بند ۷ زندان اوین؛ تراکم ۱۷۰ نفری، غذای غیربهداشتی و محرومیت از درمان

افزایش جمعیت سالن‌ها تا حدود ۱۷۰ نفر، شیوع ساس، کمبود سرویس‌های بهداشتی، غذای نامناسب، نبود پزشک متخصص و نقض تفکیک جرائم، وضعیت بند ۷ زندان اوین را به بحرانی چندلایه تبدیل کرده است

کانون حقوق بشر ایران، یک‌شنبه ۲۹ شهریورماه ۱۴۰۵ – بند ۷ زندان اوین با تراکم شدید جمعیت، کمبود امکانات بهداشتی، تغذیه نامناسب، محدودیت دسترسی به درمان، نبود وسایل سرمایشی و محرومیت از امکانات فرهنگی و ورزشی مواجه است. سالن‌هایی که ظرفیت آنها حداکثر ۱۰۰ نفر است، اکنون حدود ۱۷۰ زندانی را در خود جای داده‌اند.

بخش بزرگی از افزایش جمعیت نتیجه انتقال زندانیان مالی و افراد دارای محکومیت‌های عمومی از زندان تهران بزرگ، مشهور به فشافویه، به اوین است. این انتقال‌ها بدون توسعه فضای اسکان، افزایش تعداد حمام و سرویس‌های بهداشتی یا تأمین امکانات ضروری انجام شده و فشار موجود بر زیرساخت‌های فرسوده بند را تشدید کرده است.

در هر سالن فقط هفت سرویس بهداشتی و هفت حمام برای حدود ۱۷۰ نفر وجود دارد. ساس تقریباً در تمام اتاق‌ها گسترش یافته، مواد ضدعفونی‌کننده در دسترس نیست و حتی مایع دستشویی توزیع‌شده در برخی موارد تاریخ مصرف گذشته دارد. هم‌زمان، کیفیت پایین غذا، فروش اقلام محدود با قیمت بالاتر از بازار، کمبود دارو و خودداری از اعزام بیماران به مراکز درمانی خارج از زندان، سلامت زندانیان را در معرض خطر قرار داده است.

آنچه در این گزارش می‌خوانید

• افزایش جمعیت سالن‌ها از ظرفیت ۱۰۰ نفر به حدود ۱۷۰ نفر
• وجود تنها هفت حمام و هفت سرویس بهداشتی در هر سالن
• شیوع گسترده ساس و نبود مواد ضدعفونی‌کننده
• غذای کم، بی‌کیفیت و در مواردی غیربهداشتی
• نبود پزشک متخصص، دارو و تجهیزات امدادی
• ممنوعیت پنکه، ریش‌تراش و دیگر وسایل برقی
• نبود کتابخانه، امکانات ورزشی و فرصت اشتغال
• دسترسی آسان به مواد مخدر و نبود تفکیک جرائم

تصویری آماری از بند ۷ زندان اوین

انتقال از فشافویه و افزایش جمعیت تا ۱۷۰ نفر

انتقال زندانیان مالی و زندانیان دارای محکومیت‌های عمومی از فشافویه به بند ۷، بدون ایجاد فضای جدید، جمعیت برخی سالن‌ها را به حدود ۱۷۰ نفر رسانده است. ظرفیت اسمی هر سالن حداکثر ۱۰۰ نفر است؛ بنابراین شمار زندانیان حدود ۷۰ درصد بیشتر از ظرفیت اعلام‌شده است.

در هفته‌های گذشته نیز انتقال ده‌ها زندانی مالی به بند ۷ زندان اوین ادامه یافت و در برخی سالن‌ها جمعیت میان ۱۷۰ تا ۱۸۰ نفر ثبت شد. پیش از آن نیز روز ۲۳ تیر ۱۴۰۵ حدود ۴۰ زندانی مالی به این بند منتقل شده بودند.

اعتراض به این جابه‌جایی متوجه زندانیان منتقل‌شده نبود، بلکه بر نبود ظرفیت، کمبود امکانات اولیه و پیامدهای تراکم بیشتر تمرکز داشت. با وجود این هشدارها، انتقال‌ها متوقف نشد و زندانیان تازه‌وارد میان سالن‌های مختلف توزیع شدند.

افزایش جمعیت، استفاده از تخت، حمام، سرویس بهداشتی، تلفن، یخچال و فضای عمومی را دشوارتر کرده است. تراکم همچنین احتمال انتقال بیماری‌های تنفسی، پوستی و عفونی را افزایش می‌دهد؛ زیرا فاصله‌گذاری، جداسازی فرد بیمار و نظافت منظم محیط عملاً امکان‌پذیر نیست.

هفت حمام و هفت سرویس بهداشتی برای ۱۷۰ نفر

هر سالن بند ۷ تنها هفت سرویس بهداشتی و هفت حمام دارد. این تعداد حتی برای ظرفیت اسمی ۱۰۰ نفر نیز محدود است و با افزایش جمعیت به حدود ۱۷۰ نفر، صف‌های طولانی و فشار مستمر بر تجهیزات ایجاد می‌شود.

آب گرم حمام‌ها نیز همواره در دسترس نیست. زندانیان در بسیاری از نوبت‌ها ناچارند با آب سرد استحمام کنند یا زمان استفاده از حمام را به تعویق بیندازند. خرابی تجهیزات و افزایش مصرف در سالن‌های پرجمعیت، شرایط را دشوارتر کرده است.

هم‌زمان، بحران ساس تقریباً تمام اتاق‌ها را درگیر کرده است. نبود سم‌پاشی مؤثر، تعویض وسایل آلوده و نظافت تخصصی باعث شده این حشرات دوباره گسترش پیدا کنند. مواد ضدعفونی‌کننده برای پاک‌سازی محل‌های عمومی، تلفن‌ها و سطوح مشترک وجود ندارد و مایع دستشویی توزیع‌شده نیز در مواردی تاریخ مصرف گذشته است.

تلفن‌ها، دستگیره‌ها، سرویس‌های بهداشتی و حمام‌ها روزانه توسط ده‌ها نفر استفاده می‌شوند. نبود مواد ضدعفونی‌کننده در چنین محیطی احتمال انتقال بیماری را افزایش می‌دهد و سلامت زندانیان دارای بیماری‌های زمینه‌ای، سالمندان و افراد دارای ضعف جسمانی را بیشتر تهدید می‌کند.

گرمای شدید، فن‌کویل‌های معیوب و ممنوعیت پنکه

سیستم سرمایشی بند ۷ در روزهای گرم کارایی لازم را ندارد. در دوره‌هایی که دمای هوا به نزدیکی ۵۰ درجه رسیده، سالن‌ها فاقد خنک‌کننده مؤثر بوده‌اند. فن‌کویل‌ها نیز به‌جای کاهش دما، در مواردی هوای گرم وارد سالن کرده‌اند.

هرگونه وسیله برقی شخصی، از پنکه و ریش‌تراش گرفته تا چای‌ساز، ممنوع است. این ممنوعیت حتی زمانی ادامه دارد که زندانیان آمادگی دارند هزینه وسایل را شخصاً و با قیمتی بالاتر پرداخت کنند.

پیش‌تر نیز هم‌زمان با شیوع بیماری تنفسی در بند ۷ زندان اوین، گرمای شدید، بسته‌بودن فضای سالن‌ها و جلوگیری از ورود پنکه و کولر مطرح شده بود. ترکیب گرما، ازدحام و تهویه ناکافی، خطر انتشار بیماری‌های تنفسی را افزایش می‌دهد.

برای هر ۱۵ زندانی تنها دو یخچال ایرانی با کیفیت پایین در نظر گرفته شده که بسیاری از آنها خراب یا فرسوده‌اند. کمبود فضای یخچال و خرابی دستگاه‌ها نگهداری مواد غذایی و داروهای نیازمند سرمایش را نیز دشوار می‌کند.

فروشگاه گران و مواد غذایی محدود

فروشگاه بند ۷ تنوع غذایی بسیار محدودی دارد. اقلام موجود اغلب به روغن، تخم‌مرغ، پنیر و بیسکویت محدود می‌شود و سفارش‌های زندانیان نیز به‌طور منظم تأمین نمی‌شود.

بخشی از کالاها بر اساس تخفیف شرکت‌های عرضه‌کننده خریداری می‌شود، نه بر اساس نیاز واقعی زندانیان. کیفیت و تاریخ مصرف بعضی اقلام محل نگرانی است، اما همان کالاها با قیمتی حدود ۲۰ درصد بیشتر از بازار خارج زندان فروخته می‌شوند.

این وضعیت در حالی ادامه دارد که بسیاری از زندانیان امکان اشتغال و درآمدزایی در زندان ندارند و هزینه خرید از فروشگاه مستقیماً بر عهده خانواده‌های آنان قرار می‌گیرد. در نتیجه، کیفیت تغذیه زندانیان بیش از پیش به توان مالی خانواده وابسته می‌شود.

جیره کم و غذای بی‌کیفیت

غذای توزیع‌شده در بند ۷ از نظر مقدار، کیفیت و شیوه پخت با مشکلات جدی همراه است. برنج مصرفی عمدتاً از نوع هندی کم‌کیفیت است. مرغ گاهی به‌صورت کامل پخته و سپس تقسیم می‌شود؛ با این حال قسمت‌هایی از آن نیم‌پز باقی می‌ماند و بوی نامناسب دارد.

مقدار خورش برای هر زندانی گاهی به دو قاشق محدود می‌شود. در خورش‌های دارای گوشت نیز سهم هر نفر ممکن است به دو قطعه کوچک در اندازه تقریبی حبه قند کاهش پیدا کند. کیفیت سبزی و مواد اولیه خورش‌ها نیز پایین است.

شام در برخی شب‌ها شامل عدسی، خوراک لوبیا یا یک تخم‌مرغ همراه با یک سیب‌زمینی کوچک است. سایر وعده‌ها در موارد متعدد به‌دلیل کیفیت پایین قابل مصرف نیستند. همبرگر توزیع‌شده نیز ترکیبی بسیار نازک از سویای نیم‌پز، سوخته یا بیات است.

صبحانه معمولاً به یک بسته بسیار کوچک حلواشکری کم‌کیفیت، مربا یا مقداری مارگارین در اندازه تقریبی یک قوطی کبریت محدود می‌شود. همراه ناهار یا شام گاهی یک ظرف ماست یا یک گوجه توزیع می‌شود، اما میوه و دسر در برنامه غذایی جایی ندارد.

بهداری بدون دارو و خودداری از اعزام بیماران

امکانات امدادی در سالن‌ها وجود ندارد و تجهیزات بهداری نیز بسیار محدود است. در موارد اضطراری، امکانات موجود عمدتاً به بانداژ و اقلام ابتدایی محدود می‌شود. پزشک متخصص برای بررسی بیماری‌های جدی در دسترس نیست و درخواست‌های اعزام به بیمارستان یا درمانگاه خارج از زندان غالباً پذیرفته نمی‌شود.

در مواردی که اعزام انجام می‌شود، هزینه خودرو، همراهی مأمور و بخش‌های دیگری از انتقال بر عهده زندانی قرار می‌گیرد. تحمیل چنین هزینه‌ای باعث می‌شود زندانیان فاقد توان مالی عملاً از درمان تخصصی محروم بمانند.

داروخانه زندان نیز فاقد داروهای متنوع و ضروری است. هنگام بیماری یا گسترش علائم مشابه در میان چند زندانی، معمولاً داروهای عمومی مانند قرص ضدحساسیت یا تعداد محدودی داروی سرماخوردگی داده می‌شود و فرد بدون آزمایش یا معاینه تخصصی به سالن بازگردانده می‌شود.

در محیطی که ۱۷۰ نفر از فضای مشترک، سرویس‌های محدود و هوای نامناسب استفاده می‌کنند، نبود تشخیص پزشکی و جداسازی بیماران می‌تواند یک بیماری محدود را به اپیدمی درون‌بندی تبدیل کند.

محدودیت تماس با خانواده

دسترسی به تلفن نیز متناسب با جمعیت بند نیست. تقریباً برای هر ۱۵ نفر یک تلفن وجود دارد و هر زندانی فقط می‌تواند هفت شماره را برای تماس ثبت کند. این محدودیت، تماس با اعضای خانواده، وکیل و اشخاص مورد اعتماد را دشوار می‌کند.

افزایش جمعیت بدون افزودن تلفن‌های جدید، زمان انتظار را طولانی‌تر کرده است. تماس با خانواده برای زندانیان تنها ابزار حفظ ارتباط عاطفی، اطلاع‌رسانی درباره وضعیت جسمانی و پیگیری امور حقوقی است؛ ازاین‌رو محدودیت‌های غیرضروری در این زمینه فشار روانی را افزایش می‌دهد.

نبود کتابخانه، آموزش و امکانات ورزشی

بند ۷ فاقد کتابخانه قابل استفاده است. در هر سالن حدود ۱۷ تا ۲۰ جلد کتاب وجود دارد؛ یعنی تقریباً یک کتاب برای هر ۱۰ زندانی. محتوای موجود محدود و فاقد تنوع است و ورود کتاب‌های آموزش زبان‌های خارجی نیز ممنوع شده است.

تقریباً برای هر ۱۲ نفر یک تلویزیون وجود دارد که با هزینه خود زندانیان خریداری شده است. امکانات ورزشی در سالن‌ها وجود ندارد. در کل مجموعه نیز تجهیزات به یک میز پینگ‌پنگ، یک فوتبال‌دستی و دو صفحه شطرنج محدود شده است.

فضای هواخوری حدود ۳۰ متر طول و ۱۰ متر عرض دارد و فاقد درخت، سایه‌بان و حتی نیمکت است. زندانیان بخش زیادی از روز را در سالن بسته می‌گذرانند و امکان ورزش منظم یا استفاده از هوای آزاد مناسب ندارند.

محرومیت از اشتغال و یادگیری حرفه

در بند ۷ آرایشگاه، وسایل اصلاح مناسب، کارگاه خیاطی یا امکانات صنایع‌دستی وجود ندارد. زندانیان از امکان یادگیری مهارت، اشتغال و کسب درآمد برای تأمین هزینه‌های شخصی محروم‌اند.

حتی فضای سبز یا باغچه‌ای برای فعالیت‌های ساده روزانه در نظر گرفته نشده است. نبود کار، ورزش، آموزش و برنامه‌های فرهنگی، ساعات طولانی بی‌تحرکی را افزایش می‌دهد و می‌تواند به فرسودگی روانی، افسردگی و تشدید تنش‌های درون‌بندی منجر شود.

اشتغال زندانی باید داوطلبانه، ایمن، عادلانه و همراه با آموزش باشد. با این حال، حذف کامل فرصت‌های کاری و آموزشی نیز امکان بازتوانی و کسب مهارت را از زندانیان سلب می‌کند.

دسترسی آسان به مواد مخدر و نبود نظارت مؤثر

مواد مخدر در بخش‌هایی از زندان به‌آسانی در دسترس است و توزیع آن به‌صورت شبکه‌ای انجام می‌شود. نحوه ورود منظم مواد به محیطی که تحت بازرسی و کنترل دائمی قرار دارد، پرسش‌های جدی درباره ضعف نظارت، چشم‌پوشی یا دخالت برخی عوامل داخلی ایجاد می‌کند.

اطلاعات موجود از نقش احتمالی برخی نگهبانان، وکلای بند و زندانیانی که برای مأموریت یا اعزام از بند خارج می‌شوند، در انتقال مواد حکایت دارد. تعیین مسئولیت کیفری افراد نیازمند تحقیق مستقل، بررسی مسیرهای ورود و نظارت بر مبادلات مالی است.

دسترسی گسترده به مواد مخدر در کنار کمبود درمان اعتیاد و فقدان تفکیک مناسب، سلامت و امنیت زندانیان را تهدید می‌کند. مدیریت زندان موظف است به‌جای برخورد تنبیهی صرف با مصرف‌کنندگان، مسیر ورود و شبکه توزیع را شناسایی و خدمات درمانی لازم را فراهم کند.

حذف تفکیک جرائم در بند ۷ زندان اوین

زندانیان سیاسی، زندانیان مالی، افراد دارای محکومیت‌های عمومی، اتباع خارجی و افراد مبتلا به اعتیاد در فضاهای مشترک نگهداری می‌شوند. این وضعیت نشان می‌دهد اصل طبقه‌بندی و تفکیک زندانیان در عمل اجرا نمی‌شود.

پیش‌تر نیز انتقال زندانیان مالی به بند ۷ و اعتراض به نقض اصل تفکیک جرائم مطرح شده بود. اختلاط گروه‌هایی با شرایط حقوقی، نیازهای درمانی و وضعیت امنیتی متفاوت می‌تواند خطر درگیری، فشار، سوءاستفاده و گسترش بیماری را افزایش دهد.

نبود تفکیک جرائم نباید به ایجاد تبعیض میان زندانیان منجر شود؛ همه زندانیان، صرف‌نظر از نوع پرونده، از حق برخورداری از فضای کافی، غذای سالم، درمان، امنیت و رفتار انسانی برخوردارند. مسئله اصلی، ناتوانی مدیریت زندان در فراهم‌کردن محیط متناسب با وضعیت هر گروه است.

سابقه فشار امنیتی در بند ۷

مشکلات معیشتی و بهداشتی در شرایطی ادامه دارد که بند ۷ هم‌زمان با فشارهای امنیتی نیز مواجه بوده است. روز ۱۷ مرداد ۱۴۰۵، حدود ۵۰ مأمور گارد به سالن‌های ۳ و ۴ بند ۷ زندان اوین یورش بردند.

این عملیات با ضرب‌وشتم شماری از زندانیان، تخریب یا ضبط وسایل شخصی و انتقال چهار زندانی سیاسی به خارج از بند همراه شد. بی‌اطلاعی از محل انتقال و وضعیت جسمانی آنان، نگرانی خانواده‌ها را افزایش داد.

تخریب وسایلی که زندانیان با هزینه خود یا خانواده‌هایشان تهیه کرده‌اند، در شرایط کمبود امکانات رسمی، فشار مضاعفی ایجاد می‌کند. چنین برخوردهایی در کنار تراکم، تغذیه نامناسب، بیماری و محدودیت تماس، مجموعه‌ای از فشارهای هم‌زمان را بر زندانیان تحمیل کرده است.

گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران

• لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا ‌کنون
• فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴
• آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
• آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
• جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلم‌های تکان‌دهنده + فیلم‌های افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
• مستند حقوقی؛ بررسی کارنامه محمدمهدی شهمیرزادی؛ قاضی و رئیس شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران
• حمیدرضا کریمی؛ دفاع از اعدام رضا رسایی تا تهدید معترضان کرمانشاه
• اسامی ۸۷ مقام مرتبط با جنایت علیه بشریت در گزارش عفو بین‌الملل

بررسی حقوقی وضعیت بند ۷ زندان اوین بر اساس قوانین داخلی

قوانین دیکتاتوری حاکم بر ایران به‌دلیل مغایرت با موازین دادرسی عادلانه و محدودکردن حقوق زندانیان همواره مورد انتقاد بوده‌اند. بررسی وضعیت بند ۷ زندان اوین بر اساس قوانین داخلی به معنای تأیید این قوانین نیست، بلکه برای نشان‌دادن رعایت‌نشدن حتی همین مقررات است.

ابهامات حقوقی: تعداد دقیق زندانیان، ظرفیت رسمی سالن‌ها، شمار بیماران، وضعیت بودجه تغذیه و بهداری، علت ممنوعیت وسایل برقی و مبنای اختلاط گروه‌های مختلف زندانیان به‌طور شفاف اعلام نشده است.

مواد قانونی مرتبط: اصول ۲۲ و ۳۹ قانون اساسی بر مصونیت جان، حقوق و حیثیت اشخاص و منع رفتار خلاف شأن با زندانی تأکید دارند. مواد ۲، ۴، ۱۱۸ و ۱۲۳ آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان‌ها نیز مسئولان را به حفظ کرامت، بهداشت، سلامت جسمی و روانی، پیشگیری از بیماری و تأمین درمان ملزم می‌کنند.

موارد احتمالی نقض قانون: تراکم شدید، غذای ناکافی، نبود درمان، تداوم آلودگی به ساس، محرومیت از تهویه، نبود تفکیک جرائم و محدودیت غیرضروری تماس می‌تواند با همین الزامات در تعارض باشد.

نقض حقوق بشر در بند ۷ زندان اوین

مواد ۵ و ۲۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر بر منع رفتار غیرانسانی و حق برخورداری از سلامت و مراقبت پزشکی تأکید دارند. ماده ۱۰ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی نیز رفتار انسانی و احترام به کرامت افراد محروم از آزادی را الزامی می‌داند.

قواعد نلسون ماندلا بر فضای کافی، تهویه، نور، نظافت، سرویس بهداشتی مناسب، غذای کافی، آب آشامیدنی، درمان هم‌سطح جامعه و ارتباط منظم با خانواده تأکید می‌کنند. وضعیت بند ۷ زندان اوین در زمینه تراکم، بهداشت، تغذیه، درمان و تماس با خانواده با این استانداردها فاصله جدی دارد.

رفع فوری تراکم، توقف انتقال زندانیان جدید، سم‌پاشی اصولی، تأمین غذای سالم، حضور پزشک متخصص، اعزام بدون تحمیل هزینه، فراهم‌کردن وسایل سرمایشی و اجرای تفکیک زندانیان از اقدامات ضروری برای جلوگیری از آسیب بیشتر است.

کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک