«بازسازی سهبعدی زندانهای ایران» مجموعهای از ویدئوهای مستند پژوهشی است که با هدف مستندسازی و نمایش ساختار فیزیکی زندانها، بندها، سالنها، سلولها و دیگر فضاهای داخلی تهیه شدهاست. این بازسازیها بر پایه اطلاعات گردآوریشده، تصاویر، نقشهها، گزارشهای منتشرشده و روایتهای زندانیانی که موفق به خروج از این زندانها شدهاند، میباشد.
بازسازی سهبعدی زندانهای ایران؛ مستندسازی ساختار و فضای داخلی زندانها
پروژه بازسازی سهبعدی زندانهای ایران مجموعهای از ویدئوهای مستند و پژوهشی است که با هدف ارائه تصویری روشنتر و قابلفهمتر از ساختار فیزیکی زندانها، بندها، سالنها، سلولها و دیگر فضاهای داخلی آنها تهیه شده است. بسیاری از این فضاها دسترسی عمومی محدودی دارند یا اطلاعات تصویری دقیقی درباره آنها منتشر نشده است؛ موضوعی که شناخت ساختار واقعی زندانها و بررسی گزارشهای مربوط به شرایط نگهداری زندانیان را دشوار میکند.
در این پروژه تلاش شده است با گردآوری، تطبیق و تحلیل اطلاعات موجود، برخی زندانها بهصورت سهبعدی بازسازی شوند. این بازسازیها جایگزین نقشههای رسمی یا اسناد معماری نیستند، بلکه تلاشهایی پژوهشی برای ارائه تصویری قابل فهم از ساختار زندانها بر اساس دادهها و اطلاعات در دسترس هستند.
چرا بازسازی سهبعدی زندانها اهمیت دارد؟
شناخت یک زندان تنها به دانستن نام، محل یا ظرفیت آن محدود نمیشود. ساختار فیزیکی یک زندان میتواند اطلاعات مهمی درباره نحوه نگهداری زندانیان در اختیار قرار دهد.
موقعیت بندها، سالنها و سلولها، مسیرهای ارتباطی، حیاطها، هواخوری، بهداری، اتاقهای ملاقات، سرویسهای بهداشتی، کارگاهها و سلولهای انفرادی، در کنار اطلاعات مربوط به شرایط زندانیان، میتوانند تصویر دقیقتری از محیطی که زندانیان در آن نگهداری میشوند ارائه کنند.
بازسازی سهبعدی این امکان را فراهم میکند که اطلاعات پراکنده و توصیفهای متنی، به یک تصویر قابل مشاهده تبدیل شوند؛ بهویژه در مواردی که توضیح ساختار یک مجموعه بزرگ زندان تنها با استفاده از متن برای مخاطب دشوار است.
منابع مورد استفاده در بازسازی زندانها
هر بازسازی سهبعدی بر اساس مجموعهای از اطلاعات شکل میگیرد و میزان جزئیات آن به دادههای موجود درباره همان زندان بستگی دارد.
از جمله منابع مورد استفاده میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تصاویر ماهوارهای؛
- تصاویر و عکسهای منتشرشده؛
- نقشهها و کروکیهای موجود؛
- گزارشهای رسانهای؛
- اطلاعات مربوط به ساختمان و فضاهای زندان؛
- اطلاعات و توصیفهای زندانیان سابق؛
- مقایسه اطلاعات بهدستآمده از منابع مختلف.
اطلاعات زندانیان سابق نیز در مواردی اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا بخشهایی از ساختار داخلی زندانها از بیرون قابل مشاهده نیست. محل سلولها، راهروها، حیاطها، ورودیها، اتاقهای ملاقات و دیگر فضاها میتواند با تطبیق چند منبع با یکدیگر، با جزئیات بیشتری بازسازی شود.
در مواردی که اطلاعات کافی درباره یک بخش وجود نداشته باشد، از ارائه جزئیات قطعی خودداری میشود تا مرز میان اطلاعات مستند و بخشهای بازسازیشده حفظ شود.
از ساختار زندان تا شرایط نگهداری زندانیان
یکی از اهداف این پروژه، جدا نکردن ساختار فیزیکی زندان از وضعیت زندانیان است.
برای مثال، محل قرارگیری بهداری، تعداد و ابعاد سالنها، وضعیت هواخوری، فاصله بندها از یکدیگر و وجود یا نبود سلولهای انفرادی، میتواند در بررسی گزارشهای مربوط به وضعیت زندانیان اهمیت داشته باشد.
به همین دلیل، ویدئوهای بازسازی سهبعدی در کنار گزارشهای اختصاصی درباره شرایط هر زندان قرار میگیرند تا مخاطب بتواند میان ساختار فیزیکی زندان و گزارشهای مربوط به شرایط نگهداری زندانیان ارتباط برقرار کند.
مستندسازی برای جلوگیری از فراموشی و محو شواهد
ثبت تصویری زندانها تنها یک پروژه معماری یا گرافیکی نیست؛ در مواردی که مکانهای مرتبط با تاریخ سرکوب و اعدام زندانیان سیاسی در معرض تغییر یا تخریب قرار دارند، مستندسازی تصویری اهمیت تاریخی و حقوق بشری بیشتری پیدا میکند.
از بین بردن تدریجی مکانها و نشانههای مرتبط با اعدامهای دهه ۶۰، ضرورت ثبت و حفظ اسناد این دوره را دوچندان کرده است. ویدئوهای مستند از زندانها و محلهای مرتبط با این وقایع میتوانند بخشی از حافظه تاریخی و، در صورت احراز اصالت و رعایت الزامات حقوقی، مستندات قابل بررسی در فرآیندهای قضایی آینده باشند.
تخریب زندان گوهردشت، که از مراکز مرتبط با کشتار زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ بوده، و همچنین تغییر و تخریب بخشهایی از قطعه ۴۱ بهشتزهرا که محل دفن شماری از زندانیان سیاسی اعدامشده در دهه ۶۰ است، اهمیت این مستندسازی را بیشتر میکند.
ثبت تصویری وضعیت این مکانها پیش از نابودی یا تغییر میتواند برای پژوهشهای تاریخی، شناسایی قربانیان و مستندسازی ادعاهای مربوط به نقض حقوق بشر مورد استفاده قرار گیرد. حفظ این اسناد، در کنار شهادت شاهدان و سایر مدارک، میتواند به جلوگیری از محو شواهد و روشن ماندن ابعاد وقایع دهه ۶۰ و قتلعام ۱۳۶۷ کمک کند.
بازسازی زندان گوهردشت و دیگر زندانهای ایران
در این مجموعه تلاش میشود زندانهایی که در تاریخ معاصر ایران از اهمیت ویژهای برخوردار بودهاند، در کنار زندانهای فعال و محل نگهداری زندانیان امروز، مستندسازی شوند.
هر ویدئو به یک زندان یا مجموعه مشخص اختصاص دارد و تلاش میکند تصویری از موقعیت، ساختار کلی، بندها، سالنها و فضاهای قابل شناسایی آن ارائه دهد. میزان جزئیات هر بازسازی نیز بر اساس اطلاعاتی است که درباره همان زندان در دسترس قرار گرفته است.
این رویکرد بهویژه درباره زندانهایی که بخشهایی از تاریخ سرکوب سیاسی، اعدام و نقض حقوق زندانیان با آنها گره خورده، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
پروژهای پژوهشی و در حال تکمیل
بازسازی سهبعدی زندانهای ایران یک مجموعه ثابت و پایانیافته نیست. با دسترسی به تصاویر جدید، اطلاعات بیشتر، شهادتهای تازه یا اصلاح دادههای قبلی، امکان تکمیل و بهروزرسانی بازسازیها وجود دارد.
همچنین زندانها و بازداشتگاههای دیگری میتوانند بهتدریج به این مجموعه اضافه شوند.
در هر مرحله تلاش میشود میان آنچه بر اساس اسناد و اطلاعات موجود قابل اثبات است و آنچه صرفاً بازسازی تصویری است، تفاوت روشن باقی بماند. این اصل برای حفظ اعتبار پژوهشی مجموعه اهمیت اساسی دارد.
ویدئوهای مستند بازسازی سهبعدی زندانهای ایران
هر یک از ویدئوهای این صفحه دارای گزارش اختصاصی است که اطلاعات مربوط به همان زندان، منابع مورد استفاده و جزئیات بازسازی را در اختیار مخاطب قرار میدهد.
این مجموعه با هدف تبدیل اطلاعات پراکنده درباره زندانهای ایران به یک آرشیو تصویری منسجم شکل گرفته است؛ آرشیوی که میتواند برای مخاطبان عمومی، پژوهشگران، روزنامهنگاران و نهادهای فعال در حوزه حقوق بشر قابل استفاده باشد.
برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره مشخصات، موقعیت مکانی، تصاویر، گزارشها و شرایط نگهداری زندانیان، میتوان به بخش زندانهای ایران مراجعه کرد.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / توییتر / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک
