عفو بینالملل در گزارشی بیش از هزار صفحهای، ۸۷ مقام کشوری، استانی و شهرستانی را معرفی کرد که باید بهدلیل نقش احتمالی در سرکوب خونین اعتراضات سراسری ۱۴۰۱، تحت تحقیقات کیفری قرار گیرند
کانون حقوق بشر ایران، جمعه ۲۷ شهریورماه ۱۴۰۵ – سازمان عفو بینالملل روز چهارشنبه ۲۵ شهریور ۱۴۰۵، همزمان با چهارمین سالگرد آغاز اعتراضات سراسری ۱۴۰۱، نام ۸۷ مقام حکومتی را منتشر کرد که بهگفته این سازمان باید درباره نقش آنان در کشتار، شکنجه، بازداشت خودسرانه، ناپدیدسازی قهری، خشونت جنسی و آزار هدفمند معترضان تحت تحقیقات کیفری قرار گیرند.
این سازمان نتیجه گرفته است که سرکوب اعتراضات، مجموعهای از اقدامات پراکنده و خارج از کنترل نبوده، بلکه در چارچوب یک سیاست حکومتی و از طریق زنجیرهای هماهنگ از تصمیمگیران کشوری، فرماندهان امنیتی، استانداران، فرمانداران و مسئولان محلی اجرا شده است. گزارش عفو بینالملل این اقدامات را مصداق حمله گسترده و سازمانیافته علیه مردم غیرنظامی و جنایت علیه بشریت دانسته است.
آنچه در این گزارش میخوانید
- مستندات عفو بینالملل درباره سرکوب اعتراضات سراسری ۱۴۰۱
- ساختار فرماندهی و انتقال دستورهای سرکوب
- ثبت کشتهشدن ۳۷۷ معترض و رهگذر، از جمله ۵۶ کودک
- ترکیب و اسامی کامل ۸۷ مقام معرفیشده
- درخواست برای تشکیل سازوکار بینالمللی عدالت کیفری
پروندهای مبتنی بر ۲۷۰ مصاحبه و هزاران سند
تحقیق عفو بینالملل بر مصاحبه با ۲۷۰ نفر، شامل معترضان، بازداشتشدگان سابق، خانوادههای کشتهشدگان، شاهدان عینی، وکلا، روزنامهنگاران، مدافعان حقوق بشر و کارکنان درمانی استوار است.
پژوهشگران این سازمان بیش از دو هزار ویدئو را بررسی کرده و اسناد رسمی و افشاشده، دستورهای قضایی، احکام دادگاهها، مدارک پزشکی قانونی و اظهارات مقامها را مورد ارزیابی قرار دادهاند. عفو بینالملل پیش از انتشار گزارش، نتایج تحقیقات خود را برای مقامهای ارشد و ۸۷ فرد نامبردهشده ارسال کرد، اما تا زمان انتشار پاسخی دریافت نکرد.
باکس اطلاعاتی گزارش عفو بینالملل
- تاریخ انتشار: ۲۵ شهریور ۱۴۰۵
- حجم تحقیق: بیش از هزار صفحه
- تعداد مصاحبهها: ۲۷۰ مورد
- اسناد تصویری بررسیشده: بیش از دو هزار ویدئو
- مقامهای معرفیشده: ۸۷ نفر
- قربانیان ثبتشده: ۳۷۷ نفر
- کودکان کشتهشده: ۵۶ نفر
زنجیره فرماندهی از نهادهای کشوری تا نیروهای خیابانی
بررسی عفو بینالملل نشان میدهد سپاه پاسداران و فراجا دو نیروی اصلی در عملیات سرکوب بودند. سیاست برخورد با اعتراضات در شورای عالی امنیت ملی، شورای امنیت کشور و شوراهای تأمین استانها و شهرستانها شکل گرفت و سپس از طریق زنجیره فرماندهی به نیروهای حاضر در خیابان منتقل شد.
اسناد رسمی و محرمانه بررسیشده از برگزاری جلسات راهبردی، اختصاص بودجه و سلاح، تنظیم برنامههای استقرار نیرو و صدور دستور برای برخورد «قاطع و شدید» خبر میدهند. در یکی از دستورهای افشاشده از نیروها خواسته شده بود بدون ترحم پاسخ دهند و تا حد کشتن پیش بروند.
ماموران در جریان سرکوب از تفنگهای تهاجمی، سلاح کمری، مسلسل و شاتگانهای حاوی ساچمه فلزی استفاده کردند. در موارد متعدد، معترضان غیرمسلح، رهگذران و افرادی که در حال فرار بودند از فاصله نزدیک هدف قرار گرفتند.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- مستند حقوقی؛ بررسی کارنامه محمدمهدی شهمیرزادی؛ قاضی و رئیس شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران
- حسین فاضلی هریکندی؛ از سرکوب اعتراضات تا دفاع از اعدام معترضان
- نامه مادر یک زندانی از زندان تهران بزرگ؛ گرسنگی، کفخوابی و ناامنی در بندها
۳۷۷ کشته، از جمله ۵۶ کودک
عفو بینالملل در سند جداگانهای با عنوان «زندگیهایی که بیرحمانه کوتاه شدند»، کشتهشدن ۳۷۷ معترض و رهگذر را ثبت کرده است. ۵۶ نفر از قربانیان کودک بودهاند.
مقامهای حاکمیت کشتهشدن ۲۰۲ نفر را پذیرفتهاند، اما مسئولیت مرگ بسیاری از آنان را به «اغتشاشگران»، «تروریستهای مسلح» یا عوامل غیردولتی نسبت دادهاند. عفو بینالملل این توضیحات را با مجموعه اسناد تصویری، پزشکی و شهادت شاهدان ناسازگار دانسته است.
در سیستان و بلوچستان، کشتهشدن ۱۰۶ معترض و رهگذر، از جمله ۲۰ کودک، ثبت شده است. تنها در «جمعه خونین زاهدان» در هشتم مهر ۱۴۰۱، نیروهای امنیتی پس از نماز جمعه ۸۷ نفر را کشتند. همچنین کشتهشدن ۹۵ شهروند کرد، از جمله ۱۳ کودک، در استانهای کردستان، کرمانشاه و آذربایجان غربی ثبت شده است.
ترکیب ۸۷ مقام معرفیشده
از مجموع ۸۷ مقام معرفیشده، ۶۲ نفر فرمانده امنیتی هستند که ۳۳ فرمانده سپاه و ۲۷ فرمانده فراجا را شامل میشوند. ۲۵ نفر دیگر از مقامهای وزارت کشور، از جمله استانداران و فرمانداران وقتاند.
این فهرست شامل ۱۰ مقام کشوری و ۷۷ مقام منطقهای، استانی و شهرستانی مرتبط با سرکوب اعتراضات در کرمانشاه، کردستان و آذربایجان غربی است. عفو بینالملل تأکید کرده که این فهرست کامل نیست و تحقیقات کیفری باید دامنه گستردهتری از مسئولان، آمران و عاملان سرکوب را در بر گیرد.
فهرست ۸۷ مقام نامبردهشده در گزارش عفو بینالملل
مقامهای کشوری
۱. علی خامنهای، فرمانده وقت کل قوا – کشته شده است.
۲. محمد باقری، رئیس وقت ستاد کل نیروهای مسلح – کشته شده است.
۳. حسین سلامی، فرمانده وقت سپاه پاسداران– کشته شده است.
۴. محمد پاکپور، فرمانده وقت نیروی زمینی سپاه پاسداران– کشته شده است.
۵. احمد وحیدی، وزیر کشور وقت
۶. مجید میراحمدی، معاون امنیتی و انتظامی وزیر کشور
۷. حسین اشتری، فرمانده وقت فراجا
۸. حسن کرمی، فرمانده وقت یگانهای ویژه
۹. مهدی معصومبیگی، رئیس وقت پلیس پیشگیری فراجا
۱۰. رضا بنیاسدیفر، رئیس وقت پلیس پیشگیری فراجا
استان کرمانشاه
۱۱. محمدنظر عظیمی، فرمانده وقت قرارگاه نجف اشرف
۱۲. کوروش آسیابانی، جانشین وقت قرارگاه نجف اشرف
۱۳. بهمن ریحانی، از فرماندهان سپاه استانی نبیاکرم
۱۴. مسعود قنبری، از فرماندهان سپاه استانی نبیاکرم
۱۵. مجتبی کرمی، از فرماندهان سپاه استانی نبیاکرم
۱۶. علیاکبر جاویدان، از فرماندهان استانی فراجا
۱۷. محسن پناهی، از فرماندهان استانی فراجا
۱۸. بهمن امیریمقدم، استاندار وقت
۱۹. محمد پورهاشمی، معاون سیاسی و امنیتی استانداری
۲۰. ابراهیم رحیمی زنگنه، از فرمانداران وقت
۲۱. سعدی نقشبندی، از فرمانداران وقت
۲۲. حمیدرضا کرمی، از فرمانداران وقت
۲۳. فرامرز باوندپور گیلان، از فرمانداران وقت
۲۴. محمد حیدری، از فرمانداران وقت
۲۵. ابوذر انوری، از فرماندهان ناحیه مقاومت بسیج
۲۶. بهرام میرزایی، از فرماندهان ناحیه مقاومت بسیج
۲۷. ارسلان سلطانقلی، از فرماندهان ناحیه مقاومت بسیج
۲۸. معارف الفتی، از فرماندهان ناحیه مقاومت بسیج
۲۹. محسن دارابی، از فرماندهان ناحیه مقاومت بسیج
۳۰. علیرضا دلیری، فرمانده وقت انتظامی شهرستان
۳۱. بهروز فخری، فرمانده وقت انتظامی شهرستان
۳۲. هوشنگ مبارکیپور، فرمانده وقت انتظامی شهرستان
۳۳. شهرام کسانی، فرمانده وقت انتظامی شهرستان
۳۴. محمد محمدی، فرمانده وقت انتظامی شهرستان
استان کردستان
۳۵. محمدتقی اوصانلو، فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهدا
۳۶. مجید ارجمندفر، جانشین قرارگاه حمزه سیدالشهدا
۳۷. صادق حسینی، از فرماندهان سپاه استانی بیتالمقدس
۳۸. علیرضا مدنیفر، از فرماندهان سپاه استانی بیتالمقدس
۳۹. جمشید رضایی، از فرماندهان سپاه استانی بیتالمقدس
۴۰. محمد علیزمانی، از فرماندهان استانی فراجا
۴۱. علی آزادی، از فرماندهان استانی فراجا
۴۲. اسماعیل زارعیکوشا، استاندار وقت
۴۳. مهدی رمضانی، معاون سیاسی و امنیتی استانداری
۴۴. عباس امری، از فرماندهان ناحیه مقاومت بسیج
۴۵. صادق جمالی، از فرماندهان ناحیه مقاومت بسیج
۴۶. علی احمد صفیزاده، از فرماندهان ناحیه مقاومت بسیج
۴۷. حسین ملکی، از فرماندهان ناحیه مقاومت بسیج
۴۸. منصور ولیئی، از فرماندهان ناحیه مقاومت بسیج
۴۹. قیصر امیدی، از فرماندهان ناحیه مقاومت بسیج
۵۰. مرتضی میرآقایی، از فرماندهان ناحیه مقاومت بسیج
۵۱. یوسف معروفی، از فرماندهان ناحیه مقاومت بسیج
۵۲. کمال خدری، از فرمانداران وقت
۵۳. حمید معتصمی، از فرمانداران وقت
۵۴. طاهر حسینی، از فرمانداران وقت
۵۵. اسماعیل احمدی، از فرمانداران وقت
۵۶. کیوان شفیعی، از فرمانداران وقت
۵۷. حسن عسگری، از فرمانداران وقت
۵۸. جعفر توان، از فرمانداران وقت
۵۹. رسول کرمی چگینی، فرمانده وقت انتظامی شهرستان
۶۰. یوسف درویشی، فرمانده وقت انتظامی شهرستان
۶۱. علیرضا کرجی، فرمانده وقت انتظامی شهرستان
۶۲. بهروز جلیلیان، فرمانده وقت انتظامی شهرستان
۶۳. کامبیز رستمنیا، فرمانده وقت انتظامی شهرستان
۶۴. علیرضا مرادی، فرمانده وقت انتظامی شهرستان
۶۵. علی صفری، فرمانده وقت انتظامی شهرستان
استان آذربایجان غربی
۶۶. حبیب شهسواری، از فرماندهان سپاه استانی شهدا
۶۷. طالب رحیمی، از فرماندهان سپاه استانی شهدا
۶۸. یدالله آبروشن، از فرماندهان سپاه استانی شهدا
۶۹. رحیم جهانبخش، از فرماندهان استانی فراجا
۷۰. رضا فرجی، از فرماندهان استانی فراجا
۷۱. محمدصادق معتمدیان، استاندار وقت
۷۲. رضا ابراهیمی، معاون سیاسی و امنیتی استانداری
۷۳. صمد محمدعلیزاده، فرمانده ناحیه مقاومت بسیج
۷۴. اکبر نوروزی، فرمانده ناحیه مقاومت بسیج
۷۵. جلیل قرهباغ نقشی، فرمانده ناحیه مقاومت بسیج
۷۶. یعقوب رشیدی، فرمانده ناحیه مقاومت بسیج
۷۷. قهرمان عیوضلو، فرمانده ناحیه مقاومت بسیج
۷۸. باباخان اسکندری، از فرمانداران وقت
۷۹. امیر قادری، از فرمانداران وقت
۸۰. خضر کاکدرویشی، از فرمانداران وقت
۸۱. علی ترابی، از فرمانداران وقت
۸۲. غلامحسین عماری، از فرمانداران وقت
۸۳. سلمان حیدری، فرمانده وقت انتظامی بوکان
۸۴. محمد توحیدی، فرمانده وقت انتظامی مهاباد
۸۵. حسام صالحی، فرمانده وقت انتظامی پیرانشهر
۸۶. طالب محمدقلیزاده، فرمانده وقت انتظامی اشنویه
۸۷. حسن شیخنژاد، فرمانده وقت انتظامی ارومیه
درخواست عفو بینالملل برای تحقیقات کیفری
قرارگرفتن نام این افراد در گزارش عفو بینالملل بهمعنای صدور حکم قضایی قطعی علیه آنان نیست. این سازمان خواستار آغاز تحقیقات مستقل کیفری درباره مسئولیت احتمالی هر یک از این مقامها، از جمله مسئولیت فرماندهی، صدور دستور، فراهمکردن امکانات، تسهیل عملیات و جلوگیرینکردن از ارتکاب جنایت شده است.
عفو بینالملل از مجمع عمومی سازمان ملل خواسته است با توجه به بنبست سیاسی موجود در شورای امنیت، یک سازوکار بینالمللی عدالت کیفری برای ایران ایجاد کند. این سازمان همچنین از دادستانی کشورهای مختلف خواسته است بر پایه اصل صلاحیت قضایی جهانی، تحقیقات درباره مقامهای معرفیشده را آغاز کرده و در صورت دستیابی به مدارک کافی، حکم بازداشت صادر کنند.
بررسی نقض حقوق بشر در سرکوب اعتراضات
شلیک مرگبار به معترضان و رهگذران غیرمسلح، شکنجه، تجاوز و دیگر اشکال خشونت جنسی، ناپدیدسازی قهری، بازداشت خودسرانه و آزار خانوادههای جانباختگان، نقض گسترده حقوق بنیادین انسانها محسوب میشود.
مواد ۳، ۵، ۹، ۱۰، ۱۹ و ۲۰ اعلامیه جهانی حقوق بشر بر حق حیات و امنیت فردی، منع شکنجه، منع بازداشت خودسرانه، دادرسی عادلانه، آزادی بیان و آزادی اجتماعات مسالمتآمیز تأکید دارند. هنگامی که قتل، شکنجه، زندانیکردن، ناپدیدسازی قهری، خشونت جنسی یا آزار هدفمند در قالب حملهای گسترده یا سازمانیافته علیه مردم غیرنظامی انجام شود، میتواند بر اساس حقوق بینالملل در شمار جنایت علیه بشریت قرار گیرد.
یافتههای عفو بینالملل ضرورت حفظ اسناد، حمایت از شاهدان و خانوادههای قربانیان و انجام تحقیقات مستقل درباره مسئولیت آمران، عاملان و مقامهای حاضر در زنجیره فرماندهی را برجسته میکند.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک