تأخیر طولانی در پرداخت مطالبات، دستمزدهای نامتناسب با تورم، قراردادهای بیثبات، بیکاری فارغالتحصیلان و تحمیل شیفتهای سنگین، زندگی و امنیت شغلی پرستاران را با بحران روبهرو کرده است
کانون حقوق بشر ایران، پنجشنبه ۱۹ شهریورماه ۱۴۰۵ – مشکلات معیشتی و شغلی پرستاران در ایران به مرحلهای رسیده است که بسیاری از شاغلان این حرفه، باوجود تحمل شیفتهای طولانی و مسئولیت مستقیم در حفظ جان بیماران، از تأمین هزینههای روزمره زندگی ناتوان ماندهاند. پرداختنشدن مطالبات، اضافهکاری اجباری، کمبود نیروی انسانی، قراردادهای موقت و نبود امنیت شغلی از مهمترین دلایل ادامه اعتراضهای پرستاران در شهرهای مختلف است.
اعتراضهای تازه کادر درمان نشان میدهد بخش قابلتوجهی از این مشکلات همچنان حلنشده باقی مانده است. در شهریورماه ۱۴۰۵، پرستاران و کارکنان مراکز درمانی در کرمانشاه و فسا تجمع کردند. در کرمانشاه، معترضان از پرداختنشدن حدود یک سال مطالبات اضافهکاری سخن گفتند و در فسا نیز هشت ماه معوقات مزدی از دلایل تجمع اعلام شد. کمبود تجهیزات و نیرو، تبعیض در پرداخت کارانه و پایینبودن تعرفه خدمات پرستاری از دیگر مطالبات مطرحشده بود.
کاهش قدرت خرید و گسترش بحران معیشتی
حقوق دریافتی بسیاری از پرستاران با نرخ تورم و افزایش هزینههای مسکن، خوراک، درمان و رفتوآمد تناسب ندارد. پرستاری که مسئول مراقبت از چند بیمار بدحال است، پس از پایان شیفت با همان مشکلاتی روبهرو میشود که بخش بزرگی از مزدبگیران با آن درگیرند؛ اجارههای سنگین، افزایش روزانه قیمت کالاهای ضروری و کاهش مستمر ارزش دستمزد.
در این شرایط، اضافهکاری برای بسیاری از پرستاران دیگر یک انتخاب برای افزایش درآمد نیست، بلکه راهی اجباری برای جبران بخشی از کسری مخارج خانوار است. بااینحال، همین مبالغ نیز گاه برای ماهها پرداخت نمیشود. تأخیر در پرداخت کارانه، حق شیفت، تعرفه خدمات و اضافهکاری به معنای آن است که پرستار کار خود را انجام میدهد، اما نمیداند دستمزد مربوط به آن چه زمانی و با چه محاسبهای پرداخت خواهد شد.
گزارشهای منتشرشده در سال ۱۴۰۴ از انباشت چندماهه مطالبات پرستاران در استانهای مختلف خبر میداد. در برخی مراکز درمانی، میانگین معوقات به حدود شش ماه رسیده و در مواردی پرداخت حق کارانه و اضافهکاری برای مدت طولانیتری متوقف مانده بود.
اضافهکاری اجباری با دستمزدی ناچیز
یکی از اصلیترین محورهای اعتراض پرستاران، تحمیل اضافهکاری خارج از توافق آنان است. کمبود نیرو در بیمارستانها سبب شده است پرستاران علاوه بر شیفت موظف، ساعتهای بیشتری کار کنند. نرخ پایین این ساعتها، فشار جسمی و روانی ناشی از کار را جبران نمیکند و پرداخت آن نیز همواره بهموقع انجام نمیشود.
در اعتراضهای صنفی، مبلغ اضافهکاری ساعتی حدود ۲۰ تا ۳۰ هزار تومان اعلام شده بود؛ مبلغی که پرستاران آن را در مقایسه با سختی کار، مسئولیت حرفهای و هزینههای زندگی ناچیز میدانستند. در کنار آن، شیفتهای طولانی، شبکاری، حضور در بخشهای ویژه و مراقبت همزمان از چند بیمار، احتمال خستگی مزمن و فرسودگی شغلی را افزایش داده است.
اضافهکاری اجباری تنها یک مسئله مزدی نیست. پرستاری که بدون استراحت کافی چند شیفت متوالی کار میکند، با کاهش تمرکز و توان جسمی روبهرو میشود. این وضعیت هم سلامت نیروی درمان را تهدید میکند و هم احتمال اشتباه در ارائه خدمات به بیماران را افزایش میدهد. بنابراین رفع کمبود نیرو و پایاندادن به اضافهکاری اجباری، مستقیماً با امنیت بیماران ارتباط دارد.
بیکاری پرستاران در کنار کمبود نیروی بیمارستانها
یکی از آشکارترین تناقضهای نظام درمان، همزمانی کمبود شدید نیروی پرستاری با بیکاری دهها هزار فارغالتحصیل این رشته است. برآوردهای منتشرشده از کمبود نزدیک به ۱۰۰ هزار پرستار در مراکز درمانی حکایت دارد؛ درحالیکه تعداد زیادی از فارغالتحصیلان پرستاری بیکارند یا به دلیل دستمزد پایین، قراردادهای نامناسب و شرایط دشوار کار تمایلی به پذیرش فرصتهای موجود ندارند.
گزارشهای صنفی تعداد پرستاران بیکار را بیش از ۶۰ هزار نفر برآورد کردهاند. همچنین در سال ۱۴۰۴ نزدیک به سه هزار پرستار از چرخه اشتغال خارج شدند که ترک شغل، استعفا و مهاجرت از دلایل آن بود.
این وضعیت نشان میدهد مسئله تنها کمبود نیروی آموزشدیده نیست؛ مشکل اصلی ناتوانی ساختار درمان در جذب، استخدام و حفظ پرستاران است. بیمارستانها با کمبود نیرو روبهرو هستند، اما استخدام رسمی محدود است و بخشی از نیروهای موردنیاز با قراردادهای موقت، شرکتی یا کوتاهمدت به کار گرفته میشوند.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- مستند حقوقی؛ بررسی کارنامه محمدمهدی شهمیرزادی؛ قاضی و رئیس شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران
- حسین فاضلی هریکندی؛ از سرکوب اعتراضات تا دفاع از اعدام معترضان
- نامه مادر یک زندانی از زندان تهران بزرگ؛ گرسنگی، کفخوابی و ناامنی در بندها
قراردادهای بیثبات و نبود امنیت شغلی
پرستاران طرحی، شرکتی و قراردادی از امنیت شغلی کمتری برخوردارند. قراردادهای کوتاهمدت به کارفرما امکان میدهد بدون پذیرش تعهد بلندمدت از نیروی پرستار استفاده کند. تمدیدنشدن قرارداد، جابهجایی اجباری، کاهش شیفت یا اخراج، همواره بهعنوان تهدیدی بالای سر این گروه قرار دارد.
قراردادهای ۸۹روزه یکی از نمونههای آشکار این بیثباتی است. بسیاری از پرستارانی که در دورههای بحرانی وارد بیمارستانها شدند، پس از پایان نیاز فوری مراکز درمانی با تمدیدنشدن قرارداد یا بازگشت به بیکاری روبهرو شدند. این نوع استخدام، برخورداری از امنیت شغلی، مرخصی، مزایای پایدار و امکان برنامهریزی برای آینده را از نیروی درمان سلب میکند.
نبود امنیت شغلی همچنین قدرت اعتراض پرستاران را کاهش میدهد. نیروی قراردادی ممکن است به دلیل نگرانی از تمدیدنشدن قرارداد، نسبت به پرداختنشدن مطالبات یا تحمیل اضافهکاری سکوت کند. به این ترتیب، قرارداد موقت تنها یک شیوه استخدامی نیست، بلکه به ابزاری برای محدودکردن مطالبهگری صنفی تبدیل میشود.
بیتوجهی مقامات و افزایش خشم پرستاران
مقامات دولتی در برابر گسترش بحران معیشتی و شغلی پرستاران اقدام مؤثری انجام ندادهاند و مطالبات انباشتهشده آنان همچنان بدون پاسخ مانده است. آنچه در عمل ادامه دارد، بهکارگیری پرستاران با دستمزدهای ناچیز، اضافهکاری اجباری و قراردادهای موقت از سوی مراکز دولتی و پیمانکاران خصوصی است؛ روندی که از نگاه پرستاران چیزی جز بیگاریکشیدن از نیروی متخصص درمان نیست. دولت و شرکتهای پیمانکاری از کار فشرده پرستاران بهره میبرند، اما از پرداخت بهموقع حقوق و تأمین امنیت شغلی آنان خودداری میکنند. ادامه این وضعیت نهتنها بحران بیمارستانها را عمیقتر میکند، بلکه بر خشم پرستاران افزوده و زمینه گسترش اعتراضهای صنفی آنان را فراهم میسازد.
مهاجرت و ترک حرفه؛ پیامد ادامه فشارها
ترک شغل و مهاجرت پرستاران نتیجه مستقیم مجموعهای از مشکلات اقتصادی و حرفهای است. دستمزد پایین، ساعت کاری طولانی، نبود امکان پیشرفت، تبعیض در پرداختها و بیثباتی قراردادها سبب شده است بخشی از نیروهای باتجربه از بیمارستانها خارج شوند.
خروج هر پرستار باتجربه، فشار بیشتری بر نیروهای باقیمانده وارد میکند. کاهش نیرو به شیفتهای سنگینتر منتهی میشود و شیفتهای سنگینتر نیز احتمال استعفا و مهاجرت را افزایش میدهد. این چرخه، کیفیت خدمات درمانی را کاهش داده و هزینه آموزش نیروهای جایگزین را به جامعه تحمیل میکند.
تضییع حقوق پرستاران و پیامد آن برای جامعه
پرداختنکردن دستمزد کار انجامشده، تحمیل اضافهکاری، محرومکردن نیروی کار از قرارداد پایدار و ایجاد مانع در برابر اعتراض صنفی، مصداق تضییع حقوق پرستاران است. حق برخورداری از دستمزد عادلانه، ساعات کار معقول، استراحت، امنیت شغلی و امکان پیگیری مطالبات، از حقوق اولیه تمام مزدبگیران به شمار میرود.
مطالبات پرستاران به افزایش یک پرداخت محدود خلاصه نمیشود. آنان خواستار پرداخت فوری معوقات، محاسبه شفاف کارانه و تعرفه خدمات، حذف اضافهکاری اجباری، افزایش استخدام رسمی، تبدیل وضعیت نیروهای قراردادی و شرکتی، اجرای مقررات مشاغل سخت و برخورداری از امنیت شغلی هستند.
ادامه بیتوجهی به این مطالبات، تنها زندگی پرستاران را تحت تأثیر قرار نمیدهد. فرسودگی و خروج نیروی متخصص، کمبود نیرو در بخشهای درمانی را تشدید کرده و سلامت بیماران را نیز در معرض خطر قرار میدهد. حل بحران پرستاری نیازمند پرداخت کامل حقوق عقبافتاده و ایجاد شرایطی است که پرستار بتواند بدون نگرانی از بیکاری، فقر یا تنبیه شغلی به کار خود ادامه دهد.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک