برای «تسنیم» کودکی که در زندان اوین متولد شد و جهان را از پشت میله‌ها شناخت

دل‌نوشته وریشه مرادی از بند زنان اوین، روایت تکان‌دهنده‌ای از زندگی دختربچه‌ای دو ساله است که هرگز بیرون از زندان را ندیده؛ پدرش اعدام شده و مادرش زیر حکم اعدام است

کانون حقوق بشر ایران، دوشنبه ۷ اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵ – روایت وریشه مرادی، زندانی سیاسی محبوس در بند زنان زندان اوین، از زندگی دختربچه‌ای دو ساله به نام «تسنیم» بار دیگر توجه‌ها را به یکی از تلخ‌ترین ابعاد پنهان نظام کیفری جلب کرده است: کودکانی که بی‌آنکه جرمی مرتکب شده باشند، در فضای زندان رشد می‌کنند و قربانی مستقیم مجازات والدین خود می‌شوند. تسنیم، فرزند نسیمه اسلام‌زهی، از بدو تولد در زندان به‌سر برده، هرگز جهان بیرون را تجربه نکرده و اکنون در حالی دوران کودکی خود را پشت میله‌ها می‌گذراند که پدرش سال گذشته اعدام شده و مادرش نیز با حکم اعدام روبه‌رو است.

کودکی در دل زندان؛ روایت تسنیم از پشت میله‌ها

دل‌نوشته وریشه مرادی تصویری عریان و تکان‌دهنده از کودکی ارائه می‌دهد که نخستین تجربه‌های زندگی‌اش نه با نور آفتاب، بازی و آغوش خانواده، بلکه با صدای درهای آهنی، دیوارهای بلند و فضای بسته زندان گره خورده است.

تسنیم، دختربچه‌ای دو ساله، در بند زنان زندان اوین متولد شده و از همان نخستین لحظات حیات، زندان تنها جهانی بوده که شناخته است. او تاکنون بیرون از زندان را ندیده، خیابان را تجربه نکرده، خاک را زیر پای خود حس نکرده و بازی با کودکان دیگر را نشناخته است.

سخت است ……

متن کامل نوشته وریشه مرادی در زیر آمده است:

«سخت است همبندی کودکی باشی که قبل از آنکه چشم باز کند سهمش از جهان دیوار بود قفل بود انفرادی بود کودکی که هنوز بند نافش از مادر جدا نشده با صدای بسته شدن درهای آهنی آشنا شد سخت است دوساله شود و به جای فوت کردن شمع، نگهبان‌ها را بشمارد سخت است وقتی تنها رویایش از بیرون در همان سوال کوچک و معصومش خلاصه می‌شود: «میری ملاقات؟» انگار تمام جهان همین چند دقیقه پشت شیشه است.

سخت است وقتی تصویر پدرش را از تلویزیون نشانش می‌دهند و او با چشم‌های گرد بی‌خبر از مرگ فقط بگوید: «آقا.» و دنیا همانجا یک واژه را برای همیشه یتیم کند.

سخت است، خیلی سخت است وقتی هربار کسی آزاد می‌شود با شوقی که هنوز طعم تلخی را نفهمیده بگوید: «بریم براش آزادی آزادی بخونیم.» و نفهمد که آزادی برای بعضی‌ها نه در را باز می‌کند نه آسمان را.

سخت است لباس‌هایش تنگ شود، قد بکشد،‌ بزرگ شود و هیچ عکسی،‌هیچ قاب یادگاری شاهد بزرگ شدن تسنیم نباشد سخت است کودکی کنی بی‌انکه اسباب‌بازی را لمس کرده باشی بی‌آنکه خاک پات روی کفشت نشسته باشد بی‌آنکه میان خنده‌های بچه‌ها بدوی، زمین بخوری و دوباره بلند شوی.

سخت است وقتی کودکی قبل از شناختن دنیا بی‌عدالتی را یاد بگیرد و اولین صدایی که می‌شناسد بمباران باشد و از همه سخت‌تر این سوال است که مثل میله‌ای در سینه می‌رود کدام وجدان پاسخگوی کودکی ربوده شده‌اش است.

تسنیم، فرزند دو ساله نسیمه اسلام‌زهی، زندانی عقیدتی بلوچ است که در دوران حبس مادرش در زندان به دنیا آمده و همچنان نزد مادرش در بند زندان زندان اوین به سر می‌برد».

وریشه مرادی، بند زنان زندان اوین، بهمن ۱۴۰۴

پدری که اعدام شد، مادری در انتظار مرگ

تسنیم فرزند نسیمه اسلام‌زهی، زندانی عقیدتی بلوچ، است که در حال حاضر زیر حکم اعدام قرار دارد. پدر او نیز پیش‌تر اعدام شده است.

بدین ترتیب، این کودک نه‌تنها از حضور پدر محروم شده، بلکه هم‌زمان با خطر از دست دادن مادر خود نیز مواجه است؛ وضعیتی که او را در معرض یکی از شدیدترین اشکال آسیب روانی و عاطفی در دوران کودکی قرار می‌دهد.

گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران

کودکانی که مجازات می‌شوند بدون آنکه متهم باشند

اگرچه تسنیم مرتکب هیچ جرمی نشده، اما عملاً در حال تحمل مجازاتی است که برای والدینش صادر شده است. او همراه مادر خود در زندان زندگی می‌کند و آثار مستقیم مجازات کیفری را بر جسم، روان و رشد اجتماعی خود تجربه می‌کند.

فعالان حقوق کودک تأکید می‌کنند حضور طولانی‌مدت کودکان در محیط زندان، به‌ویژه در سال‌های نخست رشد، می‌تواند آثار جبران‌ناپذیری بر سلامت روان، رشد شناختی، توانایی اجتماعی و امنیت عاطفی آنان بر جای بگذارد.

زندان به جای خانه؛ محرومیت از ابتدایی‌ترین تجربه‌های کودکی

در روایت وریشه مرادی، تسنیم کودکی است که تولدش با دیوار و قفل معنا یافته؛ کودکی که شمع تولدش را نه در خانه، که در بند زندان فوت می‌کند.

او به‌جای شناختن رنگ‌های جهان، چهره نگهبانان را می‌شمارد. به‌جای پارک و اسباب‌بازی، با دیوار و میله بزرگ می‌شود. به‌جای دویدن در حیاط، در راهروهای محدود زندان قدم برمی‌دارد.

این محرومیت از تجربه‌های پایه‌ای کودکی، تنها فقدان امکانات نیست؛ بلکه محرومیت از حق رشد طبیعی و انسانی است.

زندان اوین و مسئله کودکان در بند زنان

موضوع حضور کودکان همراه مادران زندانی در بند زنان زندان اوین سال‌هاست مورد انتقاد فعالان حقوق بشر قرار دارد. هرچند برخی مقررات اجازه حضور محدود کودکان خردسال نزد مادران را می‌دهد، اما نهادهای حقوق بشری بارها هشدار داده‌اند که زندان محیطی مناسب برای رشد کودک نیست.

در مواردی که مادران با احکام سنگین یا اعدام روبه‌رو هستند، این وضعیت به بحرانی مضاعف تبدیل می‌شود؛ زیرا کودک نه‌تنها در زندان رشد می‌کند، بلکه هم‌زمان با اضطراب دائمی از دست دادن مادر نیز مواجه است.

ابعاد پنهان مجازات؛ تأثیر احکام کیفری بر خانواده‌ها

پرونده تسنیم نمونه‌ای از تأثیر گسترده مجازات‌های کیفری بر نزدیکان زندانیان است؛ تأثیری که اغلب در آمارها و گزارش‌های رسمی دیده نمی‌شود.

در چنین مواردی، مجازات عملاً از شخص محکوم فراتر می‌رود و خانواده، به‌ویژه کودکان، را نیز در بر می‌گیرد. به باور بسیاری از ناظران، این وضعیت شکلی از مجازات غیرمستقیم بستگان زندانیان است.

پرسشی که باقی می‌ماند: مسئول کودکی ربوده‌شده کیست؟

پرسش مرکزی وریشه مرادی در دل‌نوشته‌اش، پرسشی اخلاقی و حقوقی است:
«کدام وجدان پاسخگوی کودکی ربوده‌شده اوست؟»

این پرسش نه فقط متوجه مسئولان زندان یا دستگاه قضایی، بلکه متوجه ساختاری است که امکان می‌دهد کودکی از نخستین روزهای زندگی، به‌جای رشد در محیطی امن، در دل زندان بزرگ شود و آینده‌اش زیر سایه مجازات والدین شکل بگیرد.