حدود ۲۰۰ زندانی سالن ۴ واحد ۲ زندان قزلحصار با طرح جابهجایی مواجه شدهاند؛ زندانیان این اقدام را تلاشی برای پراکنده کردن معترضان اعتصاب اخیر علیه اعدام میدانند و از ثبت درخواست انتقال خودداری کردهاند.
کانون حقوق بشر ایران، چهارشنبه ۲۱ مردادماه ۱۴۰۵ – تنها چند هفته پس از پایان اعتصاب گسترده زندانیان واحد ۲ زندان قزلحصار در اعتراض به اجرای احکام اعدام، مسئولان این زندان طرحی را برای جابهجایی حدود ۲۰۰ زندانی سالن ۴ آغاز کردهاند. بر اساس اطلاعات رسیده، از زندانیان خواسته شده است تا شنبه ۲۴ مردادماه برای انتقال «نامنویسی» کنند و جابهجایی به شکل «درخواست خود زندانی» ثبت شود. زندانیان با رد این درخواست، هدف واقعی طرح را پراکنده کردن افرادی میدانند که در اعتصاب دو هفتهای علیه اعدام شرکت داشتند و هشدار دادهاند در صورت انتقال اجباری، بار دیگر دست به اعتصاب خواهند زد.
ابلاغ طرح جابهجایی به زندانیان سالن ۴
بر اساس گزارشهای رسیده، مسئولان زندان قزلحصار به زندانیان سالن ۴ واحد ۲ اعلام کردهاند که باید محل نگهداری خود را تغییر دهند.
برای اجرای این طرح، از زندانیان خواسته شده است تا روز شنبه ۲۴ مردادماه «نامنویسی» کنند تا انتقال آنان بهعنوان جابهجایی بر اساس درخواست خودشان ثبت شود.
مسئولان زندان، انجام تعمیرات در سالن را دلیل این تصمیم عنوان کردهاند؛ اما زندانیان این توضیح را نپذیرفته و معتقدند جابهجایی برنامهای برای پراکنده کردن شرکتکنندگان در اعتصاب اخیر علیه اعدام است.
بر اساس اطلاعات دریافتی، زندانیان تاکنون بهصورت جمعی از نامنویسی برای انتقال خودداری کردهاند و هیچیک حاضر نشدهاند درخواست داوطلبانه جابهجایی ارائه کنند.
نقش مسئولان زندان قزلحصار در طرح انتقال
منابع، عزیزی رئیس زندان قزلحصار، قبادی معاون وی و رضوانی رئیس واحد ۲ را از مسئولان پیگیریکننده طرح جابهجایی معرفی کردهاند.
زندانیان معترض معتقدند انتخاب سالن ۴ پس از اعتصاب گسترده واحد ۲ نمیتواند مستقل از اعتراض اخیر آنان ارزیابی شود. بهویژه آنکه از زندانیان خواسته شده انتقال را با «درخواست خودشان» انجام دهند؛ موضوعی که مخالفت جمعی آنان را در پی داشته است.
در حال حاضر حدود ۲۰۰ زندانی در سالن ۴ واحد ۲ نگهداری میشوند.
واحد ۲ زندان قزلحصار دارای چهار سالن بزرگ است و بر اساس اطلاعات موجود، در هر یک از آنها تقریباً همین تعداد زندانی حضور دارند.
پیش از اعتصاب اخیر، جمعیت هر سالن به حدود ۳۴۰ زندانی میرسید. پس از آن، شماری از افرادی که حکم اعدام نداشتند تعیین تکلیف و به بخشهای دیگر منتقل شدند و جمعیت سالنها کاهش یافت.
هشدار زندانیان درباره آغاز دوباره اعتصاب
زندانیان سالن ۴ اعلام کردهاند در صورتی که مسئولان زندان برای اجرای جابهجایی به فشار، اجبار یا انتقال اجباری متوسل شوند، بار دیگر دست به اعتصاب خواهند زد.
این هشدار در شرایطی مطرح شده که تجربه اعتصاب قبلی نشان داد اعتراض در واحد ۲ میتواند به حرکتی گسترده و جمعی تبدیل شود.
اعتراض قبلی زندانیان از روز دوشنبه ۲۲ تیرماه ۱۴۰۵ و پس از انتقال شش زندانی محکوم به اعدام در پروندههای مرتبط با جرائم مواد مخدر به سلولهای انفرادی آغاز شد.
انتقال این شش زندانی، نگرانی از قریبالوقوع بودن اجرای احکام آنان را افزایش داد و به آغاز اعتراض جمعی منجر شد.
اعتصاب دو هفتهای علیه اعدام چگونه شکل گرفت؟
زندانیان واحد ۲ در جریان اعتراض خود از دریافت جیره غذایی خودداری کردند و دست به تحصن زدند. خواسته اصلی آنان توقف اجرای احکام اعدام و ایجاد فرصت برای بازنگری در پرونده محکومان، بهویژه زندانیان محکوم به اعدام در پروندههای مواد مخدر بود.
شماری از زندانیان در جریان این اعتراض لبهای خود را دوختند؛ اقدامی که توجه فعالان حقوق بشر و خانوادههای زندانیان را به شرایط واحد ۲ و خطر اجرای احکام اعدام جلب کرد.
اعتصاب برای حدود دو هفته ادامه یافت و زندانیان بر توقف اعدامها و بررسی مجدد پروندهها تأکید کردند.
سرانجام روز سهشنبه ۶ مردادماه، پس از دیدار نمایندگان زندانیان با مسئولان زندان و مقامهای قضایی، اعتصاب پایان یافت.
وعده توقف موقت اعدامها در زندان قزلحصار
در جریان مذاکراتی که به پایان اعتصاب منجر شد، مسئولان اعلام کردند تا زمان بررسی درخواستهای مطرحشده از سوی زندانیان، اجرای احکام اعدام در پروندههای مرتبط با جرائم مواد مخدر در زندان قزلحصار متوقف خواهد شد.
زندانیان همان زمان تأکید کردند که پایان اعتصاب به معنای پایان اعتراض نیست و ادامه آرامش در واحد ۲ به عملی شدن وعدهها و پایبندی مسئولان به تعهدات اعلامشده بستگی خواهد داشت.
اکنون طرح جابهجایی حدود ۲۰۰ زندانی سالن ۴، بار دیگر تنش را به این واحد بازگردانده است. زندانیان نگراناند که پراکنده شدن شرکتکنندگان در اعتراض قبلی، امکان اقدام جمعی آنان را کاهش دهد.
خودداری جمعی از ثبت درخواست انتقال نیز نشان میدهد که زندانیان نمیخواهند جابهجایی آنان بهعنوان اقدامی داوطلبانه ثبت شود.
در صورت تلاش مسئولان برای اجرای انتقال اجباری، احتمال آغاز دور تازهای از اعتراض و اعتصاب در واحد ۲ زندان قزلحصار وجود دارد.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- مستند حقوقی؛ بررسی کارنامه محمدمهدی شهمیرزادی؛ قاضی و رئیس شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران
- مستند حقوقی، بررسی پروندهای که منجر به اعدام عارف خوشکار شد
- زندان دستگرد اصفهان؛ گزارشی جامع از تراکم دوبرابری، کفخوابی، فشارهای امنیتی و شرایط نامناسب زندانیان
بررسی حقوقی وضعیت زندانیان واحد ۲ زندان قزلحصار بر اساس قوانین داخلی
قوانین دیکتاتوری حاکم بر ایران در سالهای گذشته بارها به دلیل مغایرت با موازین دادرسی عادلانه، شرایط نامناسب زندانها و محدود کردن حقوق زندانیان مورد انتقاد قرار گرفتهاند. بررسی وضعیت زندانیان واحد ۲ زندان قزلحصار بر اساس قوانین داخلی به معنای تأیید این قوانین نیست؛ هدف، نشان دادن مواردی است که حتی همین قوانین و مقررات نیز توسط مسئولان زندان رعایت نشده یا درباره رعایت آنها ابهام جدی وجود دارد.
ابهامات حقوقی
مهمترین ابهام در طرح جدید، درخواست از زندانیان برای ثبت جابهجایی بهعنوان انتقال «با درخواست خودشان» است؛ در حالی که بر اساس گزارش دریافتی، زندانیان با اصل این انتقال مخالفاند.
همزمانی این تصمیم با اعتصاب اخیر نیز این پرسش را مطرح میکند که آیا جابهجایی صرفاً با هدف تعمیرات انجام میشود یا شرکت در اعتراض جمعی زندانیان در اتخاذ این تصمیم نقش داشته است.
در صورتی که انتقال زندانیان با هدف تنبیه، پراکنده کردن معترضان یا جلوگیری از اعتراض مسالمتآمیز آنان صورت گیرد، مسئله استفاده تنبیهی از جابهجایی زندانیان مطرح خواهد شد.
مواد قانونی مرتبط
- اصل ۲۲ قانون اساسی؛ جان، حقوق و حیثیت اشخاص را از تعرض مصون میداند.
- اصل ۳۹ قانون اساسی؛ هتک حرمت و حیثیت افراد بازداشتشده و زندانی را ممنوع اعلام میکند.
- آییننامه اجرایی سازمان زندانها؛ مسئولان را ملزم به رعایت حقوق زندانیان و ضوابط مربوط به طبقهبندی، انتقال و شرایط نگهداری آنان میکند.
- مقررات مربوط به اداره زندانها، اقدامات انضباطی و انتقال زندانی را تابع تشریفات و ضوابط مشخص میداند و اعمال فشار خارج از این چارچوب را مجاز نمیشمارد.
موارد نقض قانون
- فشار بر زندانیان برای ثبت انتقال بهعنوان جابهجایی داوطلبانه؛
- ابهام درباره ارتباط طرح جابهجایی با اعتصاب اخیر علیه اعدام؛
- احتمال استفاده از انتقال بهعنوان ابزار فشار یا اقدام تنبیهی؛
- تهدید انسجام و حقوق زندانیانی که در اعتراض جمعی مشارکت داشتهاند؛
- ابهام درباره ضرورت واقعی انتقال و دلیل اعلامشده مبنی بر تعمیرات سالن.
نقض حقوق بشر در اقدام تلافیجویانه جابجایی اجباری زندانیان
اعتراض مسالمتآمیز زندانیان نسبت به شرایط حبس یا نگرانی از اجرای احکام اعدام نباید به مجازات، فشار یا اقدامات تلافیجویانه علیه آنان منجر شود. همچنین هرگونه انتقال باید بر مبنای ضرورتهای مشروع اداره زندان و با رعایت حقوق و کرامت زندانی صورت گیرد.
ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر رفتار ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز را منع میکند و
ماده ۱۰ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی تأکید دارد که با تمام افراد محروم از آزادی باید با انسانیت و احترام به کرامت ذاتی آنان رفتار شود.
قواعد نلسون ماندلا نیز بر مدیریت زندانها با رعایت کرامت انسانی، جلوگیری از اقدامات تنبیهی خودسرانه و حفظ حقوق بنیادین زندانیان تأکید دارد.
در این چارچوب، اگر جابهجایی زندانیان سالن ۴ با هدف پراکنده کردن شرکتکنندگان در اعتصاب، تضعیف اعتراض جمعی یا اعمال فشار به دلیل مشارکت آنان در اعتراض علیه اعدام انجام شود، این اقدام نگرانی جدی درباره رفتار تلافیجویانه با زندانیان و استفاده از اختیارات اداری زندان بهعنوان ابزار فشار ایجاد میکند.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک