گزارشهای رسیده از زندان فجر دزفول از شرایط نامناسب نگهداری زندانیان، محدودیت گسترده در اعطای مرخصی، محرومیت از ملاقات حضوری، بیتوجهی به درخواستهای زندانیان سیاسی و نفوذ گسترده افراد مرتبط با شبکه توزیع مواد مخدر در ساختار داخلی زندان حکایت دارد
کانون حقوق بشر ایران، جمعه ۲۲ خردادماه ۱۴۰۵ – اطلاعات دریافتی از زندان فجر دزفول تصویری نگرانکننده از وضعیت زندانیان در این زندان ارائه میدهد. بر اساس این گزارشها، زندانیان با مشکلات متعددی از جمله محرومیت از مرخصی، محدودیت در ملاقات حضوری، شرایط نامناسب بهداشتی، بیتوجهی به مطالبات زندانیان سیاسی و دریافت اجباری هزینه تجهیزات عمومی بندها مواجه هستند. این گزارش همچنین از نفوذ گسترده برخی زندانیان مرتبط با مواد مخدر در مدیریت غیررسمی بندها و برخورد تبعیضآمیز با سایر زندانیان خبر میدهد.
وضعیت اعطای مرخصی در زندان فجر دزفول چگونه است؟
بر اساس گزارشهای رسیده، یکی از مهمترین مشکلات زندانیان در زندان فجر دزفول، محدودیت شدید در اعطای مرخصی است. زندانیان میگویند برخلاف بسیاری از زندانهای دیگر، امکان استفاده از مرخصی بسیار محدود بوده و درخواستهای آنان اغلب بدون پاسخ باقی میماند.
محرومیت طولانیمدت از مرخصی نه تنها زندانیان را از ارتباط مؤثر با خانوادههایشان محروم میکند، بلکه آثار روانی قابل توجهی نیز بر آنان برجای میگذارد. این وضعیت بهویژه برای زندانیانی که سالها در حبس به سر میبرند، فشار مضاعفی ایجاد کرده است.
چرا وضعیت ملاقات زندانیان مورد انتقاد قرار گرفته است؟
منابع مطلع میگویند زندانیان این زندان عملاً از ملاقات حضوری منظم محروم هستند. بر اساس این گزارش، برخی زندانیان طی یک سال تنها یک بار موفق به ملاقات حضوری با خانواده خود شدهاند.
همچنین زندانیانی که از ملاقات بازمیگردند، به بند ۹ موسوم به «بند سلامت» منتقل میشوند و چند روز در آنجا نگهداری میشوند. این اقدام در حالی صورت میگیرد که زندانیان شرایط این بند را نامناسب، غیربهداشتی و فاقد نظم توصیف میکنند.
محدود کردن ارتباط زندانی با خانواده و ایجاد موانع غیرضروری برای ملاقات، از جمله مواردی است که همواره مورد انتقاد نهادهای حقوق بشری قرار داشته است.
وضعیت بند ۹ و نفوذ شبکه مواد مخدر در زندان چگونه توصیف شده است؟
یکی از نگرانکنندهترین بخشهای این گزارش، مربوط به وضعیت بند ۹ است. زندانیان میگویند این بند از نظر بهداشتی و مدیریتی شرایط بسیار نامناسبی دارد و بخش عمدهای از نفوذ و کنترل غیررسمی بند در اختیار افرادی قرار دارد که سابقه جرایم مرتبط با مواد مخدر دارند.
بر اساس این گزارش، برخی زندانیان که نقش مخبر را ایفا میکنند از امتیازات ویژه برخوردار هستند و در مواردی امکان فروش یا مصرف مواد مخدر برای آنان فراهم است. همچنین ادعا شده است که در رسیدگی به اختلافات و درگیریهای داخلی بند نیز معمولاً از این افراد حمایت میشود.
در صورت صحت این گزارشها، چنین وضعیتی نشاندهنده وجود تبعیض ساختاری در اداره بندها و ناکارآمدی نظارت بر وضعیت داخلی زندان است.
وضعیت زندانیان سیاسی در زندان فجر دزفول چگونه است؟
گزارشها حاکی است که زندانیان سیاسی در بندهای مختلف زندان از جمله بند ۳ و بند ۴ نگهداری میشوند. بر اساس اطلاعات موجود، شماری از بازداشتشدگان اعتراضات سال ۱۴۰۴ در بند ۳ زندان فجر دزفول حضور دارند.
منابع مطلع میگویند درخواستها و پیگیریهای زندانیان سیاسی در بسیاری از موارد بدون پاسخ باقی میماند و مشکلات آنان مورد رسیدگی مؤثر قرار نمیگیرد. این مسئله موجب افزایش احساس تبعیض و بیعدالتی در میان زندانیان سیاسی شده است.
چرا زندانیان مجبور به پرداخت هزینه تجهیزات عمومی هستند؟
یکی دیگر از موارد مطرحشده در این گزارش، دریافت اجباری هزینه برخی تجهیزات عمومی از خود زندانیان است.
به گفته منابع مطلع، هزینه تجهیزاتی مانند یخچال، تلویزیون، آبسردکن و برخی امکانات اولیه بندها از زندانیان دریافت میشود. این در حالی است که تأمین حداقل امکانات رفاهی و زیستی مورد نیاز زندانیان از وظایف نهاد ادارهکننده زندان محسوب میشود.
زندانیان میگویند مسئولان زندان نه تنها بسیاری از مشکلات آنان را حل نمیکنند، بلکه بخشی از هزینههای مربوط به امکانات عمومی را نیز بر دوش خود زندانیان گذاشتهاند.
بررسی حقوقی وضعیت زندان فجر دزفول بر اساس قوانین داخلی
ابهامات حقوقی
گزارشهای موجود پرسشهای متعددی درباره نحوه اجرای مقررات سازمان زندانها مطرح میکند. از جمله این ابهامات میتوان به محدودیت شدید در اعطای مرخصی، وضعیت ملاقاتها، شرایط بهداشتی بندها و دریافت هزینه امکانات عمومی از زندانیان اشاره کرد.
مواد قانونی مرتبط
بر اساس آییننامه اجرایی سازمان زندانها، زندانیان حق برخورداری از ملاقات با خانواده، استفاده از امکانات بهداشتی مناسب و بهرهمندی از تسهیلات قانونی از جمله مرخصی را دارند. همچنین تأمین حداقل امکانات ضروری زندگی در زندان بر عهده مسئولان زندان است.
موارد احتمالی نقض قانون
محرومیت گسترده زندانیان از مرخصی، محدودیت غیرمتعارف ملاقات حضوری، عدم رسیدگی به درخواستهای زندانیان سیاسی و دریافت هزینه تجهیزات عمومی از زندانیان با مفاد آییننامه سازمان زندانها و حقوق مقرر برای زندانیان در تعارض باشد.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
متن کامل اعلامیه جهانی حقوق بشر - فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات - جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- اولین ویدئوی ۳ بعدی بند ۲۰۹ زندان اوین؛ قسمت اول: ساختمان و ساختار بندها
- پرونده شهرک اکباتان؛ صدور حکم اعدام برای چهار متهم در دادگاه انقلاب تهران
درباره زندان فجر دزفول
زندان فجر دزفول یکی از بحرانیترین و پرتراکمترین مراکز نگهداری زندانیان در حاکمیت ایران به شمار میرود؛ زندانی که طی سالهای اخیر به نمادی از بحران ساختاری در نظام زندانبانی، ضعف نظارت مؤثر و نقض مستمر حقوق بنیادین زندانیان تبدیل شده است. این زندان که در کیلومتر سه جاده شوشتر و در مجاورت فرماندهی نیروی انتظامی قرار دارد، سالهاست با مشکلات گستردهای همچون تراکم شدید جمعیت، کمبود امکانات بهداشتی و درمانی، فساد ساختاری و تبعیض در برخورد با زندانیان مواجه است.
گزارشهای متعدد حاکی از آن است که زندان فجر دزفول نه تنها از حداقل استانداردهای شناختهشده نگهداری زندانیان فاصله دارد، بلکه در بسیاری از موارد به محیطی تبدیل شده که در آن حقوق اولیه زندانیان به صورت سیستماتیک نادیده گرفته میشود. مجموعه این شرایط، این زندان را به نمونهای گویا از پیامدهای سیاستهای ناکارآمد و فقدان نظارت مستقل بر مراکز بازداشت بدل کرده است.
بحران تراکم جمعیت و شرایط زیستی نامناسب
بر اساس دادههای منتشرشده از منابع رسمی و غیررسمی، ظرفیت طراحیشده زندان فجر دزفول بین ۸۰۰ تا ۱۱۰۰ نفر برآورد میشود، اما در عمل بیش از ۲۵۰۰ زندانی در این مجموعه نگهداری میشوند. این زندان محل انتقال زندانیان شهرستانهای دزفول، شوش، اندیمشک، الوار گرمسیری و شاوور است و همین امر فشار مضاعفی بر امکانات محدود آن وارد کرده است.
زندان فجر دزفول از سوی برخی نهادهای ناظر در زمره پرتراکمترین زندانهای کشور قرار گرفته است. اگرچه ظرفیت رسمی این زندان حدود ۹۰۰ نفر اعلام شده، اما گزارشهای میدانی نشان میدهد که شمار زندانیان در برخی مقاطع به حدود سه برابر ظرفیت اسمی رسیده است. نگهداری هزاران زندانی در فضایی محدود، فاقد تهویه مناسب و با امکانات حداقلی زیستی، شرایطی را ایجاد کرده که سلامت جسمی و روانی زندانیان را به طور جدی تهدید میکند.
تراکم بیش از حد جمعیت علاوه بر کاهش کیفیت زندگی در زندان، زمینه افزایش خشونت، درگیریهای داخلی، تنشهای روانی و ناهنجاریهای رفتاری را نیز فراهم کرده است؛ مسائلی که در بسیاری از زندانهای پرتراکم به عنوان پیامد مستقیم ازدحام جمعیت شناخته میشوند.
ساختار غیررسمی قدرت و نقش زندانیان خبرچین
یکی از ابعاد کمتر دیدهشده اما مهم وضعیت زندان فجر دزفول، شکلگیری ساختار غیررسمی قدرت در داخل بندهاست. گزارشها حاکی از آن است که برخی زندانیان که با مسئولان زندان همکاری اطلاعاتی دارند، از امتیازات ویژهای برخوردار میشوند.
این افراد معمولاً به امکاناتی همچون دسترسی بیشتر به تلفن، غذای باکیفیتتر، آزادی عمل بیشتر در بندها و فرصتهای شغلی در داخل زندان دسترسی پیدا میکنند. در مقابل، سایر زندانیان در شرایطی نابرابر قرار میگیرند و از بسیاری از این امکانات محروم میمانند.
تداوم این روند به تدریج نوعی نظام قدرت موازی در زندان ایجاد کرده است؛ ساختاری که در آن برخی زندانیان با تکیه بر ارتباطات خود، بر دیگران نفوذ یافته و در مواردی از موقعیت خود برای اعمال فشار، حلوفصل اختلافات یا کسب منافع شخصی استفاده میکنند. نتیجه چنین وضعیتی، گسترش فساد، بیعدالتی و تشدید شکافهای اجتماعی در محیط بسته زندان است.
فقدان خدمات درمانی و گسترش بحران بهداشتی
دسترسی به خدمات درمانی در زندان فجر دزفول یکی دیگر از موضوعات مورد اعتراض زندانیان و خانوادههای آنان است. بر اساس گزارشهای موجود، حضور پزشک در زندان محدود بوده و بسیاری از زندانیان برای دریافت خدمات پزشکی یا داروهای ضروری با مشکلات جدی مواجه هستند.
این وضعیت بهویژه برای زندانیان مبتلا به بیماریهای مزمن، سالمندان و افراد نیازمند مراقبتهای مستمر درمانی نگرانکننده است. گزارشها نشان میدهد که بسیاری از داروهای اساسی یا در دسترس نیستند یا با تأخیر طولانی در اختیار بیماران قرار میگیرند.
کمبود امکانات درمانی و ضعف نظارت بهداشتی همچنین موجب گسترش بیماریهای واگیردار از جمله عفونتهای پوستی، بیماریهای قارچی، شپش و سایر بیماریهای مرتبط با شرایط نامناسب محیطی شده است. در چنین شرایطی، حق دسترسی زندانیان به خدمات درمانی مناسب که یکی از اصول شناختهشده حقوق زندانیان است، عملاً با چالش جدی مواجه شده است.
فساد در توزیع مواد مخدر و امتیازدهی غیرقانونی
در کنار مشکلات بهداشتی و مدیریتی، موضوع مصرف و توزیع مواد مخدر در داخل زندان فجر دزفول نیز به یکی از آسیبهای ساختاری این زندان تبدیل شده است. گزارشهای متعدد نشان میدهد که برخی زندانیان دارای ارتباطات ویژه با مسئولان، از امکان فعالیت در شبکههای توزیع مواد مخدر برخوردار هستند.
این افراد در ازای همکاری اطلاعاتی یا ایفای نقش در کنترل سایر زندانیان، از امتیازاتی مانند تماس تلفنی بیشتر، غذای بهتر، دسترسی گستردهتر به امکانات رفاهی و نفوذ در مدیریت غیررسمی بندها برخوردار میشوند.
چنین چرخهای نه تنها نشانهای از فساد نهادی و ضعف نظارت درون زندان است، بلکه به بازتولید روابط ناعادلانه قدرت، تشدید تبعیض و شکلگیری وابستگی متقابل میان برخی زندانیان و مسئولان منجر میشود. نتیجه این وضعیت، افزایش ناامنی، تضعیف حاکمیت قانون و گسترش بیاعتمادی در میان زندانیان است.
در مجموع، زندان فجر دزفول تصویری نگرانکننده از شرایط حاکم بر بخشی از نظام زندانبانی کشور ارائه میدهد؛ شرایطی که در آن تراکم جمعیت، کمبود امکانات، فساد ساختاری، ضعف نظارت و بیتوجهی به حقوق زندانیان، سلامت و کرامت انسانی هزاران زندانی را با تهدیدی جدی روبهرو کرده است.
نقض حقوق بشر؛ از محرومیت از ملاقات تا تبعیض در زندان
گزارش زندان فجر دزفول مجموعهای از نگرانیهای حقوق بشری را مطرح میکند که از شرایط نگهداری زندانیان تا نحوه اداره بندها را در بر میگیرد.
مواد نقضشده
ماده ۱۰ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی – حق رفتار انسانی با زندانیان
شرایط نامناسب نگهداری و بیتوجهی به نیازهای اساسی زندانیان با این اصل در تعارض است.
ماده ۱۲ اعلامیه جهانی حقوق بشر – حمایت از زندگی خانوادگی
محدودیت گسترده در ملاقات حضوری، ارتباط زندانیان با خانوادههایشان را مختل میکند.
قواعد نلسون ماندلا (قواعد ۵۸ و ۵۹) – حق ارتباط منظم با خانواده
زندانیان باید امکان تماس و ملاقات منظم با بستگان خود را داشته باشند.
قواعد نلسون ماندلا (قاعده ۱) – منع تبعیض در زندان
برخورد تبعیضآمیز با زندانیان و اعطای امتیازات ویژه به برخی افراد، ناقض اصل برابری در محیط زندان است.
قواعد نلسون ماندلا (قواعد ۱۳ تا ۱۹) – استانداردهای بهداشتی و زیستی زندانها
گزارشهای مربوط به وضعیت نامناسب بندها و کمبود امکانات، نگرانیهایی درباره رعایت این استانداردها ایجاد میکند.
گزارشهای رسیده از زندان فجر دزفول نشان میدهد که زندانیان این مرکز با مجموعهای از مشکلات ساختاری، مدیریتی و حقوقی مواجه هستند؛ مشکلاتی که در صورت تداوم، میتواند پیامدهای جدیتری برای وضعیت انسانی و حقوقی زندانیان به همراه داشته باشد.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک
Discussion about this post