علت فاجعه آتش سوزی ساختمان پلاسکو و عدم مهار آن پس از آتشسوزی
مقدمه
روز ۳۰دی ۱۳۹۵ ساختمان پلاسکو در تهران آتش گرفت و بطور کامل فروریخت و منجر به کشته شدن ۲۲نفر (۱۶آتشنشان و ۶ نفر دیگر از شهروندان) شد. پس از گذشت ۷سال از این واقعه دردناک پاسخ به این سئوال اساسی هنوز به درستی و روشنی داده نشده است که آیا این حادثه اجتناب پذیر بود؟ چگونه؟ اگر جلوگیری نشد و این حادثه به وقوع پیوست، مقصر یا مقصرین اصلی چه کس یا چه کسانی هستند؟
جزئیات واقعه و خسارات وارده
صبح روز پنجشنبه ۳۰دی ۱۳۹۵، آتشسوزی در طبقههای هشتم و نهم ساختمان ۱۷طبقه پلاسکو شروع شد. در ساعت ۷:۵۹ آتشنشانی تهران گزارش حادثه را دریافت کرد. ساختمان پس از ۳ ساعت و نیم آتشسوزی، در ساعت ۱۱ و ۳۰ دقیقه هنگامی که هنوز شماری از نیروهای آتشنشانی تهران و شهروندان در آن حضور داشتند، به طور کامل فرو ریخت.
بر اثر آتشسوزی و عملیاتهای آواربرداری حدود ۲۳۵ تن مصدوم شدند که برخی از آنها به صورت سرپایی درمان شدند. یکی از آتشنشانان حاضر در زمان تخریب به علت شدت سوختگی در بیمارستان درگذشت. همچنین پیکر ۱۵آتشنشان و ۶شهروند نیز از زیر آوار خارج شد و با این حساب مجموع جانباختگان اعلامشده ۲۲ نفر اعلام گردید.
۱۲۰۰واحد در ساختمان وجود داشت که بر اساس آمارها ۵۶۰واحد از آن فعال بودند. ۱۵هزار میلیارد ریال خسارت به این واحدها وارد شد و ۳هزار کارگر نیز بیکار شدند که بیش از نیمی از آنها بیمه نبوده و از مزایای آن بی بهره ماندند.
آواربرداری ساختمان پلاسکو روز جمعه ۸بهمن ۱۳۹۵ به پایان رسید و ۱۷۰۰کامیون نزدیک به ۲۰هزار تن نخاله ساختمانی را جابجا کردند.
علت بروز آتشسوزی در ساختمان پلاسکو
علت آتشسوزی و انفجار ساختمان پلاسکو خطای انسانی در سیم کشی روکار و اتصال آن به یک یخچال و هیتر برقی اعلام شد. هیئت ویژهای که برای بررسی این آتشسوزی تشکیل شده بود دلایل مهم گسترش آتش را به شرح زیر عنوان کرد:
۱ . نبود سازوکار گرمایش استاندارد و مناسب
۲ . وجود مقادیر زیادی پارچه که بار حریق زیادی ایجاد کردند.
۳ . وجود تعداد بسیار زیاد کپسولهای پیک نیکی جهت گرمایش
۴ . عدم تعمیر و نگهداری لولههای آتشنشانی و وجود اشکالات فنی
۵ . فقدان پلکان اضطراری و عدم انطباق راه خروج با اصول ایمنی در برابر آتش
۶ . گسترش آتش از شفتهای تاسیسات و آسانسور، پلکان و سقفهای کاذب
۷ . عدم وجود سیستم اعلام و اطفای حریق خودکار یا اصطلاحا بالا برنده خودکار (اسپرینکلر)
هیئت گزارش ملی حادثه ساختمان پلاسکو نیز علت آتشسوزی را «در حدی که جمعآوری اطلاعات برای این هیئت امکانپذیر بوده»، اتصال برق و احتمالاً نشت همزمان گاز از کپسول گاز اعلام کرده است.
همه دلایل فوق الذکر را در یک جمله و عبارت میتوان خلاصه کرد «عدم ایمنسازی ساختمان در برابر آتش» و این ایمنسازی مسئولیت کسی جز مالک ساختمان نبوده و نیست و ناظر بر حسن اجرای آن نیز بیشکاف ارگانی جز شهرداری تهران نبوده است.
یکی از دلایل ناکامی در خاموش کردن آتشسوزی پلاسکو نبودن نردبان بلند و دیگر امکانات بود. نردبان آتشنشانی تنها ۱۱ طبقه ارتفاع داشت و همین موضوع سبب شده بود آتشنشانها آب را به سمت بالا بپاشند که سرعت خاموش کردن آتش را کم کرد و سرانجام ساختمان فرو ریخت.
البته دلیل اصلی این ناکامی، ملاحظات امنیتی برای بیت خامنهای بود که پرواز هلیکوپتر و نزدیک شدن آن به این منطقه را ممنوع میساخت. در حالی که انتظار میرفت برای کنترل آتشسوزی از هلیکوپترهای مجهز به واترگان استفاده شود.
تاخیر سه ساعت و نیمه در مهار آتش به چنین فاجعهای منجر شد. تاخیری که بدون تردید در صورت بکارگیری هلیکوپتر بطور چشمگیری کاهش پیدا میکرد. به این ترتیب دهها جان دیگر قربانی ملاحظات امنیتی برای حفاظت از بیت خامنهای ضحاک گردید.
آیا تجارب این فاجعه توسط دولت و شهرداری بکار گرفته شد تا از حوادث بعدی جلوگیری به عمل آید یا فجایعی مشابه آن بار دیگر و بارها و بارها تکرار شد؟ حوادث و وقایع ثبت شده حکایت از تکرار مکرر آن دارد که در زیر برای نمونه به برخی از آنها اشاره میکنم.
آتشسوزی کلینیک سینا
۴ سال پس از آتشسوزی در ساختمان پلاسکو بار دیگر فاجعه آتشسوزی اینبار در کلینک سینا در تهران بوقوع پیوست که منجر به جان باختن ۱۹ شهروند شامل ۱۵ زن و ۴ مرد شد.
به گفته محسن هاشمی رئیس شورای شهر تهران سیستم اطفای حریق این ساختمان ناقص بوده و این عامل در کنار اجرای نامناسب شبکه داخلی برق سبب بروز حادثه شده است.
فرو ریختن ساختمان متروپل آبادان
فرو ریختن ساختمان متروپل حادثهای بود که ظهر روز دوشنبه ۲ خرداد ۱۴۰۱ در خیابان امیرکبیر (امیری) واقع در مرکز آبادان رخ داد. این حادثه ۴۳ فوتی و ۳۷ نفر مصدوم داشت. این ریزش به خاطر نقض ضوابط فنی و استانداردها بود.
پس از فروریختن ساختمان متروپل شمار زیادی از مردم آبادان با تجمع در خیابانهای این شهر نسبت به «اهمالکاری و صدور مجوز برای این ساختمان خارج از ضوابط و دستورالعملها» اعتراض کرده و شعار دادند: «دشمن ما همینجا است دروغ میگن آمریکا است» و «باقی جنایت میکنه، مسئول حمایت میکنه».
غارتگریهای بنیاد به اصطلاح مستضعفان
۳۸ سال پیش از این آتشسوزی، مسئولیت ساختمان پلاسکو، بطور کامل به بنیاد مستعضفان واگذار گردید که درآمدهای کلان تولیدیهای موجود در ساختمان پلاسکو نیز به حساب همین بنیاد سرازیر میشد. بنیادی که در اثر این غارتگریها سرمایه نجومی صدها میلیارد دلاری به هم زده و همه این سرمایهها در اختیار خامنهای و در خدمت دخالت در منطقه و سرکوب قیامهای مردم ایران قرار دارد.
کارشناسان حکومتی تلاش کردند علت اصلی آتشسوزی و فروریختن ساختمان پلاسکو را در ساخت و ساز آن معرفی نمایند در حالیکه اگر کمترین اقدامات ایمنسازی استاندارد از طرف مالک آن یعنی بنیاد مستضعفان صورت میگرفت، قطعا امکان جلوگیری از وقوع آتشسوزی وجود داشت.
بی کفایتی ارگانهای دولتی در وقوع حادثه و اقدامات بعدی آن
بدون تردید مقصر اصلی این همه فجایع ارگانهای دولتی هستند که مجوزهای غیرقانونی صادر کرده، یا از ساخت و سازهای غیراستاندارد جلوگیری بعمل نمیآورند.
برای مثال پس از وقوع این همه فجایع بهتازگی عضو شورای شهر تهران گفته است که باید لیست ۱۳۰ ساختمان بلندمرتبه پر خطر در شهر تهران منتشر شود. گفته میشود که همگی این ساختمانها استعداد تبدیل شدن به متروپل دیگر را دارند.
معاون امنیتی استانداری تهران سهلانگاری انسانی را عامل آتشسوزی این مجتمع دانست. در بیشتر کشورهای دنیا با حوادثی با ابعاد بسیار کمتر از این گونه فجایع، وزیر و وکیل و حتی کابینه دولت مورد حسابرسی قرار گرفته و مجبور به استعفا و برکناری از مسئولیت میگردند.
حرف آخر
گذشته از هر گونه اشکالات فنی و یا خطای انسانی، انگشت اتهام در این فاجعه، به سوی بنیاد مستضعفان و ارگانهای دولتی مربوطه و در راس آنها شهرداری تهران است. آتشسوزی که با ایمنسازی در برابر تهدید آتشسوزی کاملا قابل پیشگیری بود.
آتشسوزی که پس از وقوع با امکانات مناسب در محل قابل مهار کردن بود که نشد و حاصل این کمکاری و خرابکاریها فاجعهای بود که رخ داد و خسارات غیرقابل جبرانی که به بار آورد.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / توییتر / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک