از افزایش اعدامهای امنیتی تا محدودیتهای زنان و فشار بر فعالان؛ موضوع ایران در سخنرانیها و مواضع هیئتهای حاضر در نشست شورای حقوق بشر مطرح شد
کانون حقوق بشر ایران، چهارشنبه ۱۸ شهریورماه ۱۴۰۵ – شصتوسومین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد روز دوشنبه ۷ سپتامبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۶ شهریور ۱۴۰۵، در کاخ ملل ژنو آغاز شد. بررسی مباحث مطرحشده در دو روز نخست این نشست نشان میدهد که وضعیت ایران در کنار موضوع جنگ و پیامدهای آن، از محورهای مهم مباحث حقوق بشری بوده است. افزایش اعدامها، استفاده از اتهامات امنیتی، محدودیتهای مرتبط با حجاب اجباری، فشار بر مدافعان حقوق بشر، محدود شدن فضای مدنی و فشار فرامرزی بر روزنامهنگاران و فعالان، از جمله موضوعاتی بود که در سخنرانیهای مقامهای بینالمللی و هیئتهای کشورهای مختلف مطرح شد.
آغاز شصتوسومین نشست شورای حقوق بشر
شصتوسومین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد از ۷ سپتامبر آغاز شده و بر اساس برنامه تعدیلشده، جلسات آن تا ۷ اکتبر ادامه خواهد داشت.
در دو روز نخست، موضوع ایران بیشتر در سخنرانی افتتاحیه، بحث عمومی و اظهارات هیئتهای کشورهای حاضر مطرح شد. بررسی اختصاصی گزارش هیئت حقیقتیاب بینالمللی درباره ایران در روزهای ابتدایی انجام نمیشود و برای هفته سوم نشست در نظر گرفته شده است.
بر اساس برنامه اعلامشده، گفتوگوی تعاملی درباره گزارش هیئت حقیقتیاب از دوشنبه ۲۱ سپتامبر آغاز خواهد شد. در آن مرحله انتظار میرود موضوعاتی مانند اعتراضات، بازداشتها، اعدامها، وضعیت زنان، شرایط زندانها و تأثیر جنگ بر تشدید فشارهای داخلی با جزئیات بیشتری مورد بررسی قرار گیرد.
هشدار درباره افزایش اعدامها در ایران
یکی از مهمترین محورهای مطرحشده درباره ایران در نخستین روز نشست شورای حقوق بشر، افزایش اجرای احکام اعدام بود.
ولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، در سخنرانی افتتاحیه خود درباره وضعیت داخلی ایران هشدار داد که مقامهای حکومتی از شرایط جنگی برای افزایش فشارهای امنیتی استفاده کردهاند.
بر اساس آماری که در این سخنرانی ارائه شد، از مارس ۲۰۲۶ تاکنون دستکم ۵۹ نفر با اتهامهای مرتبط با امنیت ملی اعدام شدهاند. این رقم از شمار اعدامشدگان با همین گروه از اتهامات در سراسر سال ۲۰۲۵ بیشتر اعلام شده است.
افزایش اعدامها در پروندههای امنیتی، بهویژه در شرایطی که فضای سیاسی و اجتماعی کشور تحت فشار قرار دارد، نگرانیهای جدی درباره حق حیات، دادرسی عادلانه و استفاده از مجازات مرگ برای پروندههای سیاسی و امنیتی ایجاد کرده است.
حجاب اجباری و تشدید محدودیتهای اجتماعی
موضوع حجاب اجباری نیز از دیگر محورهای سخنان کمیسر عالی حقوق بشر درباره ایران بود.
تورک تعطیلی واحدهای تجاری به دلیل رعایت نشدن مقررات حجاب اجباری را نگرانکننده دانست. این موضوع نشان میدهد که محدودیتهای مرتبط با حجاب تنها به الزام زنان در فضای عمومی محدود نمانده و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن نیز به کسبوکارها و صاحبان واحدهای تجاری گسترش یافته است.
به این ترتیب، در نخستین روز نشست شورای حقوق بشر، وضعیت ایران از دو منظر متفاوت مورد توجه قرار گرفت: از یک سو ضرورت حفاظت از غیرنظامیان ایرانی در برابر پیامدهای حملات خارجی و از سوی دیگر نگرانی درباره تشدید سرکوب داخلی، اعدامها و محدودیتهای اعمالشده علیه زنان و جامعه مدنی.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- مستند حقوقی؛ بررسی کارنامه محمدمهدی شهمیرزادی؛ قاضی و رئیس شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران
- حسین فاضلی هریکندی؛ از سرکوب اعتراضات تا دفاع از اعدام معترضان
- نامه مادر یک زندانی از زندان تهران بزرگ؛ گرسنگی، کفخوابی و ناامنی در بندها
اتحادیه اروپا: ایران عامل اصلی افزایش اعدامها
در دومین روز نشست شورای حقوق بشر، اتحادیه اروپا نیز افزایش اعدامها در جهان را مورد توجه قرار داد.
نماینده اتحادیه اروپا اعلام کرد که ایران مهمترین عامل افزایش ثبتشده اعدامها در جهان است و سرعت اجرای احکام اعدام در ایران به بالاترین سطح طی چند دهه گذشته رسیده است.
در این موضعگیری، استفاده از مجازات اعدام برای جرایم مرتبط با مواد مخدر نیز مورد انتقاد قرار گرفت و مغایر با محدودیتهای تعیینشده در حقوق بینالملل دانسته شد.
اتحادیه اروپا از کشورهایی که همچنان مجازات اعدام را اجرا میکنند خواست اجرای احکام را متوقف کرده و در مسیر لغو کامل مجازات مرگ حرکت کنند.
طرح این موضوع در نشست شورای حقوق بشر، در شرایطی صورت گرفته که آمار اعدامها در ایران روندی افزایشی داشته و بخش قابل توجهی از احکام در پروندههای مواد مخدر، امنیتی و سیاسی اجرا شده است.
نگرانی کشورها از نبود فضای مدنی در ایران
در بحث عمومی روز دوم نشست، چند کشور نیز به وضعیت حقوق بشر در ایران پرداختند.
استرالیا درباره محدود شدن فضای فعالیت مدنی و افزایش فشار بر مدافعان حقوق بشر در ایران ابراز نگرانی کرد و بر ضرورت پایان دادن به سرکوب حقوق زنان و دختران و خشونتهای جنسیتی تأکید کرد.
کانادا نیز از کوچکتر شدن فضای مدنی در ایران سخن گفت؛ موضوعی که در سالهای اخیر با افزایش فشار بر فعالان اجتماعی، مدافعان حقوق بشر و منتقدان حکومت همراه بوده است.
سوئد مسئله نظارت و فشار فرامرزی علیه روزنامهنگاران و کارکنان رسانهای را مطرح کرد. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که فشار بر فعالان و رسانهها تنها به داخل مرزهای ایران محدود نمانده و نگرانیهایی درباره تعقیب و ارعاب مخالفان و روزنامهنگاران در خارج از کشور نیز مطرح شده است.
بلژیک نیز محدودیت آزادی بیان و عقبگرد در زمینه مجازات اعدام را از جمله نگرانیهای مرتبط با ایران دانست. اسپانیا نیز ایران را در میان کشورهایی قرار داد که وضعیت حقوق بشر در آنها موجب نگرانی است.
نگرانی از شکنجه و خشونت جنسی در بازداشتگاهها
سوئیس نیز در جریان بحث عمومی، با اشاره به مجموعهای از کشورهای خاورمیانه، درباره گزارشهای مربوط به شکنجه، خشونت جنسی در بازداشتگاهها و حمله به غیرنظامیان، از جمله در ایران، ابراز نگرانی کرد.
این کشور خواستار بررسی مستقل موارد مطرحشده و پاسخگویی مسئولان شد.
طرح موضوع شکنجه و خشونت جنسی در بازداشتگاهها در نشست شورای حقوق بشر، اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا رفتار با افراد بازداشتشده و زندانیان از مهمترین شاخصهای رعایت حقوق بشر محسوب میشود و هرگونه شکنجه یا رفتار غیرانسانی با افراد محروم از آزادی، نقض حقوق بنیادین آنان است.
آلمان و موضوع فشار فرامرزی
آلمان نیز موضوع فشارهای فرامرزی علیه مدافعان حقوق بشر را در ارتباط با ایران مطرح کرد.
نماینده آلمان همچنین نسبت به نحوه اشاره هیئت ایران به اسرائیل در جریان سخنرانی خود اعتراض کرد.
طرح این موضوع نشاندهنده آن است که در کنار مسائل مربوط به اعدام و سرکوب داخلی، رفتار حکومت ایران در عرصه بینالمللی و نحوه مواجهه آن با مخالفان و منتقدان خارج از کشور نیز در مباحث شورای حقوق بشر مورد توجه قرار گرفته است.
درخواست برای توجه به زندانیان و مخالفان
در دومین روز نشست، موضوع اعدام زندانیان سیاسی و امنیتی نیز مطرح شد. در این زمینه بر گسترش کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» در دهها زندان ایران و اعتراض زندانیان به صدور و اجرای احکام اعدام تأکید شد.
درخواست مطرحشده این بود که بررسی وضعیت ایران در شورای حقوق بشر تنها به جنگ و مناقشات خارجی محدود نشود، بلکه وضعیت زندانیان، مخالفان حکومت، اعدامها و سرکوب در داخل کشور نیز در مرکز توجه قرار گیرد.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که شرایط جنگی نباید موجب نادیده گرفته شدن نقض حقوق بشر در داخل ایران شود. حفظ جان غیرنظامیان در برابر حملات خارجی و دفاع از حقوق زندانیان و شهروندان در داخل کشور، دو موضوع جدا از یکدیگر اما همزمان ضروری هستند.
بررسی اختصاصی ایران در هفته سوم نشست
بر اساس برنامه رسمی شصتوسومین نشست شورای حقوق بشر، بررسی گزارش هیئت حقیقتیاب بینالمللی درباره ایران در هفته سوم نشست انجام خواهد شد.
گفتوگوی تعاملی درباره این گزارش از دوشنبه ۲۱ سپتامبر در دستور کار قرار گرفته است. این جلسه میتواند مهمترین بخش بررسی اختصاصی وضعیت حقوق بشر ایران در این دوره از نشست باشد.
انتظار میرود در این مرحله، موضوعاتی مانند سرکوب اعتراضات، بازداشت شهروندان، اجرای احکام اعدام، وضعیت زنان و دختران، شرایط زندانها، فشار بر جامعه مدنی و تأثیر شرایط جنگی بر تشدید فشارهای داخلی با جزئیات بیشتری بررسی شود.
حق حیات و آزادیهای مدنی؛ محور نگرانیهای حقوق بشری
آنچه در دو روز نخست نشست شورای حقوق بشر درباره ایران مطرح شده، مجموعهای از حقوق بنیادین را دربر میگیرد. ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر بر حق حیات، آزادی و امنیت شخصی تأکید دارد و ماده ۵ شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز را ممنوع میکند.
همچنین آزادی بیان، آزادی تجمع مسالمتآمیز و برخورداری از حقوق مدنی از جمله موضوعاتی است که در ارزیابی وضعیت حقوق بشر ایران مورد توجه قرار گرفته است.
در این چارچوب، افزایش اعدامها، محدودیتهای مدنی، فشار بر زنان و دختران، برخورد با فعالان و گزارشهای مربوط به رفتار با زندانیان، از مهمترین محورهایی هستند که میتوانند در ادامه نشست شورای حقوق بشر نیز مورد بحث قرار گیرند.
ادامه فشارهای بینالمللی بر پرونده حقوق بشر ایران
دو روز نخست شصتوسومین نشست شورای حقوق بشر نشان داد که موضوع ایران همچنان در میان مسائل مهم حقوق بشری مورد توجه جامعه بینالمللی قرار دارد. افزایش اعدامها، بهویژه اعدامهای مرتبط با اتهامات امنیتی، محدودیتهای مربوط به حجاب اجباری، فشار بر فعالان مدنی و روزنامهنگاران و گزارشهای مربوط به شکنجه و خشونت در بازداشتگاهها، از جمله مواردی بود که در این مرحله مطرح شد.
با آغاز بررسی اختصاصی گزارش هیئت حقیقتیاب در هفته سوم، انتظار میرود دامنه این مباحث گستردهتر شود و عملکرد حکومت ایران در قبال اعتراضات، زندانیان، زنان، فعالان مدنی و حق حیات شهروندان با جزئیات بیشتری در برابر شورای حقوق بشر قرار گیرد.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک