زندان تهران بزرگ؛ تراکم شدید، آب نامناسب، غذای بی‌کیفیت و گزارش فساد در تیپ ۵

گزارش‌های رسیده از تیپ ۵ زندان تهران بزرگ از جمعیت حدود ۴۰۰ نفری در هر سالن، کف‌خوابی گسترده، آب نامناسب، بیماری‌های پوستی، غذای بی‌کیفیت، فروش کالاهای نامرغوب با قیمت بالا، شکل‌گیری اتاق‌های موسوم به «وی‌آی‌پی» و محدودیت شدید ملاقات با خانواده‌ها حکایت دارد

کانون حقوق بشر ایران، چهارشنبه ۲۱ مردادماه ۱۴۰۵ -اطلاعات دریافتی از تیپ ۵ زندان تهران بزرگ تصویری نگران‌کننده از شرایط نگهداری زندانیان ارائه می‌دهد. تراکم جمعیت تا حدود ۴۰۰ نفر در سالن‌هایی با تنها ۲۴۰ تخت، خوابیدن شمار زیادی از زندانیان در راهروها و حسینیه، کیفیت نامناسب آب، شیوع بیماری‌های پوستی و قارچی، وضعیت نامطلوب غذا و نان و اجبار زندانیان به خرید آب آشامیدنی تنها بخشی از مشکلات گزارش‌شده است. همزمان، منابع از اختصاص برخی اتاق‌ها به زندانیان دارای توان مالی، گردش مواد مخدر و مبالغ کلان در داخل زندان و انتظار سه تا چهارماهه برای ملاقات حضوری با خانواده خبر می‌دهند.

باکس اطلاعات کلیدی | تیپ ۵ زندان تهران بزرگ

تراکم حدود ۴۰۰ زندانی در سالن‌های تیپ ۵ زندان تهران بزرگ

بر اساس گزارش رسیده، هر سالن در تیپ ۵ زندان تهران بزرگ دارای ۱۶ اتاق است و در هر اتاق ۱۵ تخت قرار دارد. به این ترتیب، مجموع ظرفیت تخت‌های هر سالن حدود ۲۴۰ نفر است.

با این حال، جمعیت هر سالن حدود ۴۰۰ زندانی گزارش شده است؛ یعنی حدود ۱۶۰ نفر بیش از تعداد تخت‌های موجود.

پیامد مستقیم این تراکم، گسترش پدیده «کف‌خوابی» است. شمار زیادی از زندانیانی که تختی در اختیار ندارند، ناچارند در راهروها و حسینیه زندان بخوابند و شرایط دشواری را تحمل کنند.

این ازدحام تنها مسئله کمبود فضای استراحت نیست. حضور صدها زندانی در محیطی محدود، به‌ویژه در صورت ضعف بهداشت و تهویه، خطر انتقال بیماری‌های واگیردار را نیز افزایش می‌دهد. منابع می‌گویند در صورت بیمار شدن یک زندانی، به دلیل تراکم بالا و تماس نزدیک افراد، احتمال بیمار شدن دیگر زندانیان نیز افزایش می‌یابد.

آب شور و نامناسب؛ زندانیان آب آشامیدنی را می‌خرند

یکی دیگر از مشکلات اساسی گزارش‌شده در زندان تهران بزرگ، وضعیت آب است.

بر اساس اطلاعات دریافتی، آب موجود در تیپ ۵ شور و بی‌کیفیت توصیف شده و زندانیان آن را حتی برای استحمام نیز نامناسب می‌دانند.

منابع از بروز بیماری‌های قارچی و پوستی در میان زندانیان خبر داده و وضعیت غیربهداشتی محیط و کیفیت نامناسب آب مورد استفاده در حمام‌ها را از عوامل مرتبط با این مشکلات عنوان کرده‌اند.

مشکل آب آشامیدنی ابعاد دیگری نیز دارد. زندانیان تیپ ۵ برای تأمین آب مورد نیاز خود مجبورند با هزینه شخصی آب بسته‌بندی‌شده خریداری کنند.

این آب نه‌تنها برای آشامیدن، بلکه برای تهیه چای و سایر مصارف خوراکی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در نتیجه، دسترسی به یکی از ابتدایی‌ترین نیازهای روزمره زندانیان به توانایی مالی آنان برای خرید از فروشگاه زندان وابسته شده است.

گزارش از بوی نامطبوع برخی آب‌های فروخته‌شده

با وجود اجبار عملی زندانیان به خرید آب، کیفیت محصولات عرضه‌شده در فروشگاه نیز مورد اعتراض قرار دارد.

بر اساس گزارش دریافتی، آب بسته‌بندی‌شده و بسیاری از اجناس عرضه‌شده در فروشگاه زندان کیفیت پایینی دارند و برخی کالاهایی که در بازار بیرون مشتری چندانی ندارند، با قیمت‌های بالا در اختیار زندانیان قرار می‌گیرند.

منابع حتی از مواردی خبر داده‌اند که آب خریداری‌شده از فروشگاه بوی نامطبوع و شبیه لجن داشته است.

این وضعیت زندانیان را در چرخه‌ای دشوار قرار داده است: از یک طرف آب موجود در زندان برای آشامیدن نامناسب توصیف می‌شود و از طرف دیگر، آبی که آنان ناچارند با هزینه شخصی خریداری کنند نیز همیشه از کیفیت قابل قبول برخوردار نیست.

غذای زندان تهران بزرگ؛ بخش قابل توجهی دور ریخته می‌شود

کیفیت غذا یکی دیگر از محورهای گزارش تیپ ۵ است.

بر اساس اطلاعات رسیده، بسیاری از زندانیان از خوردن غذای توزیع‌شده خودداری می‌کنند و آن را در سطل زباله می‌ریزند. این مسئله نشان‌دهنده شدت نارضایتی از کیفیت غذای زندان است.

وضعیت نان نیز نامناسب توصیف شده است. منابع می‌گویند کیفیت نان توزیعی به اندازه‌ای پایین است که مصرف آن برای برخی زندانیان با ناراحتی‌های گوارشی همراه می‌شود.

ترکیب غذای نامناسب، نان بی‌کیفیت و ضرورت خرید آب و مواد غذایی از فروشگاه، فشار بیشتری بر زندانیانی وارد می‌کند که خود یا خانواده‌هایشان توانایی مالی محدودی دارند.

در چنین شرایطی، وضعیت اقتصادی زندانی می‌تواند مستقیماً بر کیفیت تغذیه و حتی دسترسی او به آب آشامیدنی مناسب اثر بگذارد.

چهار اتاق «وی‌آی‌پی» از ۱۶ اتاق هر سالن

بخش دیگری از گزارش دریافتی به نحوه مدیریت اتاق‌ها و ایجاد امکانات متفاوت برای زندانیان دارای توان مالی مربوط است.

بر اساس این اطلاعات، در برخی سالن‌ها، وکیل‌بندها با همکاری و زیر نظر مسئولان تیپ، چهار اتاق از مجموع ۱۶ اتاق را به اتاق‌های موسوم به «وی‌آی‌پی» یا محل اختصاصی تبدیل کرده‌اند.

منابع می‌گویند این اتاق‌ها در اختیار زندانیانی قرار می‌گیرد که توانایی پرداخت پول دارند.

در حالی که شمار زیادی از زندانیان به دلیل کمبود تخت در راهرو و حسینیه کف‌خوابی می‌کنند، وجود اتاق‌های اختصاصی برای زندانیان برخوردار از منابع مالی، نشانه‌ای از نابرابری جدی در دسترسی به فضای زندان و امکانات موجود است.

بر اساس گزارش دریافتی، در این اتاق‌ها امکانات و اقلامی از جمله تلفن همراه در دسترس است و حتی مواد مخدر نیز یافت می‌شود.

گزارش از شبکه ورود و فروش مواد مخدر

یکی از جدی‌ترین بخش‌های اطلاعات رسیده از تیپ ۵ زندان تهران بزرگ، به ورود و توزیع مواد مخدر مربوط می‌شود.

بر اساس این گزارش، شبکه‌ای برای ورود و فروش مواد مخدر در زندان فعالیت دارد و از گردش مالی قابل توجهی برخوردار است.

منابع از نقش برخی وکیل‌بندها و همکاری شماری از عوامل زندان در این چرخه خبر داده و می‌گویند درآمد حاصل از ورود و فروش مواد مخدر به مبالغ بسیار بالایی می‌رسد.

این موضوع در کنار وجود اتاق‌های موسوم به وی‌آی‌پی، در حالی گزارش می‌شود که بسیاری از زندانیان برای برخورداری از ابتدایی‌ترین نیازها، از آب آشامیدنی گرفته تا مواد غذایی، با مشکل مواجه‌اند.

ابعاد مالی این شبکه و میزان مشارکت افراد مختلف در آن نیازمند بررسی مستقل است؛ با این حال، اطلاعات رسیده از وجود یک ساختار غیررسمی مبتنی بر پول و دسترسی متفاوت به امکانات در داخل تیپ ۵ حکایت دارد.

سه تا چهار ماه انتظار برای ملاقات با خانواده

وضعیت ملاقات‌ها بخش دیگری از مشکلات گزارش‌شده است.

زندانیان برای دریافت نوبت ملاقات حضوری با خانواده گاه باید سه تا چهار ماه منتظر بمانند.

حتی پس از فرا رسیدن زمان ملاقات، خانواده‌ها با مشکلات دیگری مواجه می‌شوند. بر اساس گزارش دریافتی، خانواده‌های زندانیان در هر نوبت برای ساعت‌های طولانی معطل می‌مانند.

همچنین نحوه بازرسی و برخورد با خانواده‌ها توهین‌آمیز و آزاردهنده توصیف شده است.

منابع معتقدند شدت این برخوردها به حدی است که برخی خانواده‌ها پس از تجربه یک ملاقات، برای مراجعه دوباره با دشواری و فشار روانی مواجه می‌شوند. به این ترتیب، روندی که باید امکان حفظ ارتباط زندانی با خانواده را فراهم کند، خود به یکی دیگر از عوامل فشار تبدیل شده است.

نبود پاسخگویی در برابر وضعیت تیپ ۵

در پایان گزارش تأکید شده است که در برابر مجموعه این مشکلات، هیچ مقام مسئولی در زندان پاسخ روشنی به زندانیان ارائه نمی‌کند.

تراکم جمعیت، کف‌خوابی، کیفیت نامناسب آب و غذا، بیماری‌های پوستی، فروش کالاهای بی‌کیفیت، گزارش وجود اتاق‌های ویژه و گردش مواد مخدر و محدودیت ملاقات، مجموعه‌ای از مشکلات به‌هم‌پیوسته را در تیپ ۵ زندان تهران بزرگ شکل داده است.

نبود سازوکار مؤثر برای ثبت و رسیدگی مستقل به شکایت زندانیان نیز می‌تواند امکان استمرار چنین شرایطی را افزایش دهد.

گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران

• لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا ‌کنون
• فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴
• آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
• آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
• جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلم‌های تکان‌دهنده + فیلم‌های افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
• مستند حقوقی؛ بررسی کارنامه محمدمهدی شهمیرزادی؛ قاضی و رئیس شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران
• مستند حقوقی، بررسی پرونده‌ای که منجر به اعدام عارف خوشکار شد
• زندان دستگرد اصفهان؛ گزارشی جامع از تراکم دوبرابری، کف‌خوابی، فشارهای امنیتی و شرایط نامناسب زندانیان

بررسی حقوقی وضعیت تیپ ۵ زندان تهران بزرگ بر اساس قوانین داخلی

قوانین دیکتاتوری حاکم بر ایران در سال‌های گذشته بارها به دلیل مغایرت با موازین دادرسی عادلانه، شرایط نامناسب زندان‌ها و محدود کردن حقوق افراد محروم از آزادی مورد انتقاد قرار گرفته‌اند. بررسی وضعیت زندان تهران بزرگ بر اساس قوانین داخلی به معنای تأیید این قوانین نیست؛ هدف، نشان دادن مواردی است که حتی همین قوانین و مقررات نیز توسط مسئولان زندان رعایت نشده است.

ابهامات حقوقی

اطلاعات دریافتی درباره تیپ ۵ پرسش‌های متعددی درباره مسئولیت سازمان زندان‌ها در تأمین حداقل استانداردهای زندگی زندانیان ایجاد می‌کند.

تراکم حدود ۴۰۰ نفر در فضایی با ۲۴۰ تخت، کف‌خوابی گسترده، دسترسی نداشتن به آب آشامیدنی مناسب، مشکلات بهداشتی، کیفیت نامطلوب تغذیه و محدودیت ملاقات با خانواده، با وظیفه قانونی مسئولان برای تأمین شرایط مناسب نگهداری زندانیان ارتباط مستقیم دارد.

گزارش مربوط به اختصاص برخی اتاق‌ها به زندانیان دارای توان مالی و دسترسی به امکانات ممنوعه نیز ضرورت بررسی عملکرد مسئولان و نظارت بر اداره داخلی زندان را مطرح می‌کند.

مواد قانونی مرتبط

• اصل ۲۲ قانون اساسی؛ جان، حقوق و حیثیت اشخاص را از تعرض مصون می‌داند.
• اصل ۳۹ قانون اساسی؛ هتک حرمت و حیثیت افراد بازداشت‌شده و زندانی را ممنوع اعلام می‌کند.
• آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان‌ها؛ مسئولان را موظف به تأمین نیازهای اساسی زندانیان، از جمله شرایط مناسب اسکان، بهداشت، تغذیه، مراقبت پزشکی و امکان ارتباط با خانواده می‌کند.
• مقررات مربوط به بهداشت و درمان زندانیان، مسئولیت حفظ سلامت افراد محروم از آزادی را متوجه سازمان زندان‌ها می‌داند.

موارد نقض قانون

• تراکم جمعیت بسیار بالاتر از ظرفیت تخت‌های موجود؛
• کف‌خوابی شمار زیادی از زندانیان؛
• دسترسی ناکافی به آب آشامیدنی سالم و مناسب؛
• گزارش شیوع مشکلات پوستی و قارچی در محیط غیربهداشتی؛
• کیفیت نامناسب غذا و نان؛
• محدودیت شدید ملاقات زندانیان با خانواده؛
• رفتار نامناسب گزارش‌شده با خانواده‌ها هنگام ملاقات؛
• نبود پاسخگویی مؤثر مسئولان در برابر شکایت زندانیان؛
• گزارش دسترسی نابرابر به امکانات بر اساس توانایی مالی زندانیان.

بررسی وضعیت از منظر حقوق بشر و موارد احتمالی نقض استانداردهای بین‌المللی

شرایط نگهداری افراد در زندان نباید موجب سلب حقوق بنیادینی شود که ارتباطی با محرومیت قانونی از آزادی ندارند. تأمین آب سالم، غذای کافی، فضای مناسب برای خواب، خدمات بهداشتی و امکان حفظ ارتباط با خانواده از الزامات اساسی رفتار انسانی با زندانیان است.

ابهامات حقوق بشری

تراکم شدید و کف‌خوابی، کیفیت نامناسب آب و غذا و شرایطی که می‌تواند موجب گسترش بیماری شود، نگرانی‌هایی جدی درباره حق سلامت و کرامت انسانی زندانیان ایجاد می‌کند.

همچنین انتظار سه تا چهارماهه برای ملاقات حضوری و برخورد آزاردهنده گزارش‌شده با خانواده‌ها می‌تواند حق زندانیان برای حفظ ارتباط منظم با بستگان خود را با محدودیت جدی مواجه کند.

اسناد بین‌المللی مرتبط

• ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ منع رفتار ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز.
• ماده ۱۰ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی؛ تمام افراد محروم از آزادی باید با انسانیت و احترام به کرامت ذاتی انسان رفتار شوند.
• قواعد نلسون ماندلا؛ محل نگهداری زندانیان باید الزامات بهداشتی، فضای کافی، تهویه و شرایط مناسب خواب را تأمین کند.
• قواعد نلسون ماندلا بر تأمین آب آشامیدنی سالم و غذای دارای کیفیت و ارزش تغذیه‌ای کافی تأکید دارند.
• این قواعد همچنین بر دسترسی زندانیان به خدمات درمانی و امکان ارتباط منظم با خانواده و دوستان تأکید می‌کنند.

موارد نقض حقوق بشر

کف‌خوابی ناشی از تراکم شدید، نبود دسترسی مناسب به آب سالم، وضعیت نامطلوب تغذیه و بهداشت، خطر گسترش بیماری‌ها، نابرابری در دسترسی به امکانات، محدودیت طولانی‌مدت ملاقات و رفتار تحقیرآمیز گزارش‌شده با خانواده‌ها از مهم‌ترین نگرانی‌های حقوق بشری درباره تیپ ۵ زندان تهران بزرگ به شمار می‌روند.

شرایط گزارش‌شده همچنین ضرورت بازرسی مستقل از تیپ ۵ زندان تهران بزرگ، بررسی وضعیت آب و تغذیه، رسیدگی به مسئله تراکم جمعیت و تحقیق درباره گزارش‌های مربوط به اتاق‌های ویژه، گردش مالی و ورود و توزیع مواد مخدر را برجسته می‌کند.

کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک