افزایش جمعیت زندان شیبان به بیش از دو برابر ظرفیت؛ بیش از ۳۱۰ بازداشتشده در قرنطینه نگهداری میشوند. محاکمه آنها گروهی با محرومیت از وکیل بوده است
کانون حقوق بشر ایران، شنبه ۳۱ مردادماه ۱۴۰۵ – بر اساس گزارشهای منتشرشده، در پی موج گسترده بازداشتها پس از جنگ ۴۰روزه، شمار زندانیان سیاسی و عقیدتی محبوس در زندان شیبان اهواز به بیش از ۶۰۰ نفر رسیده است. بخش بزرگی از بازداشتشدگان را جوانان ۱۸ تا ۲۵ ساله تشکیل میدهند و گزارشها از محرومیت بسیاری از آنان از وکیل، برگزاری محاکمههای گروهی در داخل زندان و صدور احکام سنگین حبس حکایت دارد.
آنچه در این گزارش میخوانید
- نگهداری بیش از ۶۰۰ زندانی سیاسی و عقیدتی در زندان شیبان اهواز؛
- حضور ۱۸۵ نفر در بند ۸، ۱۲۰ نفر در بند ۵ و بیش از ۳۱۰ نفر در قرنطینه؛
- بازداشت گسترده جوانان اهواز، شادگان، ایذه، بهبهان و مسجدسلیمان؛
- گزارشهایی از محرومیت بازداشتشدگان از وکیل و محاکمههای گروهی؛
- صدور احکام حبس پنج تا ۲۰ ساله و وجود سه زندانی محکوم به اعدام؛
- نگهداری بیش از چهار هزار زندانی در مجموعهای با ظرفیت حدود دو هزار نفر.
باکس اطلاعاتی زندان شیبان اهواز
- زندانیان سیاسی و عقیدتی: بیش از ۶۰۰ نفر
- بند ۸: ۱۸۵ نفر
- بند ۵: ۱۲۰ نفر
- قرنطینه: بیش از ۳۱۰ نفر
- سن بیشتر بازداشتشدگان جدید: ۱۸ تا ۲۵ سال
- ظرفیت اعلامشده زندان: حدود دو هزار نفر
- جمعیت فعلی گزارششده: بیش از چهار هزار نفر
- شهرهای محل بازداشت: اهواز، شادگان، ایذه، بهبهان و مسجدسلیمان
- مهمترین نگرانیها: نبود دسترسی مؤثر به وکیل، محاکمههای گروهی، اتهامات امنیتی و احکام سنگین
افزایش شمار زندانیان سیاسی در زندان شیبان اهواز
بنا به گزارشهای ارسالی، ۱۸۵ زندانی سیاسی و عقیدتی در بند ۸، ۱۲۰ نفر در بند ۵ و بیش از ۳۱۰ نفر در قرنطینه زندان شیبان اهواز نگهداری میشوند. مجموع این آمار از ۶۱۵ نفر فراتر میرود؛ هرچند آمار دقیق و رسمی از سوی سازمان زندانها منتشر نشده است.
این گزارش که از سوی رسانههای دیگری نیز بازتاب یافته، جمعیت کل زندان شیبان اهواز را بیش از چهار هزار نفر اعلام کرده است؛ در حالی که ظرفیت این زندان حدود دو هزار نفر عنوان میشود. در صورت صحت این آمار، زندان شیبان با جمعیتی بیش از دو برابر ظرفیت خود روبهرو است؛ وضعیتی که میتواند بر فضای اسکان، امکانات بهداشتی، دسترسی به خدمات درمانی و امکان ملاقات و تماس زندانیان اثر مستقیم بگذارد.
بازداشت گسترده جوانان در شهرهای خوزستان
بخش قابلتوجهی از بازداشتشدگان جدید از اهواز، شادگان، ایذه، بهبهان و مسجدسلیمان هستند. گزارشهای دریافتی نشان میدهد که بیشتر این افراد بین ۱۸ تا ۲۵ سال سن دارند.
بازداشت گسترده جوانان، همراه با نبود اطلاعات شفاف درباره محل اولیه نگهداری، اتهامات، نهاد بازداشتکننده و وضعیت دسترسی آنان به وکیل، نگرانی خانوادهها را افزایش داده است. تاکنون فهرست کامل بازداشتشدگان، تاریخ بازداشت آنان و وضعیت پروندههایشان بهصورت رسمی منتشر نشده است.
محاکمه در داخل زندان و محرومیت از وکیل
بر اساس گزارشها، بسیاری از بازداشتشدگان از دسترسی مؤثر به وکیل انتخابی محروم ماندهاند. جلسات رسیدگی به پرونده برخی از آنان نیز در داخل زندان شیبان اهواز، از طریق ویدئوکنفرانس و در مواردی بهصورت گروهی برگزار شده است.
این شیوه رسیدگی، بهویژه هنگامی که متهم فرصت کافی برای مطالعه پرونده، گفتوگوی محرمانه با وکیل و ارائه دفاع جداگانه نداشته باشد، حق دفاع را بهشدت محدود میکند.
گفته میشود رسیدگی به بخش قابلتوجهی از پروندهها در شعبه اول دادگاه انقلاب اهواز به ریاست احسان ادیبیمهر انجام شده است. عنوان «قاضی مرگ» که در برخی گزارشها برای او به کار رفته، لقبی است که منتقدان و شماری از زندانیان بهدلیل صدور احکام سنگین به وی دادهاند و عنوان رسمی قضایی محسوب نمیشود.
اتهامات امنیتی و احکام طولانیمدت
شماری از بازداشتشدگان با اتهامهایی مانند «اقدام علیه امنیت ملی»، «جاسوسی برای اسرائیل و موساد»، «تبلیغ علیه نظام» و «عضویت یا ارتباط با گروههای مخالف نظام» روبهرو شدهاند.
برای برخی از آنان احکامی شامل ۲۰ سال و یک روز، ۱۵ سال و یک روز، ۱۰ سال و یک روز، هفت سال و یک روز و پنج سال و یک روز حبس گزارش شده است. با این حال، اطلاعات مستقلی درباره هویت تمام محکومان، مستندات پروندهها، نحوه انجام تحقیقات و امکان اعتراض مؤثر به احکام در دست نیست.
طرح اتهام جاسوسی یا ارتباط با گروههای مخالف، بهتنهایی اثباتکننده ارتکاب جرم نیست و مطابق اصل برائت، مسئولیت کیفری باید در روندی مستقل، شفاف و با رعایت کامل حقوق دفاعی اثبات شود.
بیش از ۳۱۰ نفر در قرنطینه زندان شیبان
نگهداری بیش از ۳۱۰ نفر در قرنطینه یکی از مهمترین بخشهای این گزارش است. مشخص نیست این افراد چه مدت در قرنطینه ماندهاند، چه تعداد از آنان در بازداشت موقت هستند و تا چه اندازه به تماس تلفنی، ملاقات، هواخوری، خدمات پزشکی و وکیل دسترسی دارند.
قرنطینه زندان اصولاً نباید به محلی برای نگهداری طولانیمدت یا محرومکردن زندانیان از حقوق اساسی تبدیل شود. تراکم شدید جمعیت در چنین فضایی نیز میتواند خطر گسترش بیماری، تنش روانی و محدودشدن امکانات اولیه را افزایش دهد.
اسامی شماری از زندانیان سیاسی زندان شیبان اهواز
اسامی گزارششده عبارتاند از:
غلامحسین کلبی که از او بهعنوان قدیمیترین زندانی سیاسی این زندان یاد شده است؛ ایوب پرکار، مسعود جامعی، فرشاد اعتمادیفر، رضا عنافچه، علیرضا مرداسی، رضا ابدالی، سعید عبیداوی، حسن چنانی، جعفر شموسی، اسماعیل عبیداوی، جمال ناصری، مجتبی ناصری، یاسین ناصری، مرتضی ناصری، محمد ناصری، ابویاسر ناصری، مجاهد سواری، حجت آلمحمدی، طارق حسنیان، بهادر زرگانی، منصور ناصری، احمد باویفرد، یوسف حسنیان، امین ناصری، جاسم باوی، محمدعلی باوی و حمید حسنیان.
مسعود جامعی، فرشاد اعتمادیفر و علیرضا مرداسی بهعنوان زندانیان محکوم به اعدام معرفی شدهاند.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- مستند حقوقی؛ بررسی کارنامه محمدمهدی شهمیرزادی؛ قاضی و رئیس شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران
- اعدام قائم حسینی در زندان دستگرد؛ پنجمین اعدام پرونده میدان علیخانی
- اعدام شهرام صادقی؛ ابهام درباره بازجویی و دادرسی و پرسشهای جدی درباره چگونگی اخذ اعترافات
بررسی حقوقی وضعیت زندان شیبان اهواز بر اساس قوانین داخلی
قوانین دیکتاتوری حاکم بر ایران در سالهای گذشته بارها به دلیل مغایرت با موازین دادرسی عادلانه، ابهام در پروندههای امنیتی و محدودکردن حقوق متهمان مورد انتقاد قرار گرفتهاند. بررسی وضعیت زندان شیبان اهواز بر اساس قوانین داخلی به معنای تأیید این قوانین نیست؛ هدف، نشاندادن مواردی است که حتی همین قوانین نیز رعایت نشدهاند.
ابهامات حقوقی پروندهها
مهمترین ابهامها شامل نامشخصبودن ادله اتهامات، محرومیت گزارششده از وکیل انتخابی، محاکمههای گروهی، نبود فرصت کافی برای دفاع، نگهداری طولانی در قرنطینه و مشخصنبودن وضعیت قضایی صدها بازداشتشده است.
مواد قانونی مرتبط
- اصل ۳۲ قانون اساسی: بازداشت باید طبق قانون و با تفهیم فوری اتهام انجام شود؛
- اصل ۳۵ قانون اساسی: متهم حق برخورداری از وکیل دارد؛
- اصل ۳۷ قانون اساسی: اصل بر برائت است؛
- اصل ۳۹ قانون اساسی: هتک حرمت زندانیان ممنوع است؛
- مواد ۴ و ۵ قانون آیین دادرسی کیفری: بر اصل برائت، حفظ کرامت، آگاهی از اتهام و دسترسی به وکیل تأکید دارند؛
- ماده ۱۹۰ قانون آیین دادرسی کیفری: حضور وکیل در تحقیقات مقدماتی را به رسمیت میشناسد.
موارد نقض قانون
محرومیت از وکیل
برگزاری محاکمههای گروهی بدون تضمین دفاع فردی
تراکم بیش از ظرفیت
نگهداری گسترده در قرنطینه و نبود شفافیت درباره ادله پروندهها
با اصول یادشده تعارض دارد.
بررسی وضعیت زندان شیبان اهواز از منظر حقوق بشر و موارد نقض استانداردهای بینالمللی
بازداشت گسترده، محرومیت از وکیل، رسیدگی گروهی و نگهداری صدها نفر در شرایط متراکم میتواند حقوق مربوط به آزادی و امنیت فردی، رفتار انسانی، اصل برائت و دادرسی عادلانه را نقض کند. شدت اتهامات امنیتی نباید موجب کاهش تضمینهای دفاعی شود؛ بلکه احتمال صدور احکام طولانی یا اعدام، ضرورت رعایت دقیقتر این تضمینها را افزایش میدهد.
اسناد بینالمللی مرتبط
- مواد ۹، ۱۰ و ۱۱ اعلامیه جهانی حقوق بشر: منع بازداشت خودسرانه، حق محاکمه عادلانه و اصل برائت؛
- ماده ۹ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی: منع بازداشت خودسرانه؛
- ماده ۱۰ میثاق: الزام به رفتار انسانی با افراد محروم از آزادی؛
- ماده ۱۴ میثاق: حق محاکمه عادلانه، دفاع مؤثر و برخورداری از وکیل؛
- قواعد نلسون ماندلا: حفظ کرامت زندانیان، تأمین فضای مناسب، خدمات درمانی، ارتباط با خانواده و دسترسی به مشاور حقوقی.
- انتشار فهرست کامل بازداشتشدگان، تعیین وضعیت قضایی آنان، پایاندادن به نگهداری طولانی در قرنطینه، دسترسی فوری به وکیل مستقل و خانواده، بررسی شرایط زندان و توقف محاکمههای گروهی از فوریترین مطالبات مطرحشده در ارتباط با زندان شیبان اهواز است.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک