گزارش‌های رسیده به کانون حقوق بشر ایران حاکی از افزایش فشار وزارت اطلاعات بر خانواده زندانیان سیاسی است؛ به‌ویژه خانواده‌هایی که بستگان آنان در خارج از کشور زندگی می‌کنند. بر اساس این گزارش‌ها، اعضای خانواده احضار و در بازجویی‌های چندساعته با تهدید و توهین تحت فشار قرار می‌گیرند تا بستگان خود را با روش‌های موردنظر نهاد امنیتی به داخل کشور بکشانند
کانون حقوق بشر ایران، دوشنبه ۱۹ مردادماه ۱۴۰۵ – گزارش‌های دریافتی از اعمال فشار بر خانواده شماری از زندانیان سیاسی حکایت دارد که بستگان یا نزدیکان آنان در خارج از کشور به سر می‌برند. بر اساس اطلاعات رسیده به کانون حقوق بشر ایران، وزارت اطلاعات اعضای این خانواده‌ها را احضار کرده و طی بازجویی‌های چندساعته، با تهدید، توهین و فشار روانی از آنان می‌خواهد به شیوه‌های مختلف زمینه بازگشت بستگان خود به داخل کشور را فراهم کنند. منابع، هدف از این فشارها را فراهم کردن امکان بازداشت و تشکیل پرونده علیه افراد پس از ورود به کشور عنوان کرده‌اند.
احضار خانواده زندانیان سیاسی توسط وزارت اطلاعات
بر اساس گزارش‌های رسیده، وزارت اطلاعات در مواردی خانواده‌های زندانیان سیاسی را که یکی از بستگان یا نزدیکان آنان در خارج از کشور زندگی می‌کند، برای بازجویی و پاسخگویی احضار می‌کند.
اطلاعات دریافتی نشان می‌دهد این احضارها صرفاً به طرح پرسش درباره وضعیت زندانی محدود نمی‌شود و اعضای خانواده در جلساتی که گاه چند ساعت ادامه پیدا می‌کند، تحت فشار قرار می‌گیرند.
در این جلسات، برخوردهای توهین‌آمیز، تهدید و فشار روانی گزارش شده است. محور اصلی این فشارها، وادار کردن اعضای خانواده به همکاری برای بازگرداندن بستگان مقیم خارج از کشور عنوان شده است.
بر اساس گزارش‌های دریافتی، از خانواده‌ها خواسته می‌شود با استفاده از روابط عاطفی و خانوادگی و روش‌هایی که از سوی مأموران پیشنهاد می‌شود، فرد موردنظر را به بازگشت ترغیب کنند.
فشار برای کشاندن بستگان خارج از کشور به داخل
بخش مهم این گزارش به هدف این احضارها مربوط می‌شود. بر اساس اطلاعات رسیده، مأموران از اعضای خانواده می‌خواهند به هر شکل ممکن بستگان خود را برای ورود به کشور متقاعد کنند.
منابع، هدف نهایی این روند را فراهم شدن امکان دسترسی نهادهای امنیتی به فرد موردنظر پس از ورود به کشور و زمینه‌سازی برای بازداشت، تشکیل پرونده امنیتی و زندانی کردن او عنوان کرده‌اند.
این گزارش‌ها همچنین نگرانی‌هایی درباره خطر صدور احکام سنگین، از جمله در پرونده‌هایی که ممکن است با مجازات اعدام همراه شوند، ایجاد کرده است.
اطلاعات موجود در این گزارش مشخص نمی‌کند این شیوه تاکنون درباره چه تعداد خانواده به کار گرفته شده یا چند نفر در نتیجه چنین فشارهایی به کشور بازگشته و بازداشت شده‌اند. با این حال، ماهیت گزارش‌های دریافتی نشان‌دهنده فشار امنیتی بر خانواده‌هایی است که خود لزوماً موضوع یک پرونده قضایی مستقل نیستند.
خانواده به‌عنوان ابزار فشار امنیتی
اعمال فشار بر بستگان زندانیان سیاسی تنها به فردی که خارج از کشور حضور دارد محدود نمی‌شود. اعضای خانواده‌ای که در داخل زندگی می‌کنند نیز با احضار، بازجویی و تهدید در معرض فشار مستقیم قرار می‌گیرند.
در چنین شرایطی، روابط خانوادگی به ابزاری برای دستیابی به فرد دیگری تبدیل می‌شود و اعضای خانواده در موقعیتی قرار می‌گیرند که از یک سو با فشار نهاد امنیتی و از سوی دیگر با نگرانی درباره امنیت بستگان خود مواجه هستند.
این موضوع به‌ویژه از آن جهت اهمیت دارد که مسئولیت کیفری بر اساس اصل شخصی بودن مسئولیت باید تنها متوجه فردی باشد که رفتار مشخصی به او منتسب شده است. تحت فشار قرار دادن اعضای خانواده به دلیل فعالیت، مواضع یا وضعیت یکی از بستگان با این اصل در تعارض قرار می‌گیرد.
نگرانی از گسترش فشار به بستگان زندانیان سیاسی
گزارش اخیر در ادامه اطلاعاتی است که درباره اعمال فشار بر خانواده زندانیان و مخالفان سیاسی منتشر می‌شود. احضار اعضای خانواده، تهدید آنان و تلاش برای استفاده از روابط خانوادگی به‌منظور دسترسی به فردی دیگر، می‌تواند دامنه برخورد امنیتی را از یک فرد به مجموعه‌ای از بستگان او گسترش دهد.
تهدید خانواده‌ها برای همکاری با نهادهای امنیتی همچنین می‌تواند آثار روانی گسترده‌ای بر آنان داشته باشد و ارتباط طبیعی میان اعضای خانواده ساکن داخل و خارج از کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلم‌های تکان‌دهنده + فیلم‌های افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- میدان شهدای اصفهان؛ ۱۶ متهم، اتهام محاربه و انجام شکنجه؛ آنچه از یکی از مهم‌ترین پرونده‌های اعتراضات ۱۴۰۴ می‌دانیم
- مستند حقوقی؛ بررسی کارنامه محمدمهدی شهمیرزادی؛ قاضی و رئیس شعبه ۲
بررسی حقوقی فشار بر خانواده زندانیان سیاسی بر اساس قوانین داخلی
قوانین دیکتاتوری حاکم بر ایران در سال‌های گذشته بارها به دلیل مغایرت با موازین دادرسی عادلانه، ابهام در رسیدگی به پرونده‌های امنیتی و محدود کردن آزادی بیان و فعالیت‌های سیاسی مورد انتقاد قرار گرفته‌اند. بررسی فشارهای گزارش‌شده علیه خانواده زندانیان سیاسی بر اساس قوانین داخلی به معنای تأیید این قوانین نیست؛ هدف، نشان دادن مواردی است که حتی همین قوانین نیز توسط دستگاه‌های امنیتی و قضایی رعایت نشده است.
ابهامات حقوقی
مهم‌ترین ابهام، مبنای قانونی احضار و بازجویی افرادی است که صرفاً به دلیل رابطه خانوادگی با شخص دیگری تحت فشار قرار می‌گیرند.
تهدید اعضای خانواده برای وادار کردن آنان به همکاری با یک نهاد امنیتی و استفاده از آنان برای کشاندن شخص ثالث به داخل کشور نیز مسئله اصل شخصی بودن مسئولیت و ممنوعیت اعمال فشار خارج از فرایند قانونی را مطرح می‌کند.
مواد قانونی مرتبط
- اصل ۲۲ قانون اساسی؛ حیثیت، جان، مال، حقوق، مسکن و شغل اشخاص از تعرض مصون است، مگر در موارد مقرر قانونی.
- اصل ۲۳ قانون اساسی؛ تفتیش عقاید را ممنوع می‌داند.
- اصل ۳۲ قانون اساسی؛ بازداشت افراد را منوط به حکم و ترتیبی می‌کند که قانون تعیین کرده است.
- اصل ۳۷ قانون اساسی؛ بر اصل برائت تأکید دارد.
- اصل ۳۸ قانون اساسی؛ اجبار اشخاص برای گرفتن اقرار یا کسب اطلاع را ممنوع می‌کند.
- اصل ۳۹ قانون اساسی؛ هتک حرمت و حیثیت افراد بازداشت‌شده را ممنوع اعلام می‌کند.
موارد نقض قانون
- احضار و تحت فشار قرار دادن افراد به دلیل رابطه خانوادگی با شخص ثالث؛
- تهدید و توهین در جریان بازجویی‌های امنیتی؛
- فشار برای وادار کردن خانواده‌ها به همکاری با نهاد امنیتی؛
- استفاده از روابط خانوادگی برای دسترسی به فرد دیگری؛
- ایجاد فشار روانی بر اشخاص بدون انتساب روشن یک رفتار مجرمانه به خود آنان.
بررسی موضوع از منظر حقوق بشر و موارد نقض استانداردهای بین‌المللی
فشار بر اعضای خانواده به دلیل فعالیت یا موقعیت یکی از بستگان، نگرانی‌های جدی درباره حق امنیت شخصی، حریم خصوصی، زندگی خانوادگی و منع بازداشت خودسرانه ایجاد می‌کند.
ابهامات حقوق بشری
احضار خانواده‌ها، تهدید و بازجویی چندساعته آنان و تلاش برای وادار کردنشان به کشاندن یکی از بستگان به داخل کشور می‌تواند مصداقی از اعمال فشار بر اشخاص به دلیل ارتباط خانوادگی آنان باشد.
اگر هدف از چنین اقدامی فراهم کردن شرایط بازداشت فرد پس از ورود باشد، مسئله حق آزادی و امنیت شخصی و ضرورت برخورداری از تضمین‌های دادرسی عادلانه نیز مطرح می‌شود.
اسناد بین‌المللی مرتبط
- ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ حق زندگی، آزادی و امنیت شخصی.
- ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ منع رفتار ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز.
- ماده ۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ منع بازداشت و حبس خودسرانه.
- ماده ۱۲ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ منع مداخله خودسرانه در زندگی خصوصی و خانواده.
- ماده ۹ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی؛ حق آزادی و امنیت شخصی و منع بازداشت خودسرانه.
- ماده ۱۷ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی؛ حمایت در برابر مداخلات خودسرانه یا غیرقانونی در حریم خصوصی و خانواده.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک