انتقال گسترده بازداشتشدگان از بازداشتگاههای امنیتی، یک بخش بسته در زندان قزلحصار را با کمبود فضای خواب، قطع تماس، محرومیت از ملاقات و ممنوعیت هواخوری روبهرو کرده است
کانون حقوق بشر ایران، جمعه ۳۰ مردادماه ۱۴۰۵ – گزارشهای رسیده از زندان قزلحصار نشان میدهد که از نیمه فروردینماه ۱۴۰۵، انتقال بازداشتشدگان جدید به یکی از سوئیتهای بسته این زندان شدت گرفته و جمعیت این بخش از حدود ۳۰ تا ۴۰ نفر به بیش از ۲۰۰ زندانی افزایش یافته است.
بخشی از افراد تازهوارد پیشتر در بازداشتگاههای فوقامنیتی، از جمله بند «الف یک» و بند ۲۰۹ وزارت اطلاعات، تحت بازجویی قرار داشتهاند. آنان پس از پایان مرحله بازجویی، ابتدا به زندان تهران بزرگ در فشافویه و سپس به زندان قزلحصار منتقل شدهاند.
افزایش چندبرابری جمعیت بدون توسعه فضای نگهداری یا تأمین امکانات ضروری، وضعیت این بخش را بحرانی کرده است. زندانیان از تماس تلفنی، ملاقات با خانواده و هواخوری محروم بودهاند و در برخی شبها به دلیل نبود فضای کافی، ناچار شدهاند بهصورت نوبتی استراحت کنند.
آنچه در این گزارش میخوانید
- جمعیت یک سوئیت در زندان قزلحصار از حداکثر ۴۰ نفر به بیش از ۲۰۰ نفر رسیده است؛
- شماری از زندانیان پس از بازجویی در بندهای امنیتی به این بخش منتقل شدهاند؛
- زندانیان از تماس تلفنی، ملاقات و هواخوری محروم ماندهاند؛
- کمبود فضای خواب، زندانیان را به استراحت نوبتی وادار کرده است؛
- بازداشتشدگان منتقلشده از فشافویه از آب شور، غذای ناکافی و سلولهای کوچک خبر دادهاند؛
- گزارشهایی از تهدید به اعدام و اجرای نمایشی حکم برای ایجاد وحشت مطرح شده است.
افزایش انتقالها به زندان قزلحصار از نیمه فروردین
براساس اطلاعات دریافتی، روند ورود زندانیان جدید از اواسط فروردین بهشدت افزایش یافت. پیش از این دوره، جمعیت سوئیت محل نگهداری آنان بین ۳۰ تا ۴۰ نفر بود، اما با ادامه انتقالها شمار زندانیان به بیش از ۲۰۰ نفر رسید.
گزارشهای جداگانه نیز انتقال شماری از زندانیان سیاسی از اوین و فشافویه به زندان قزلحصار در روزهای پایانی فروردین را تأیید کردهاند. براساس یکی از این گزارشها، گروهی از زندانیان روز ۲۴ فروردین از این دو زندان به قزلحصار انتقال یافتند.
تراکم جمعیت در حالی افزایش یافته که فضای سوئیت برای نگهداری چنین تعداد بزرگی طراحی نشده است. زندانیان گفتهاند در بعضی شبها امکان درازکشیدن همزمان برای همه وجود نداشته و افراد مجبور بودند نوبتی بخوابند یا ساعتهای طولانی در حالت نشسته باقی بمانند.
گزارشی دیگر درباره «سوئیت ۳۵» واحد ۳ زندان قزلحصار نیز از تراکم شدید، محرومیت از حقوق اولیه و شرایط نامناسب نگهداری در این بخش خبر داده است.
سلولهای بسته و محرومیت کامل از هواخوری
افزایش جمعیت تنها مشکل این زندانیان نیست. به گفته منابع مطلع، درهای سلولها برای مدت طولانی بسته میماند و زندانیان حتی از حداقل زمان هواخوری نیز محروم هستند.
نبود فضای حرکت در داخل سلول، همراه با ممنوعیت خروج به محوطه هواخوری، زندانیان را ساعتها و گاه روزها در محیطی محدود و پرتراکم محبوس کرده است. چنین وضعیتی خطر بروز بیماریهای جسمی، مشکلات تنفسی، دردهای عضلانی و اختلالات روانی را افزایش میدهد.
تماس تلفنی و ملاقات نیز برای این گروه متوقف یا بهشدت محدود شده است. این محرومیتها سبب شده خانوادهها نتوانند درباره محل دقیق نگهداری، وضعیت جسمانی و روند قضایی نزدیکان خود اطلاعات منظمی به دست آورند.
روایت زندانیان منتقلشده از بند ۲۰۹ و فشافویه
شماری از زندانیان تازهوارد گفتهاند که پس از پایان بازجویی در بند ۲۰۹ وزارت اطلاعات، به بازداشتگاه جدید این نهاد در فشافویه منتقل شده بودند. براساس روایت آنان، سلولهای فشافویه کوچکتر بوده و کمبود آب سالم و غذای کافی فشار زیادی بر بازداشتشدگان وارد کرده است.
آب شور، وعدههای غذایی محدود و نبود برخی اقلام ساده از جمله چای، از مشکلاتی عنوان شده که این افراد در فشافویه تجربه کردهاند. برخی بازداشتشدگان همراه همسرانشان دستگیر شده بودند و زن و مرد بهطور جداگانه در بخشهای تحت کنترل وزارت اطلاعات نگهداری میشدند.
زندانیان منتقلشده همچنین از تهدید به اعدام و اجرای نمایشی حکم برای ایجاد ترس و وادارکردن آنان به همکاری یا اعتراف خبر دادهاند. کانون حقوق بشر ایران امکان بررسی مستقل این ادعاها را ندارد، اما اجرای نمایشی اعدام، در صورت اثبات، میتواند مصداق شکنجه روانی و رفتار غیرانسانی باشد.
بیخبری در روزهای جنگ و فشار روانی مضاعف
در روزهای نخست فروردین که تعداد ورودیهای سوئیت کمتر بود، ارتباط زندانیان با بیرون تقریباً بهطور کامل قطع شده بود. همزمانی این انزوا با وضعیت جنگی و شنیدهشدن صدای جنگندهها و انفجارها، اضطراب شدیدی ایجاد کرده بود.
زندانیان بدون دسترسی به تلفن، ملاقات، رسانه یا منبع خبری، تنها از صداهای بیرون زندان متوجه وقوع رویدادهای مهم میشدند. آنان از سرنوشت خانوادههای خود اطلاعی نداشتند و نمیدانستند در خارج از زندان چه اتفاقی در حال وقوع است.
با ورود بازداشتشدگان تازه، اطلاعات محدودی درباره شرایط بیرون به داخل سوئیت رسید. هر زندانی جدید آنچه را پیش از انتقال شنیده یا دیده بود، برای دیگران بازگو میکرد. این روایتهای پراکنده تنها راه دسترسی زندانیان به اخبار بود.
باکس اطلاعاتی وضعیت سوئیت زندان قزلحصار
- زمان افزایش انتقالها: از نیمه فروردین ۱۴۰۵
- جمعیت پیشین سوئیت: حدود ۳۰ تا ۴۰ نفر
- جمعیت گزارششده فعلی: بیش از ۲۰۰ نفر
- مبدأ انتقال برخی زندانیان: بندهای امنیتی، اوین و فشافویه
- تماس تلفنی: قطع یا بهشدت محدود
- ملاقات با خانواده: ممنوع
- هواخوری: محرومیت کامل در دوره گزارششده
- فضای خواب: ناکافی و در مواردی استراحت نوبتی
- مشکلات اصلی: ازدحام، بیخبری، کمبود فضای حرکت و فشار روانی
- ادعای نیازمند تحقیق مستقل: تهدید به اعدام و اجرای نمایشی حکم
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- مستند حقوقی؛ بررسی کارنامه محمدمهدی شهمیرزادی؛ قاضی و رئیس شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران
- اعدام قائم حسینی در زندان دستگرد؛ پنجمین اعدام پرونده میدان علیخانی
- اعدام شهرام صادقی؛ ابهام درباره بازجویی و دادرسی و پرسشهای جدی درباره چگونگی اخذ اعترافات
بررسی حقوقی وضعیت زندان قزلحصار بر اساس قوانین داخلی
قوانین دیکتاتوری حاکم بر ایران در سالهای گذشته بارها به دلیل مغایرت با موازین دادرسی عادلانه، ابهام در پروندههای امنیتی و محدودکردن حقوق زندانیان مورد انتقاد قرار گرفتهاند. بررسی وضعیت زندان قزلحصار براساس قوانین داخلی به معنای تأیید این قوانین نیست؛ هدف، نشاندادن مواردی است که حتی همین مقررات نیز رعایت نشدهاند.
ابهامات حقوقی پرونده
مشخص نیست محرومیت جمعی زندانیان از تماس، ملاقات و هواخوری براساس چه تصمیمی اعمال شده و آیا دستور کتبی و مدت مشخصی داشته است یا خیر. همچنین اطلاعاتی درباره وضعیت قضایی زندانیان تازهمنتقلشده، دسترسی آنان به وکیل و دلایل نگهداری در محیط بسته منتشر نشده است.
مواد قانونی مرتبط
- اصل ۲۲ قانون اساسی: حقوق و حیثیت اشخاص را از تعرض مصون میداند؛
- اصل ۳۲: بازداشت را تنها مطابق ضوابط قانونی مجاز میشمارد؛
- اصل ۳۵: حق برخورداری از وکیل را به رسمیت میشناسد؛
- اصول ۳۸ و ۳۹: اجبار به اعتراف و هتک حرمت زندانیان را ممنوع میکنند؛
- آییننامه اجرایی سازمان زندانها: بر حق هواخوری، تماس، ملاقات، اسکان مناسب و حفظ سلامت جسمی و روانی زندانیان تأکید دارد.
موارد نقض قانون
- نگهداری بیش از ظرفیت در فضای محدود؛
- محرومیت جمعی از هواخوری؛
- قطع تماس و ملاقات بدون توضیح قانونی؛
- ایجاد مانع در دسترسی خانوادهها به اطلاعات؛
- احتمال اعمال شکنجه روانی از طریق تهدید و اعدام نمایشی؛
- فراهمنکردن فضای کافی برای خواب و حرکت زندانیان.
بررسی وضعیت زندان قزلحصار از منظر حقوق بشر و موارد نقض استانداردهای بینالمللی
نگهداری بیش از ۲۰۰ زندانی در فضایی محدود، محرومیت از محل خواب کافی، ممنوعیت هواخوری، قطع تماس و ملاقات با خانواده و گزارشهای مربوط به تهدید و اعدام نمایشی، با اصل حفظ کرامت انسانی و الزام به رفتار انسانی با افراد محروم از آزادی تعارض دارد. مقامهای مسئول موظفاند بدون توجه به نوع اتهام یا وضعیت قضایی زندانیان، سلامت جسمی و روانی، ارتباط خانوادگی و شرایط استاندارد نگهداری آنان را تضمین کنند.
اسناد بینالمللی مرتبط
- ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ منع شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز
- ماده ۹ اعلامیه جهانی؛ منع بازداشت و حبس خودسرانه
- ماده ۷ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی؛ منع شکنجه و رفتار غیرانسانی یا تحقیرآمیز
- ماده ۹ میثاق؛ حق آزادی و امنیت فردی و منع بازداشت خودسرانه؛
- ماده ۱۰ میثاق؛ الزام به رفتار انسانی و محترمانه با تمام افراد محروم از آزادی؛
- ماده ۱۴ میثاق؛ حق برخورداری از دادرسی عادلانه و تضمینهای لازم برای دفاع؛
- قواعد نلسون ماندلا؛ ضرورت تأمین فضای کافی، تهویه، آب سالم، غذای مناسب، محل خواب، هواخوری، خدمات درمانی، ارتباط با خانواده و دسترسی به مشاور حقوقی برای زندانیان.
کاهش فوری جمعیت سوئیت، فراهمکردن فضای کافی برای خواب، برقراری هواخوری روزانه، رفع محدودیت تماس و ملاقات، تحقیق مستقل درباره گزارشهای مربوط به تهدید و اعدام نمایشی و فراهمکردن امکان نظارت نهادهای مستقل بر وضعیت زندانیان قزلحصار، از فوریترین مطالبات مطرحشده در این زمینه است.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک