زندانی سیاسی ادریس جمشیدزهی، اعدام در ۲۸ تیرماه ۱۴۰۳ در زندان مرکزی زاهدان
نام و نام خانوادگی: ادریس جمشیدزهی
محل تولد:
ساکن: ایرانشهر
تاریخ تولد: ۱۳۵۸
تاریخ آخرین بازداشت: خرداد ۱۳۹۶
اتهامات: اقدام علیه امنیت کشور و محاربه و قتل عبدالکریم سجادی
محل زندان: زندان مرکزی زاهدان
محکومیت: اعدام
تاریخ اعدام: ۲۸ تیرماه ۱۴۰۳
ادریس جمشیدزهی؛ اعدام زندانی سیاسی بلوچ پس از سال‌ها زندان و شکنجه
سحرگاه ۲۸ تیرماه ۱۴۰۳، حکم اعدام ادریس جمشیدزهی، زندانی سیاسی بلوچ، در زندان مرکزی زاهدان اجرا شد. او متهم بود که در سال ۱۳۹۶ در پرونده قتل سیدعبدالکریم سجادی، فرمانده بسیج و سپاه در ایرانشهر، نقش داشته است.
بر اساس گزارش‌ها، عبدالکریم سجادی از نیروهای شناخته‌شده بسیج و سپاه در منطقه ایرانشهر واز نزدیکان قاسم سلیمانی بوده و از او به‌عنوان «یادگار دوران تبعید رهبر جمهوری اسلامی در ایرانشهر» یاد می‌شد. گفته می‌شود او در زمینه جذب و اعزام نیروهای جوان منطقه برای حضور در جنگ سوریه فعالیت داشته است.
عبدالکریم سجادی در فروردین‌ماه ۱۳۹۶ هدف شلیک گلوله قرار گرفت و کشته شد. پس از آن، نیروهای امنیتی شماری از شهروندان بلوچ را در ارتباط با این پرونده بازداشت کردند.
بازداشت ادریس جمشیدزهی و فشارهای امنیتی
ادریس جمشیدزهی، ۴۵ ساله، اهل ایرانشهر، متأهل و دارای پنج فرزند بود. او پیش از بازداشت به شغل کشاورزی مشغول بود و خانواده‌اش از طریق همین کار امرار معاش می‌کردند. او در خردادماه ۱۳۹۶ همراه با چند شهروند بلوچ دیگر بازداشت شد. منابع حقوق بشری گزارش داده‌اند که بازداشت‌شدگان این پرونده پس از انتقال به بازداشتگاه اداره اطلاعات زاهدان، ماه‌ها تحت فشار شدید امنیتی و بازجویی قرار گرفتند.
به گفته منابع مطلع، بازجویان تلاش داشتند با اعمال شکنجه‌های جسمی و روحی، متهمان را وادار به اعتراف در پرونده کنند. فعالان حقوق بشر می‌گویند اعترافات اخذشده در چنین شرایطی فاقد اعتبار حقوقی است، اما همین اعترافات بعدها به‌عنوان یکی از پایه‌های اصلی صدور احکام سنگین علیه متهمان مورد استفاده قرار گرفت.
اعترافات اجباری زیر شکنجه
بر اساس گزارش‌ها، ادریس جمشیدزهی در دوران بازداشت تحت شکنجه قرار گرفته بود تا اتهام‌های مطرح‌شده علیه خود را بپذیرد. منابع نزدیک به خانواده این زندانی سیاسی بلوچ گفته‌اند که فشارهای روحی و جسمی شدیدی علیه او اعمال شده بود و همین اعترافات اجباری زمینه‌ساز صدور حکم اعدام برای وی شد.
پرونده‌های امنیتی در بلوچستان طی سال‌های گذشته بارها با گزارش‌هایی درباره شکنجه، بازداشت‌های طولانی‌مدت و اعترافات اجباری همراه بوده است. فعالان بلوچ می‌گویند بسیاری از متهمان پرونده‌های امنیتی در استان سیستان و بلوچستان، بدون دسترسی کافی به وکیل مستقل و در شرایطی غیرشفاف محاکمه می‌شوند.
انتقال ادریس جمشیدزهی به زندان گوهردشت و سال‌ها بلاتکلیفی
ادریس جمشیدزهی و دیگر متهمان این پرونده پس از حدود هفت ماه بازداشت و بازجویی در اداره اطلاعات زاهدان، به بند ۳ زندان مرکزی زاهدان منتقل شدند. اما این پایان فشارها نبود. در اواخر سال ۱۳۹۷، این زندانیان از زندان زاهدان به زندان گوهردشت کرج تبعید شدند؛ انتقالی که به گفته خانواده‌های آنان، مشکلات زیادی برای ملاقات و پیگیری وضعیت پرونده ایجاد کرده بود.
این زندانیان نزدیک به پنج سال را در تبعید و بلاتکلیفی در زندان گوهردشت سپری کردند. در دی‌ماه ۱۴۰۰، آنان برای شرکت در جلسات دادگاه دوباره به زاهدان منتقل شدند. خانواده‌های این زندانیان بارها نسبت به طولانی‌شدن روند رسیدگی قضایی، شرایط سخت زندان و نبود شفافیت در پرونده اعتراض کرده بودند.
صدور حکم اعدام و حبس ابد برای ادریس جمشیدزهی
در نهایت، دادگاه کیفری زاهدان ادریس جمشیدزهی را با اتهام‌هایی چون:
- اقدام علیه امنیت کشور
- محاربه
- و قتل عبدالکریم سجادی
به اعدام محکوم کرد.
همچنین سه متهم دیگر این پرونده شامل:
- محمود ستوان
- عبدالعزیز ستوان
- و محمدصالح شهدادزهی
به حبس ابد محکوم شدند.
فعالان حقوق بشر معتقدند روند رسیدگی به این پرونده با ابهامات جدی همراه بوده و متهمان از حقوق اولیه دادرسی عادلانه محروم بوده‌اند.
نگرانی‌های حقوق بشری درباره پرونده زندانیان بلوچ
اعدام ادریس جمشیدزهی بار دیگر نگرانی‌ها درباره وضعیت زندانیان بلوچ و پرونده‌های امنیتی در استان سیستان و بلوچستان را افزایش داده است. نهادهای حقوق بشری بارها هشدار داده‌اند که شهروندان بلوچ در بسیاری از پرونده‌های امنیتی با تبعیض، فشارهای امنیتی و نبود دسترسی کافی به روند دادرسی عادلانه روبه‌رو هستند.
فعالان بلوچ می‌گویند استفاده از شکنجه برای اخذ اعتراف، نگهداری طولانی‌مدت در بازداشتگاه‌های امنیتی و صدور احکام سنگین بر اساس اعترافات اجباری، از جمله موارد تکرارشونده در این پرونده‌هاست. اعدام ادریس جمشیدزهی پس از سال‌ها زندان، شکنجه و بلاتکلیفی، بار دیگر موضوع وضعیت زندانیان سیاسی بلوچ و نحوه رسیدگی به پرونده‌های امنیتی در ایران را در کانون توجه قرار داده است.
گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- اعـدام محراب عبدالله‌زاده در ارومیه؛ اجرای حکم مرگ برای بازداشت‌شده اعتراضات ۱۴۰۱ بر پایه اعترافات اجباری
- اعـدام عرفان کیانی در اصفهان؛ ابهام در روند دادگاه و ادامه موج احکام مرگ علیه بازداشت‌شدگان اعتراضات
- اعـدام عامر رامش در زندان زاهدان؛ پایان پرونده‌ای پرابهام با ادعاهای شکنجه و اعتراف اجباری
- انتقال مخفیانه ده‌ها زندانی به زندان قزلحصار؛ نگرانی‌ها درباره تحرکات مشکوک در واحد امنیتی ۳ افزایش یافت
- صدور حکم اعدام برای سعید زارعی کردشولی، حمیدرضا فتحی، عبدالرضا فتحی و حمیدرضا ثابت رای، از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه در شیراز
- عبدالجلیل شه‌بخش اعدام شد؛ ابهام کامل در روند بازداشت، دادگاه و دادرسی این زندانی سیاسی
- اعـدام ناصر بکرزاده و یعقوب کریم‌پور پس از پرونده‌های مبتنی بر اعترافات اجباری
- اعـدام سه زندانی سیاسی در مشهد؛ اجرای احکام مرگ برای بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴ پس از شکنجه و فریب خانواده‌ها
- محمد عباسی در زندان قزلحصار اعدام شد؛ شکنجه و گروگان‌گیری دخترش برای اعتراف اجباری
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک