گزارش ویژه کانون حقوق بشر ایران از شرایط بندهای انفرادی، رفتار مأموران، وضعیت بازداشتشدگان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ و نقض گسترده حقوق زندانیان در زندان دستگرد اصفهان
کانون حقوق بشر ایران، شنبه ۱۳ تیرماه ۱۴۰۵ – گزارشهای تازه دریافتی از زندان دستگرد اصفهان، از تشدید شکنجه، خشونت سازمانیافته و رفتارهای تحقیرآمیز با زندانیان، بهویژه زندانیان سیاسی و امنیتی، حکایت دارد. این گزارش که بر پایه اطلاعات منابع آگاه و شهادتهای موجود تنظیم شده، ابعاد مختلف وضعیت بندهای انفرادی، شرایط نگهداری زندانیان، رفتار مأموران و محدودیتهای گسترده اعمالشده علیه زندانیان را بررسی میکند.
زندان دستگرد؛ از سرکوب خونین تا تداوم شکنجه در بندهای انفرادی
چند روز پیش، کانون حقوق بشر ایران در گزارشی با عنوان «زندان دستگرد اصفهان؛ افشای قتلعام و سرکوب خونین زندانیان در ۱۱ فروردین ۱۴۰۵» به بررسی وقایع خونبار این زندان پرداخت؛ گزارشی که از سرکوب گسترده زندانیان، استفاده از خشونت شدید و کشته و زخمی شدن شماری از زندانیان خبر میداد. اطلاعات جدیدی که اکنون در اختیار کانون حقوق بشر ایران قرار گرفته، نشان میدهد این رویداد تنها بخشی از الگوی مستمر رفتار با زندانیان در زندان دستگرد بوده است. بر اساس این اطلاعات، خشونت، شکنجه، تحقیر و محرومیت از حقوق اولیه زندانیان، بهویژه در بندهای انفرادی، همچنان ادامه دارد و بخشی از سازوکار روزمره اداره این زندان به شمار میرود.
در بندهای انفرادی زندان دستگرد چه میگذرد؟
بر اساس اطلاعات دریافتی، بندهای انفرادی زندان دستگرد اصفهان تحت نظارت مأمورانی اداره میشود که برای فعالیت در این بخش انتخاب و آموزش دیدهاند. منابع مطلع میگویند این مأموران برخوردی بسیار خشن، تحقیرآمیز و فاقد هرگونه ملاحظه نسبت به وضعیت زندانیان دارند و بیشترین فشار بر زندانیان سیاسی و امنیتی اعمال میشود.
به گفته منابع آگاه، مأموران این بندها بارها زندانیان را با کوچکترین بهانه مورد ضربوشتم قرار داده و آنان را به ستونهای راهرو یا سالنهای بند انفرادی بستهاند. این اقدامات، بهویژه علیه زندانیانی که اعتراض یا درخواست قانونی مطرح کردهاند، بهصورت مکرر گزارش شده است.
روایتهایی از شکنجه زندانیان در بند انفرادی
بر اساس این گزارش، در برخی موارد، دستهای زندانی از پشت بسته شده و سپس او را از همان وضعیت به ستونهای داخل راهرو متصل کردهاند؛ به گونهای که بدن زندانی در وضعیتی معلق و تحت فشار قرار گرفته است.
منابع میگویند پس از بستن چشمهای زندانی، چندین نفر از مأموران با استفاده از چوب، باتوم، مشت و لگد، او را بهشدت مورد ضربوشتم قرار میدهند. این ضربات تا جایی ادامه مییابد که زندانی بیهوش شده یا توان ایستادن خود را از دست میدهد.
در ادامه، بدون آنکه اقدامات درمانی یا معاینه پزشکی انجام شود، زندانی را به داخل سلول بازمیگردانند و او ناچار است ساعتها یا حتی چندین روز درد ناشی از جراحات را تحمل کند.
گزارشهای موجود حاکی از آن است که در نتیجه این ضربوشتمها، برخی زندانیان دچار شکستگی استخوان، تورم شدید اندامها، خونریزی داخلی، آسیبهای جدی به سر و مشکلات جسمانی طولانیمدت شدهاند.
نقش نیروهای حفاظت اطلاعات در اعمال خشونت
بر اساس اطلاعات دریافتی، این رفتارها تنها به مأموران بند محدود نمیشود و در موارد متعدد، نیروهای حفاظت اطلاعات زندان نیز در این اقدامات حضور داشته یا در اجرای آن مشارکت میکنند.
منابع مطلع مدعیاند که برخی از عوامل دخیل در این رفتارها، اعمال خشونت علیه زندانیان را اقدامی در راستای وظیفه سازمانی خود تلقی کرده و آن را رفتاری قابل تقدیر میدانند؛ موضوعی که نگرانیها درباره نهادینه شدن خشونت در فرآیند اداره زندان را افزایش داده است.
مرگ برخی زندانیان زیر شکنجه
در ادامه این گزارش آمده است که در برخی موارد، شدت ضربوشتم به اندازهای بوده که زندانیان دچار خونریزی شدید یا شکستگیهای خطرناک شدهاند و جان خود را از دست دادهاند.
به گفته منابع، در چنین مواردی، علت مرگ به گونهای دیگر ثبت شده و ادعا شده است که زندانی در جریان درگیری با همبندی خود جان باخته است. همچنین گفته میشود با تنظیم صورتجلسههایی که منابع آنها را خلاف واقع توصیف میکنند، پرونده این موارد مختومه شده و روند رسیدگی مستقل درباره علت مرگ انجام نشده است.
رفتار مسئولان زندان با زندانیان سیاسی چگونه توصیف شده است؟
بر اساس این گزارش، رئیس زندان دستگرد به نام شیروانی و برخی مدیران حفاظت اطلاعات، در موارد متعدد از پشت درهای سلولها یا اتاقهای بند انفرادی وضعیت زندانیان را مشاهده میکردند.
به گفته منابع، زندانیان در این دیدارها خواستار برخورداری از حقوق اولیه خود، از جمله امکان استفاده از هواخوری، دسترسی به نور خورشید، تماس و ملاقات با خانواده، دریافت خدمات درمانی و رسیدگی به شکایتهای مربوط به ضربوشتم میشدند.
اما به جای رسیدگی به این درخواستها، مسئولان زندان با بهکار بردن عباراتی تحقیرآمیز، زندانیان را مورد توهین قرار میدادند. بنا بر این گزارش، استفاده از تعابیری مانند «جاسوس اسرائیل»، «موسادی»، «خائن»، «وطنفروش» و اینکه «شما شایسته آزادی و امکانات نیستید» یا «باید مجازات شدیدتری شوید»، از جمله مواردی است که توسط منابع گزارش شده است.
این رفتارها، در کنار محدودیتهای شدید اعمالشده بر زندانیان، از سوی منابع بهعنوان بخشی از فشار روانی مستمر بر زندانیان سیاسی توصیف شده است.
بازداشتهای گسترده پس از اعتراضات دیماه ۱۴۰۴؛ افزایش جمعیت زندان دستگرد و تشدید فشار بر زندانیان
بر اساس اطلاعات دریافتی، پس از اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴، شمار زیادی از شهروندان بازداشت و به زندان دستگرد اصفهان منتقل شدهاند؛ بهگونهای که ظرفیت برخی بندها بهطور قابل توجهی فراتر از ظرفیت پیشبینیشده افزایش یافته است. منابع آگاه میگویند تراکم جمعیت زندانیان به حدی رسیده که علاوه بر اتاقها، از راهروها و حتی محوطههای هواخوری نیز برای اسکان موقت بازداشتشدگان استفاده شده است.
این وضعیت، به گفته منابع، موجب تشدید مشکلات معیشتی، بهداشتی و رفاهی زندانیان شده و امکان دسترسی آنان به حداقل امکانات زندگی در زندان را نیز محدود کرده است.
بازداشتهای جدید با استناد به اعترافات اجباری
بر اساس این گزارش، روند بازداشتها پس از پایان اعتراضات نیز متوقف نشده است. منابع مطلع میگویند برخی از افرادی که در جریان اعتراضات بازداشت شده بودند، در بازجوییها تحت فشار قرار گرفته و اطلاعاتی درباره افراد دیگر ارائه دادهاند؛ موضوعی که به گفته این منابع، زمینه بازداشتهای بعدی را فراهم کرده است.
همچنین گزارش شده است که همزمان با تحولات امنیتی و نظامی ماههای اخیر، افراد دیگری نیز با اتهاماتی نظیر جاسوسی، تبلیغ علیه نظام، عضویت در گروههای مخالف و ارتباط با اسرائیل بازداشت و به زندان دستگرد منتقل شدهاند.
به گفته منابع، همین روند باعث افزایش چشمگیر جمعیت زندان و فشار مضاعف بر امکانات موجود شده است.
روند پذیرش زندانیان در زندان دستگرد چگونه است؟
بر اساس اطلاعات موجود، نخستین مرحله ورود زندانی به زندان دستگرد با بازرسیهای بدنی گسترده آغاز میشود.
منابع میگویند زندانیان هنگام ورود، بهطور کامل مورد بازرسی قرار میگیرند و در برخی موارد، مجبور به برهنه شدن برای انجام بازرسی فیزیکی میشوند. علاوه بر بازرسی دستی، از تجهیزات الکترونیکی نیز برای کنترل افراد استفاده میشود.
در ادامه، تمامی وسایل شخصی، لباسها، مدارک و تلفن همراه زندانی تحویل گرفته شده و در بستههای مخصوص نگهداری میشود و رسید آن به زندانی داده میشود.
پس از پایان این مرحله، لباس شخصی زندانی با لباس فرم زندان جایگزین میشود؛ لباسی که منابع آن را نازک، بیکیفیت و نامناسب برای شرایط آبوهوایی توصیف کردهاند.
محدودیت در استفاده از لباس شخصی
بر اساس این گزارش، زندانیان در هنگام ورود اجازه ندارند لباس اضافی، لباس زیر یا تیشرت همراه خود وارد بند کنند و این اقلام از آنان گرفته میشود.
منابع میگویند حتی در فصل سرما نیز ورود لباس گرم در بدو ورود مجاز نیست و زندانی ناچار است با همان لباس زندان روزهای نخست را سپری کند.
پس از ثبت مشخصات، انگشتنگاری و عکسبرداری، زندانی به بندی موسوم به «پذیرش» منتقل میشود؛ بندی که منابع آن را یکی از شلوغترین، فرسودهترین و بینظمترین بخشهای زندان توصیف میکنند.
بند پذیرش؛ نخستین محل نگهداری زندانیان
بر اساس اطلاعات دریافتی، بند پذیرش محل استقرار اولیه بسیاری از زندانیان است و در برخی موارد، زندانیان سیاسی نیز ناچار میشوند تمام دوران محکومیت خود را در همین بند سپری کنند.
چند اتاق این بند به زندانیان سیاسی و امنیتی اختصاص یافته و به گفته منابع، این زندانیان بهطور مستمر تحت نظارت نیروهای حفاظت اطلاعات قرار دارند.
منابع همچنین میگویند نگاه مأموران به زندانیان سیاسی، نگاهی امنیتی است و آنان در مواردی با عناوینی مانند «خائن»، «وطنفروش» یا «عنصر بیگانه» خطاب میشوند؛ موضوعی که به گفته منابع، بر فشار روانی زندانیان میافزاید.
کفخوابی؛ پیامد تراکم جمعیت در زندان دستگرد
یکی از مشکلاتی که در این گزارش به آن اشاره شده، پدیده «کفخوابی» است.
به گفته منابع، شمار زندانیان از ظرفیت استاندارد زندان فراتر رفته و تعداد تختهای موجود پاسخگوی جمعیت نیست. به همین دلیل، بسیاری از زندانیان ناچارند روی زمین بخوابند یا ساعتهای طولانی را روی کف اتاقها سپری کنند.
بر اساس این گزارش، زندانیانی که کفخواب هستند، در طول روز نیز امکان استراحت ندارند و حتی افراد سالمند یا بیمار نیز از این محدودیت مستثنی نیستند.
منابع این وضعیت را عاملی برای تشدید فشارهای جسمی و روانی زندانیان توصیف کرده و معتقدند ادامه چنین شرایطی سلامت آنان را با خطر جدی مواجه میکند.
محدودیت در دریافت لباس گرم
گزارش حاضر همچنین به محدودیتهای مربوط به دریافت لباس از خانوادهها اشاره دارد.
بر اساس اطلاعات موجود، زندانی برای دریافت لباس گرم باید درخواست رسمی ارائه کند و در برخی موارد، رسیدگی به این درخواست هفتهها یا حتی چند ماه طول میکشد.
پس از موافقت، خانواده تنها اجازه دارند تعداد محدودی لباس با شرایط مشخص تحویل زندان دهند. منابع میگویند لباسها نباید دارای رنگ مشکی، زیپ، جیب یا برخی علائم خاص باشند؛ محدودیتهایی که روند تأمین پوشاک مناسب را برای خانوادهها دشوارتر میکند.
فروشگاه زندان و هزینههای سنگین زندانیان
بر اساس این گزارش، فروشگاه داخلی زندان که با نام «بهاره» فعالیت میکند، انواع پوشاک و کالاهای مورد نیاز زندانیان را عرضه میکند؛ اما منابع میگویند قیمت این کالاها بهمراتب بالاتر از قیمتهای رایج در بازار است و کیفیت آنها نیز رضایتبخش نیست.
همچنین زندانیان برای مراجعه به فروشگاه باید مجوز خروج از بند دریافت کنند؛ مجوزی که به گفته منابع، همواره بهآسانی صادر نمیشود.
پس از مدتی نیز یک کارت بانکی در اختیار زندانی قرار میگیرد تا خانواده بتواند وجه مورد نیاز را به آن واریز کند. با این حال، شرایط اقتصادی بسیاری از خانوادهها باعث شده است که شمار زیادی از زندانیان از حداقل منابع مالی نیز محروم باشند و امکان خرید کالاهای ضروری را نداشته باشند.
کیفیت غذا و امکانات رفاهی در زندان دستگرد چگونه توصیف شده است؟
بر اساس اطلاعات دریافتی، یکی دیگر از مشکلات جدی زندانیان در زندان دستگرد اصفهان، کیفیت پایین غذا و دشواری دسترسی به اقلام اولیه زندگی است. منابع آگاه میگویند جیره غذایی روزانه از نظر حجم و کیفیت با نیازهای اولیه زندانیان تناسب ندارد و تنها در موارد معدودی غذاهایی با کیفیت نسبتاً بهتر در اختیار آنان قرار میگیرد.
به گفته این منابع، غذا در سه وعده توزیع میشود، اما زمان توزیع آن نظم مشخصی ندارد. همین بینظمی سبب میشود زندانیانی که به هر دلیل هنگام توزیع غذا در سلول یا اتاق خود حضور ندارند، از همان غذای محدود نیز محروم شوند و تا وعده بعدی بدون غذا بمانند.
منابع همچنین گزارش دادهاند که فروشگاههای مستقر در برخی بندها و راهروهای زندان، مواد غذایی، مواد شوینده و اقلام ضروری را با قیمتهایی بهمراتب بالاتر از بازار عرضه میکنند. در کنار کیفیت پایین کالاها، مشکلات اقتصادی خانوادهها نیز موجب شده است که بسیاری از زندانیان امکان خرید حداقل نیازهای روزمره خود را نداشته باشند.
برخورد با زندانیان معترض چگونه است؟
بر اساس این گزارش، هرگونه اعتراض نسبت به شرایط نگهداری، کیفیت غذا، وضعیت بهداشت، کمبود امکانات یا رفتار مأموران، ممکن است با واکنش انضباطی و امنیتی روبهرو شود.
منابع میگویند در موارد متعدد، زندانیانی که نسبت به وضعیت موجود اعتراض کردهاند، به بند انفرادی منتقل شده یا با تشکیل پرونده جدید قضایی مواجه شدهاند. به گفته این منابع، این پروندهها میتواند زمینهساز صدور مجازاتهای تازه یا افزایش مدت محکومیت آنان شود.
به باور منابع، چنین برخوردهایی فضای زندان را به محیطی تبدیل کرده است که در آن بسیاری از زندانیان از بیم پیامدهای احتمالی، از طرح مطالبات قانونی خودداری میکنند.
تصویری از شرایط زندان دستگرد اصفهان
مجموعه اطلاعات گردآوریشده در این گزارش، تصویری از شرایطی را ترسیم میکند که در آن زندانیان با مجموعهای از محدودیتها و فشارهای همزمان مواجه هستند؛ از تراکم جمعیت و کمبود تخت گرفته تا محدودیت در دریافت پوشاک، کیفیت پایین غذا، دشواری دسترسی به خدمات درمانی، محدودیت ارتباط با خانواده، نظارتهای امنیتی مستمر و برخوردهای انضباطی در برابر اعتراض.
در کنار این مسائل، گزارشهایی درباره رفتارهای خشونتآمیز در بندهای انفرادی، ضربوشتم برخی زندانیان، استفاده از الفاظ تحقیرآمیز و اعمال فشارهای روانی نیز مطرح شده است؛ مواردی که در صورت اثبات، نیازمند بررسی مستقل و بیطرفانه از سوی مراجع مسئول خواهد بود.
جمعبندی از وضعیت زندان دستگرد اصفهان
اطلاعات منتشرشده درباره زندان دستگرد اصفهان نشان میدهد که نگرانیها درباره وضعیت زندانیان، بهویژه زندانیان سیاسی و امنیتی، همچنان ادامه دارد. مجموعه روایتهای ارائهشده از سوی منابع، از شرایطی حکایت دارد که در آن محدودیتهای گسترده، فشارهای جسمی و روانی، تراکم بالای جمعیت زندان، کیفیت نامناسب خدمات رفاهی و ادعاهای مطرحشده درباره رفتار با زندانیان، تصویری نگرانکننده از وضعیت این زندان ارائه میدهد.
همچنین تداوم بازداشتهای مرتبط با اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ و افزایش جمعیت زندان، بر مشکلات موجود افزوده است. با توجه به اهمیت این موضوع، انتظار میرود نهادهای مسئول با فراهم کردن امکان نظارت مستقل، نسبت به بررسی این گزارشها، رسیدگی به شکایتهای زندانیان و تضمین رعایت حقوق قانونی آنان اقدام کنند.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
متن کامل اعلامیه جهانی حقوق بشر - مشهد در شب ۱۹ دی؛ ویدئویی از آغاز تیراندازی به معترضان و روایت سرکوب خونین اعتراضات سراسری + فیلم و عکس
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات - جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- اولین ویدئوی ۳ بعدی بند ۲۰۹ زندان اوین؛ قسمت اول: ساختمان و ساختار بندها
- زندان دستگرد اصفهان؛ افشای قتلعام و سرکوب خونین زندانیان در ۱۱ فروردین ۱۴۰۵
بررسی حقوق پرونده بر اساس قوانین داخلی
مقدمه
در بررسی حقوقی وضعیت زندانها باید توجه داشت که اگرچه بخشی از قوانین کیفری و امنیتی موجود، بهویژه در پروندههای سیاسی و امنیتی، همواره از سوی نهادهای بینالمللی حقوق بشر مورد انتقاد قرار گرفتهاند، اما حتی بر پایه همین قوانین داخلی نیز مسئولان زندانها موظف به رعایت حقوق قانونی زندانیان، حفظ کرامت انسانی، تأمین سلامت جسمی و روانی آنان و اجرای مقررات سازمان زندانها هستند. ازاینرو، ارزیابی حاضر صرفاً با هدف سنجش عملکرد مسئولان بر اساس قوانین داخلی انجام میشود.
ابهامات حقوقی
بر پایه اطلاعات منتشرشده، ادعاهایی درباره ضربوشتم، انتقال مکرر زندانیان به سلول انفرادی، محرومیت از درمان، محدودیت تماس با خانواده، تشکیل پروندههای جدید به دلیل اعتراض و شرایط نامناسب نگهداری مطرح شده است. در صورت صحت این موارد، بررسی مستقل و قضایی برای روشن شدن ابعاد آن ضروری به نظر میرسد.
مواد قانونی مرتبط
اصل ۲۲ قانون اساسی: حیثیت، جان، مال و حقوق اشخاص از تعرض مصون است مگر به حکم قانون.
اصل ۳۸ قانون اساسی: هرگونه شکنجه برای گرفتن اقرار یا کسب اطلاع ممنوع است.
اصل ۳۹ قانون اساسی: هتک حرمت و اهانت به افراد بازداشتشده یا زندانی ممنوع بوده و موجب مسئولیت قانونی است.
آییننامه اجرایی سازمان زندانها: مسئولان زندان مکلف به حفظ سلامت، تأمین بهداشت، دسترسی به درمان، تغذیه مناسب و صیانت از کرامت زندانیان هستند.
موارد نقض قانون
ادعاهای مربوط به ضربوشتم و رفتارهای خشونتآمیز با زندانیان.
ادعاهای مربوط به محرومیت از خدمات درمانی و رسیدگی پزشکی.
محدودیت در دسترسی به تماس، ملاقات و امکانات اولیه.
استفاده مکرر از سلول انفرادی یا تشکیل پرونده جدید در واکنش به اعتراض زندانی.
رفتارهای تحقیرآمیز و استفاده از الفاظ توهینآمیز نسبت به زندانیان.
چه قوانین حقوق بشری در این گزارش نقض شده است؟
در صورت صحت موارد مطرحشده، برخی از رفتارهای توصیفشده میتواند با اصول بنیادین حقوق بشر و تعهدات بینالمللی ایران در تعارض باشد.
مواد نقضشده
ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر
هیچکس نباید در معرض شکنجه یا رفتارها و مجازاتهای ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز قرار گیرد. ادعاهای مربوط به ضربوشتم و رفتارهای خشن، در صورت اثبات، با این اصل مغایرت دارد.
ماده ۱۰ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی
تمامی افراد محروم از آزادی باید با انسانیت و احترام به کرامت ذاتی انسان نگهداری شوند. شرایط گزارششده درباره نگهداری و برخورد با زندانیان، در صورت صحت، با این استاندارد قابل مقایسه است.
قواعد نلسون ماندلا (قواعد استاندارد حداقل رفتار با زندانیان)
این قواعد بر منع شکنجه، دسترسی به خدمات درمانی، تغذیه مناسب، بهداشت، منع مجازاتهای تحقیرآمیز و احترام به کرامت زندانیان تأکید دارد.
ماده ۱۲ میثاق بینالمللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی
حق برخورداری از بالاترین استاندارد قابل حصول سلامت جسمی و روانی، شامل زندانیان نیز میشود و محرومیت از خدمات درمانی میتواند با این اصل در تعارض باشد.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک
Discussion about this post