گزارش اختصاصی از زندان زاهدان؛ انتقال مخفیانه حدود ۳۰ زندانی سیاسی از تهران و نگهداری در شرایط غیرانسانی

اطلاعات رسیده از داخل زندان زاهدان از انتقال حدود ۳۰ زندانی سیاسی از تهران، نگهداری آنان در سلول‌های جداگانه، قطع ارتباط با دیگر زندانیان و محرومیت از تلفن و غذای کافی حکایت دارد. هویت، وضعیت قضایی و محل دقیق نگهداری این زندانیان همچنان نامشخص است

کانون حقوق بشر ایران، یک‌شنبه ۲۲ شهریورماه ۱۴۰۵ – اطلاعاتی که یک زندانی محبوس در زندان زاهدان در اختیار کانون حقوق بشر ایران قرار داده، ابعاد تازه‌ای از انتقال مخفیانه حدود ۳۰ زندانی سیاسی از تهران به این زندان و شرایط سخت نگهداری آنان را آشکار می‌کند. برای جلوگیری از ایجاد فشار یا تشکیل پرونده علیه این زندانی، تمامی نشانه‌هایی که می‌تواند به شناسایی او منجر شود، حذف شده است.

بر اساس این اطلاعات، حدود ۳۰ زندانی سیاسی در جریان جنگ ۴۰روزه از تهران به زندان مرکزی زاهدان منتقل شده‌اند. این افراد پس از انتقال، در سلول‌ها و بخش‌های جداگانه جای داده شده‌اند و تاکنون زندانیان عادی امکان مشاهده یا برقراری ارتباط مستقیم با آنان را نداشته‌اند.

به زندانیان محبوس در بندهای عمومی گفته شده است که افراد انتقال‌یافته به دلیل نقش داشتن در هدایت اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۴ بازداشت شده‌اند. با این حال، هیچ اطلاعات رسمی درباره هویت، اتهامات، مرجع صادرکننده دستور انتقال، محل پیشین بازداشت یا وضعیت پرونده‌های آنان منتشر نشده است.

انتقال حدود ۳۰ زندانی سیاسی از تهران به زاهدان

انتقال این گروه از زندانیان سیاسی بدون اطلاع‌رسانی عمومی انجام شده و خانواده‌های آنان نیز، بر اساس اطلاعات موجود، از محل دقیق نگهداری و وضعیتشان بی‌خبر مانده‌اند. حتی زندانیان محبوس در زندان زاهدان نیز نتوانسته‌اند با افراد انتقال‌یافته روبه‌رو شوند یا اطلاعاتی از هویت آنان به دست آورند.

منبع داخل زندان می‌گوید این افراد در چند سلول مختلف توزیع شده‌اند و مسئولان زندان از نگهداری همه آنان در یک محل خودداری کرده‌اند. جداسازی زندانیان می‌تواند امکان ارتباط، تبادل اطلاعات و اعتراض جمعی آنان به شرایط نگهداری را محدود کند.

همچنین گفته شده است که پرونده‌ها یا اطلاعات قضایی مربوط به این ۳۰ زندانی در اختیار افراد داخل زندان قرار نگرفته و درباره مرحله رسیدگی قضایی، احکام احتمالی و دسترسی آنان به وکیل نیز اطلاعاتی وجود ندارد. مشخص نیست این افراد پیش از انتقال در کدام بازداشتگاه‌ها یا زندان‌های تهران نگهداری می‌شدند و آیا انتقال آنان با دستور قضایی و اطلاع خانواده‌ها صورت گرفته است یا خیر.

انتقال زندانیان سیاسی به زندانی دور از محل زندگی خانواده، در عمل دسترسی آنان به ملاقات، وکیل و حمایت خانوادگی را دشوارتر می‌کند. فاصله طولانی تهران تا زاهدان نیز می‌تواند خانواده‌ها را با هزینه‌های سنگین سفر و موانع متعدد برای پیگیری پرونده روبه‌رو کند.

زندانیانی از شهرهای مختلف در زندان زاهدان

اطلاعات منتقل‌شده از زندان زاهدان نشان می‌دهد زندانیانی از شهرهای مختلف استان سیستان‌وبلوچستان و دیگر مناطق جنوبی و شرقی کشور به این زندان انتقال داده می‌شوند. زندانی منبع گزارش گفته است که شخصاً با چند زندانی از شهرهای مختلف گفت‌وگو کرده و دریافته است بسیاری از آنان اهل زاهدان نیستند.

در میان زندانیان سیاسی موجود در این زندان نیز شمار زیادی غیربومی هستند. انتقال افراد به زاهدان، به‌ویژه کسانی که خانواده‌هایشان صدها کیلومتر دورتر زندگی می‌کنند، امکان ملاقات منظم و پیگیری حضوری پرونده را به‌شدت کاهش می‌دهد.

افزون بر گروه انتقال‌یافته از تهران، دست‌کم سه زندانی نیز در زندان زاهدان نگهداری می‌شوند که به ارتباط با سازمان مجاهدین خلق متهم شده‌اند. این افراد از زاهدان یا دیگر شهرهای جنوبی و شرقی کشور به زندان مرکزی زاهدان منتقل شده‌اند. اطلاعات بیشتری درباره نام، اتهامات دقیق، احکام صادرشده و وضعیت پرونده‌های آنان در دست نیست.

جداسازی کامل زندانیان سیاسی

زندانیان سیاسی در اتاق‌ها و سلول‌های جداگانه نگهداری می‌شوند و مسئولان زندان اجازه اختلاط آنان با زندانیان عادی را نمی‌دهند. بر پایه اطلاعات رسیده، زندانیان با پرونده‌ها و اتهامات متفاوت نیز لزوماً در یک محل نگهداری نمی‌شوند و میان گروه‌های مختلف جداسازی صورت گرفته است.

زندانیان سیاسی تنها هفته‌ای یک‌ بار برای هواخوری از سلول‌ها خارج می‌شوند تا برای مدت محدودی در معرض نور خورشید قرار بگیرند. زمان دقیق هواخوری و مدت حضور آنان در فضای باز مشخص نیست، اما محدودکردن هواخوری به یک نوبت در هفته می‌تواند سلامت جسمی و روانی زندانیان را به‌طور جدی تهدید کند.

این افراد هنگام خروج از سلول نیز به‌گونه‌ای جابه‌جا می‌شوند که با زندانیان عادی روبه‌رو نشوند. مسئولان زندان جلوگیری از انتقال اخبار به خارج و ممانعت از برقراری ارتباط میان زندانیان را دلیل این جداسازی عنوان کرده‌اند.

زندانیان سیاسی به کابین‌های تلفن زندان نیز دسترسی ندارند. در نتیجه، امکان تماس با خانواده، اطلاع‌دادن درباره وضعیت جسمی و محل نگهداری یا درخواست وکیل از آنان سلب شده است. قطع تماس تلفنی، در کنار جلوگیری از ملاقات و نگهداری در بخش‌های مجزا، این افراد را عملاً در وضعیت بی‌خبری و انزوای کامل قرار داده است.

تهدید زندانیان عادی به تشکیل پرونده

بر اساس اطلاعات منبع داخل زندان، مسئولان به زندانیان عادی هشدار داده‌اند که در صورت گفت‌وگو با زندانیان سیاسی، برای هر دو طرف پرونده تازه‌ای تشکیل خواهد شد. همچنین به آنان گفته شده است که برقراری ارتباط با افراد سیاسی می‌تواند به افزایش مدت محکومیت یا اضافه‌شدن اتهامات جدید منجر شود.

این تهدیدها فضای کنترل‌شده‌ای در بندها ایجاد کرده و زندانیان عادی را از نزدیک‌شدن به بخش نگهداری زندانیان سیاسی بازمی‌دارد. چنین محدودیتی همچنین راه انتقال اطلاعات درباره سلامت، شرایط بازداشت و رفتار مأموران با این زندانیان را مسدود می‌کند.

منبع گزارش تأکید کرده است که مسئولان زندان نسبت به هرگونه انتقال خبر به خارج حساسیت دارند. به همین دلیل، زندانیان سیاسی نه‌تنها از تماس مستقیم با دیگر زندانیان محروم هستند، بلکه هر فردی که برای کسب اطلاع از وضعیت آنان تلاش کند، در معرض تهدید به تشکیل پرونده قرار می‌گیرد.

غذای ناکافی و گرسنگی زندانیان

یکی دیگر از موارد مطرح‌شده، کیفیت پایین و مقدار بسیار کم غذای زندانیان است. به گفته زندانی منبع گزارش، میزان غذا در برخی بخش‌ها تنها به اندازه‌ای است که زندانیان از گرسنگی شدید جان خود را از دست ندهند و برای سیرشدن آنان کافی نیست.

این وضعیت در سلول‌های انفرادی شدیدتر است. زندانیان نگهداری‌شده در این سلول‌ها صبحانه دریافت نمی‌کنند. غذای روزانه آنان گاهی به حدود ۱۰ قاشق برنج محدود می‌شود و حتی برنج نیز به‌صورت منظم در اختیارشان قرار نمی‌گیرد.

در طول روز یک لیوان آب و شب نیز یک لیوان دیگر به زندانی داده می‌شود. وعده شبانه در برخی روزها شامل یک تخم‌مرغ و تکه کوچکی نان است. منبع داخل زندان شرایط غذایی سلول‌های انفرادی را بسیار سخت توصیف کرده و گفته است این میزان غذا پاسخگوی نیازهای اولیه یک فرد بزرگسال نیست.

کمبود آب و غذا، به‌ویژه برای افرادی که مدت طولانی در فضای بسته و تحت فشار روانی نگهداری می‌شوند، می‌تواند به ضعف جسمی، کاهش وزن، مشکلات گوارشی و آسیب‌های جدی‌تر منجر شود. تاکنون اطلاعاتی درباره دسترسی این زندانیان به پزشک، دارو یا معاینات منظم پزشکی منتشر نشده است.

ساختار بندها و سلول‌های زیرزمینی

بر اساس اطلاعات رسیده، زندان مرکزی زاهدان دارای ۱۰ بند مرکزی است. با این حال، اطلاعیه‌ها و مقرراتی که در زمان انتقال این گزارش در داخل زندان اعلام شده، بندهای یک تا هشت را دربر گرفته است. وضعیت دو بند دیگر و نوع استفاده از آنها مشخص نیست.

این زندان همچنین دارای بخش‌هایی در طبقات زیرزمینی است. طبقه نخست زیرزمین به سلول‌های انفرادی یا «تک‌سلول» اختصاص دارد و شمار این سلول‌ها بیش از ۲۵ مورد عنوان شده است.

منبع داخل زندان از وجود بخش دیگری در طبقه دوم زیرزمین خبر داده که در میان زندانیان به محل بازجویی و شکنجه شناخته می‌شود. به دلیل محدودیت کامل دسترسی و نبود امکان بازرسی مستقل، اطلاعات دقیقی درباره ساختار این قسمت، تجهیزات موجود، شمار زندانیان یا نحوه رفتار با افراد منتقل‌شده به آن در دست نیست.

این زندانی با توجه به قطع ارتباط، جداسازی شدید و وضعیت جسمی احتمالی افراد، نگرانی عمیق خود را از شکنجه‌شدن زندانیان سیاسی منتقل‌شده بیان کرده است. با این حال، به دلیل دیده‌نشدن این ۳۰ نفر و نبود تماس مستقیم با آنان، امکان تأیید وضعیت جسمی و نوع رفتار مأموران با این افراد وجود ندارد.

تک‌سلول‌ها؛ محل نگهداری زندانیان سیاسی

طبق اطلاعات این گزارش، سلول‌های انفرادی عمدتاً برای نگهداری زندانیان سیاسی استفاده می‌شوند. شرایط این سلول‌ها از سوی منبع داخل زندان «بدترین بخش زندان» توصیف شده است.

زندانیان محبوس در تک‌سلول‌ها با محدودیت‌های گسترده در زمینه غذا، آب، هواخوری، تماس تلفنی و ارتباط با دیگران روبه‌رو هستند. نگهداری طولانی‌مدت در چنین فضایی، بدون دسترسی منظم به نور خورشید و ارتباط انسانی، می‌تواند آثار ماندگاری بر سلامت روانی و جسمی زندانی بر جای بگذارد.

هنوز روشن نیست ۳۰ زندانی سیاسی انتقال‌یافته از تهران، همگی در تک‌سلول‌ها نگهداری می‌شوند یا بخشی از آنان در اتاق‌های جداگانه قرار دارند. تنها نکته مشخص این است که این افراد در چند محل پراکنده شده‌اند و هیچ‌گونه ارتباط شناخته‌شده‌ای با بندهای عمومی ندارند.

در اطلاعات ارسال‌شده، مرتضی پیری به‌عنوان رئیس زندان زاهدان معرفی شده است. مسئولیت حفظ سلامت زندانیان، تأمین غذا و آب کافی، فراهم‌کردن دسترسی به درمان، تماس با خانواده و جلوگیری از شکنجه و بدرفتاری بر عهده مدیریت زندان و نهادهای بالادستی سازمان زندان‌هاست.

نگرانی از سرنوشت ۳۰ زندانی انتقال‌یافته

بی‌خبری از هویت و سرنوشت حدود ۳۰ زندانی سیاسی، مهم‌ترین بخش این گزارش از زندان زاهدان است. مشخص نبودن محل دقیق نگهداری، قطع تماس تلفنی، جلوگیری از ملاقات، محدودیت شدید هواخوری و نبود اطلاعات درباره پرونده‌های قضایی، نگرانی درباره امنیت و سلامت آنان را افزایش داده است.

قوه قضاییه و سازمان زندان‌ها باید هویت تمامی افراد انتقال‌یافته، دلیل انتقال، محل نگهداری، وضعیت جسمی و مراحل رسیدگی به پرونده‌هایشان را اعلام کنند. همچنین باید امکان تماس فوری آنان با خانواده و وکیل فراهم شود و نهادهای مستقل بتوانند از محل نگهداری و سلول‌های زیرزمینی زندان بازدید کنند.

گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران

• لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا ‌کنون
• فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴
• آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
• آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
• جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلم‌های تکان‌دهنده + فیلم‌های افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
• مستند حقوقی؛ بررسی کارنامه محمدمهدی شهمیرزادی؛ قاضی و رئیس شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران
• حسین فاضلی هریکندی؛ از سرکوب اعتراضات تا دفاع از اعدام معترضان
• نامه مادر یک زندانی از زندان تهران بزرگ؛ گرسنگی، کف‌خوابی و ناامنی در بندها

بررسی حقوقی وضعیت زندانیان سیاسی در زندان زاهدان

قوانین دیکتاتوری حاکم بر ایران به‌دلیل مغایرت با موازین دادرسی عادلانه همواره مورد انتقاد بوده‌اند. بررسی این وضعیت بر اساس قوانین داخلی به معنای تأیید آنها نیست، بلکه برای نشان‌دادن رعایت‌نشدن همین مقررات است.

ابهامات حقوقی: هویت، اتهامات، مرجع دستوردهنده، محل نگهداری و وضعیت پرونده‌های ۳۰ زندانی روشن نیست. همچنین مشخص نشده خانواده‌ها از انتقال آنان مطلع شده‌اند یا این افراد به وکیل دسترسی دارند.

مواد قانونی: اصول ۳۲، ۳۵، ۳۸ و ۳۹ قانون اساسی و مواد ۷، ۴۸، ۵۰ و ۱۹۰ قانون آیین دادرسی کیفری بر تفهیم اتهام، حق وکیل، اطلاع خانواده، منع شکنجه و حفظ حرمت زندانی تأکید دارند.

موارد نقض قانون: قطع تماس، محرومیت از وکیل، انفرادی طولانی، غذای ناکافی و محدودیت هواخوری می‌تواند نقض این مقررات باشد. مسئولان موظف‌اند وضعیت آنان را فوراً روشن کنند.

بررسی وضعیت زندانیان سیاسی در زندان زاهدان از منظر حقوق بشر

قطع ارتباط زندانیان با خانواده و وکیل، نگهداری طولانی‌مدت در انفرادی، محرومیت از غذای کافی و محدودکردن هواخوری با اصول بنیادین حقوق بشر مغایرت دارد. مواد ۷، ۹، ۱۰ و ۱۴ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، شکنجه و رفتار غیرانسانی، بازداشت خودسرانه و محرومیت از دادرسی عادلانه را ممنوع کرده‌اند.

قواعد نلسون ماندلا نیز نگهداری انفرادی بیش از ۱۵ روز را «انفرادی طولانی‌مدت» می‌داند و استفاده از آن را در شرایطی که موجب آسیب جسمی یا روانی شود، ممنوع می‌کند. مسئولان زندان موظف‌اند غذای کافی، آب آشامیدنی، خدمات درمانی، هواخوری روزانه و ارتباط منظم زندانی با خانواده و وکیل را تأمین کنند. تا زمان انتشار این گزارش، هیچ توضیح شفافی درباره هویت و وضعیت ۳۰ زندانی سیاسی انتقال‌یافته به زندان زاهدان ارائه نشده است.

کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک