرای حکم، بهصورت مستقل و بیطرفانه بررسی شود. همچنین اجرای علنی حکم اعدام از سوی بسیاری از نهادهای بینالمللی بهعنوان اقدامی مغایر با کرامت انسانی و عاملی برای ایجاد رعب و ارعاب در جامعه مورد انتقاد قرار گرفته است.
مواد حقوق بشری مرتبط
- ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر: هر انسانی حق زندگی، آزادی و امنیت شخصی دارد.
- ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر: هیچکس نباید تحت شکنجه یا رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز قرار گیرد.
- ماده ۱۰ اعلامیه جهانی حقوق بشر: هر شخص حق دارد که دعوای او در یک دادگاه مستقل، بیطرف و علنی و با رعایت کامل اصول دادرسی منصفانه رسیدگی شود.
- ماده ۱۴ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی: حق برخورداری از دادرسی عادلانه، دسترسی به وکیل و امکان دفاع مؤثر را تضمین میکند.
- ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی: حق ذاتی حیات را به رسمیت شناخته و اعمال مجازات اعدام را تنها در چارچوب سختگیرانهترین تضمینهای دادرسی مجاز میداند.
- کنوانسیون منع شکنجه هرگونه شکنجه و استفاده از اعترافات حاصل از اجبار را مردود میداند.
- قواعد حداقل استاندارد سازمان ملل برای رفتار با زندانیان (قواعد نلسون ماندلا) بر حفظ کرامت انسانی زندانیان و ممنوعیت رفتارهای غیرانسانی و تحقیرآمیز تأکید دارد.
اجرای حکم اعدام ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری در ملأعام، در کنار گزارشهای مربوط به شکنجه، اعترافات اجباری و ابهام در روند دادرسی، بار دیگر موضوع رعایت حقوق متهمان در پروندههای مرتبط با اعتراضات و استفاده از مجازات اعدام را در کانون توجه نهادهای حقوق بشری قرار داد. همزمان، بیاطلاعی از وضعیت علیرضا سپاهی و دیگر متهمان این پرونده، نگرانیها درباره احتمال اجرای احکام بعدی را افزایش داده است.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک