ویدئویی که از شب ۱۹ دی ماه ۱۴۰۴ در مقابل ساختمان صداوسیمای مشهد منتشر شده، صحنههایی از تجمع گسترده شهروندان و آغاز تیراندازی به سوی معترضان را نشان میدهد. این تصاویر بار دیگر توجهها را به ابعاد سرکوب اعتراضات سراسری و سرنوشت نامعلوم شمار زیادی از جانباختگان و بازداشتشدگان جلب کرده است.
کانون حقوق بشر ایران، یک شنبه ۳۱ خردادماه ۱۴۰۵ – انتشار ویدئویی از شب ۱۹ دیماه ۱۴۰۴ در شهر مشهد، بار دیگر یادآور یکی از خونینترین مقاطع اعتراضات سراسری است. در این تصاویر، جمعیتی گسترده از شهروندان در اطراف ساختمان صداوسیمای مشهد دیده میشوند و لحظاتی بعد صدای تیراندازی و فضای آکنده از دود و آشفتگی، صحنه را فرا میگیرد. این ویدئو در حالی منتشر شده که هنوز آمار دقیق جانباختگان، مجروحان و بازداشتشدگان اعتراضات آن روزها بهطور رسمی و مستقل اعلام نشده است.
در ویدئوی منتشرشده چه دیده میشود؟
تصاویر منتشرشده از مقابل ساختمان صداوسیمای مشهد، حضور شمار زیادی از شهروندان را در خیابانها نشان میدهد. جمعیت حاضر در محل، متشکل از زنان و مردان و گروههای مختلف سنی است که در فضای باز شهری گرد آمدهاند.
بر اساس آنچه در ویدئو دیده میشود، در لحظات اولیه هیچ نشانهای از درگیری مسلحانه از سوی معترضان مشاهده نمیشود و افراد حاضر در صحنه عمدتاً به صورت گروهی در خیابانها و اطراف محل تجمع حضور دارند. سپس شرایط به سرعت تغییر میکند و فضای محل با دود، آشفتگی و پراکندگی جمعیت همراه میشود.
انتشار این تصاویر بار دیگر پرسشهایی را درباره نحوه برخورد نیروهای امنیتی با تجمعات اعتراضی و میزان استفاده از زور علیه شهروندان مطرح کرده است.
اعتراضات مشهد در شب ۱۹ دی چگونه به نمادی از مقاومت مردمی تبدیل شد؟
مشهد از جمله شهرهایی بود که در جریان اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ شاهد حضور گسترده شهروندان در خیابانها بود. گزارشهای متعدد حاکی از آن بود که اقشار مختلف جامعه، از جوانان و دانشجویان گرفته تا کسبه و خانوادهها، در اعتراضات حضور داشتند.
بسیاری از شاهدان آن روزها از فضای همبستگی و همراهی میان شهروندان سخن گفتهاند؛ فضایی که در آن مردم با وجود خطر بازداشت، مجروح شدن یا حتی کشته شدن، در کنار یکدیگر باقی ماندند و خواستههای خود را مطرح کردند.
ناظران معتقدند یکی از ویژگیهای مهم اعتراضات آن دوره، گستردگی مشارکت مردمی و حضور شهروندانی بود که بدون وابستگی به جریانهای سیاسی خاص، خواهان تغییر شرایط موجود بودند.
آمار جانباختگان در شب ۱۹ دی چرا همچنان نامشخص است؟
یکی از مهمترین ابهامهای مربوط به اعتراضات دیماه ۱۴۰۴، نبود آمار شفاف درباره تعداد واقعی جانباختگان، مجروحان و بازداشتشدگان است.
در ماههای پس از اعتراضات، گزارشهای متعددی از کشته شدن شهروندان در شهرهای مختلف منتشر شد، اما هیچ آمار جامع و مستقلی از سوی مراجع رسمی ارائه نشد. همین مسئله موجب شده است که ابعاد واقعی تلفات انسانی آن رویدادها همچنان محل بحث و مناقشه باشد.
فعالان حقوق بشر بارها خواستار تشکیل یک هیأت حقیقتیاب مستقل برای بررسی حوادث اعتراضات سراسری و روشن شدن سرنوشت قربانیان شدهاند. آنان تأکید میکنند که خانوادههای جانباختگان حق دارند از حقیقت آنچه بر عزیزانشان گذشته آگاه شوند.
سرکوب اعتراضات چه پیامدهایی برجای گذاشت؟
بسیاری از تحلیلگران، رویدادهای دیماه ۱۴۰۴ را یکی از شدیدترین موجهای برخورد امنیتی با اعتراضات مردمی در سالهای اخیر توصیف میکنند. گزارشهای متعدد از بازداشتهای گسترده، ناپدید شدن برخی معترضان، تشکیل پروندههای امنیتی و صدور احکام سنگین قضایی منتشر شده است.
در کنار بازداشتها، خانوادههای بسیاری نیز با پیامدهای اجتماعی و اقتصادی این سرکوب روبهرو شدند. شماری از خانوادهها همچنان در جستوجوی پاسخ درباره سرنوشت فرزندان خود هستند و برخی دیگر از فشارهای امنیتی پس از اعتراضات سخن گفتهاند.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- پرونده شهرک اکباتان؛ صدور حکم اعدام برای چهار متهم در دادگاه انقلاب تهران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
متن کامل اعلامیه جهانی حقوق بشر - فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات - جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- اولین ویدئوی ۳ بعدی بند ۲۰۹ زندان اوین؛ قسمت اول: ساختمان و ساختار بندها
بررسی حقوقی وقایع مشهد بر اساس قوانین داخلی
ابهامات حقوقی پرونده
یکی از مهمترین ابهامات مربوط به وقایع در شب ۱۹ دی ۱۴۰۴ در مشهد، نبود شفافیت درباره مبنای قانونی استفاده از سلاح علیه شهروندان و معترضان است. تاکنون هیچ گزارش رسمی و مستقلی درباره سلسله مراتب صدور دستور تیراندازی، هویت نیروهای حاضر در صحنه، تعداد قربانیان و نحوه رسیدگی به شکایات احتمالی خانوادهها منتشر نشده است.
همچنین آمار دقیق جانباختگان، مجروحان و بازداشتشدگان در شب ۱۹ دی هرگز به صورت شفاف اعلام نشد. این مسئله پرسشهایی جدی درباره میزان رعایت حقوق شهروندان، حق دسترسی خانوادهها به حقیقت و اصل پاسخگویی مقامات ایجاد کرده است.
از سوی دیگر، در صورتی که معترضان فاقد سلاح بوده و تجمع آنان ماهیت مسالمتآمیز داشته باشد، استفاده از سلاح گرم علیه آنان نیازمند توجیه قانونی بسیار مشخص و مستند است؛ موضوعی که تاکنون درباره آن توضیح روشنی ارائه نشده است.
مواد قانونی مرتبط
بر اساس اصل ۲۷ قانون اساسی، تشکیل اجتماعات و راهپیماییها بدون حمل سلاح، مشروط به آنکه مخل مبانی اسلام نباشد، آزاد شناخته شده است.
همچنین اصل ۲۲ قانون اساسی بر مصونیت جان، مال، حقوق، مسکن و حیثیت اشخاص از تعرض تأکید دارد، مگر در مواردی که قانون تجویز کرده باشد.
اصل ۳۲ قانون اساسی نیز بازداشت افراد را منوط به رعایت تشریفات قانونی دانسته و بر لزوم تفهیم اتهام تأکید میکند.
علاوه بر این، قانون بهکارگیری سلاح توسط مأموران نیروهای مسلح استفاده از سلاح را محدود به شرایط مشخص و استثنایی کرده و مأموران را مکلف میکند حتیالمقدور از روشهای غیرکشنده استفاده کنند.
موارد نقض قانون
استفاده نامتناسب از زور علیه تجمعات مردمی در صورت مسالمتآمیز بودن اعتراضات.
نقض اصل ۲۷ قانون اساسی درباره حق تجمع شهروندان.
ابهام در رعایت قانون بهکارگیری سلاح و ضرورت استفاده از سلاح گرم.
عدم انتشار آمار رسمی قربانیان و مجروحان.
نبود گزارش شفاف درباره تحقیقات مستقل پیرامون حوادث.
محروم شدن خانواده قربانیان از دسترسی به حقیقت و اطلاعات کامل درباره سرنوشت بستگان خود.
ابهام در نحوه بازداشت و رسیدگی به وضعیت بازداشتشدگان اعتراضات.
بر اساس اطلاعات موجود، همچنان پرسشهای حقوقی متعددی درباره نحوه مدیریت اعتراضات مشهد، میزان رعایت قوانین داخلی و مسئولیت نهادهای دخیل در این رویدادها بیپاسخ باقی مانده است.
چرا ثبت و انتشار این تصاویر اهمیت دارد؟
ویدئوهایی از این دست، بخشی از حافظه جمعی جامعه را شکل میدهند و میتوانند در مستندسازی وقایع نقش مهمی ایفا کنند. در شرایطی که دسترسی به اطلاعات مستقل محدود است، تصاویر و روایتهای شهروندان به یکی از منابع اصلی ثبت رویدادها تبدیل میشود.
فعالان حقوق بشر معتقدند حفظ و آرشیو این اسناد میتواند در آینده برای روشن شدن ابعاد حوادث، شناسایی قربانیان و بررسی مسئولیت افراد و نهادهای دخیل در سرکوب مورد استفاده قرار گیرد.
نقض حقوق بشر؛ حق تجمع و حق حیات در کانون نگرانیها
آنچه در تصاویر منتشرشده از مشهد در شب ۱۹ دی دیده میشود، بار دیگر موضوع حقوق بنیادین شهروندان از جمله حق تجمع مسالمتآمیز و حق حیات را در مرکز توجه قرار میدهد. نهادهای حقوق بشری همواره تأکید کردهاند که استفاده از زور علیه تجمعات مسالمتآمیز باید آخرین راهکار و کاملاً متناسب با شرایط باشد.
مواد نقضشده
ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر: هر انسان حق زندگی، آزادی و امنیت شخصی دارد.
ماده ۱۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر: حق آزادی بیان و ابراز عقیده.
ماده ۲۰ اعلامیه جهانی حقوق بشر: حق تشکیل اجتماعات و تجمعات مسالمتآمیز.
ماده ۲۱ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی: حق برگزاری تجمعات مسالمتآمیز.
اصول پایه سازمان ملل درباره استفاده از زور: استفاده از سلاح و نیروی قهری باید ضروری، متناسب و محدود باشد.
ویدئوی منتشرشده از شب ۱۹ دی در مشهد، فارغ از همه اختلاف روایتها، یادآور این واقعیت است که هنوز پرسشهای بسیاری درباره نحوه برخورد با معترضان، شمار واقعی قربانیان و سرنوشت افرادی که در آن روزها جان باختند یا بازداشت شدند، بیپاسخ مانده است.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک
Discussion about this post