در حالی که تیم فوتبال اعزامی حاکمیت به جام جهانی در کانون توجه رسانههای رسمی قرار گرفته است، دهها ورزشکار ایرانی در سالهای اخیر به دلیل حمایت از اعتراضات مردمی، انتقاد از ساختار قدرت یا حضور در تجمعات اعتراضی با بازداشت، زندان، اعدام یا کشته شدن در خیابانها روبهرو شدهاند.
کانون حقوق بشر ایران، دوشنبه ۲۵خردادماه ۱۴۰۵ – جام جهانی همواره فرصتی برای نمایش تواناییهای ورزشی یک کشور محسوب میشود؛ اما برای بسیاری از خانوادههای قربانیان اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴، همزمان با مسابقات فوتبال، نام ورزشکارانی زنده میشود که یا در زندان به سر میبرند، یا در جریان اعتراضات کشته شدهاند و یا با احکام سنگین قضایی روبهرو هستند. از نگاه منتقدان، تیمی که امروز به نام ایران در مسابقات بینالمللی حضور دارد، لزوماً بازتابدهنده سرنوشت ورزشکارانی نیست که به دلیل حمایت از مطالبات مردمی از صحنه ورزش حذف شدهاند.
رشید مظاهری؛ از دروازه تیم ملی تا زندان ارومیه
نماد این وضعیت را میتوان در پرونده رشید مظاهری مشاهده کرد. دروازهبان پیشین تیم ملی، استقلال و سپاهان که تنها چند روز پیش از آغاز جنگ، با انتشار مطلبی انتقادی درباره علی خامنهای و کشتار معترضان دیماه ۱۴۰۴، به یکی از شناختهشدهترین چهرههای ورزشی معترض تبدیل شد.
بامداد ششم اسفند ۱۴۰۴ نیروهای امنیتی با یورش به منزل او، تلفنهای همراه و تجهیزات الکترونیکیاش را ضبط کردند. خانواده او ماهها از محل نگهداری وی بیاطلاع بودند تا سرانجام مقامات قضایی بازداشت و نگهداری او در زندان ارومیه را تأیید کردند.
پرونده رشید مظاهری برای بسیاری از ناظران یادآور این واقعیت است که حتی شهرت ورزشی نیز مانع برخوردهای امنیتی با منتقدان سیاسی نمیشود. فردی که سالها پیراهن تیم ملی را بر تن داشته، امروز به دلیل بیان دیدگاههای خود در زندان به سر میبرد.
ورزشکاران کشتهشده در اعتراضات دیماه ۱۴۰۴
اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ تنها خیابانها را به صحنه رویارویی مردم و نیروهای سرکوب تبدیل نکرد؛ بلکه جامعه ورزش را نیز داغدار کرد.
امیرمحمد کرمی، عضو تیم نوجوانان تکواندوی ایران، در مرودشت کشته شد. شهرام مقصودی، ورزشکار پاورلیفتینگ، در اصفهان جان باخت. شهاب فلاحپور، کشتیگیر جوان اندیمشکی، در جریان اعتراضات هدف گلوله قرار گرفت. زهرا آزادپور، فوتبالیست ۲۷ ساله، در کرج کشته شد و خانوادهاش روزها در جستجوی پیکر او بودند.
یزدان افروغ، قهرمان جوان کشتی تهران، عرشیا براری قهرمان فیتنس و کیوکوشین، عباس خادم مربی ورزش، مهدی ذاتپرور قهرمان بدنسازی، هادی فروغ مربی و قهرمان بسکتبال، مهدی قدیمی بازیکن فوتبال، علیمحمد کردکاظمی بازیکن بسکتبال، حسن کلهر فوتبالیست و داور فوتبال، ربین مرادی بازیکن نوجوان فوتبال، محمدحسین پرنون بوکسور نوجوان، مجتبی ترشیز بازیکن سابق تراکتور و نساجی، آرنیکا دباغ شناگر نوجوان، محمدرضا گلمکانی مربی بدنسازی و قاسم وکیلی قهرمان آفرود، تنها بخشی از فهرست ورزشکارانی هستند که نام آنان با اعتراضات و سرکوب گره خورده است.
این اسامی نشان میدهد که سرکوب اعتراضات تنها متوجه فعالان سیاسی نبوده، بلکه طیف گستردهای از ورزشکاران، مربیان و قهرمانان رشتههای مختلف را نیز دربرگرفته است.
اعدام و زندان؛ ادامه سیاست حذف ورزشکاران معترض
سرکوب ورزشکاران تنها به کشتهشدگان خیابانی محدود نشده است. صالح محمدی، کشتیگیر جوان و مدالآور ایرانی، پس از بازداشت در اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ در حالی اعدام شد که هنوز در سنین نوجوانی قرار داشت.
پیش از او، محمدمهدی کرمی، قهرمان کاراته کشور، به اتهام مشارکت در اعتراضات اعدام شد. نوید افکاری، کشتیگیر شناختهشده ایرانی نیز در پروندهای که بازتاب جهانی داشت، اعدام شد و واکنش گسترده جامعه بینالمللی ورزش را برانگیخت.
همچنین ساسان آزادوار، کاراتهکار جوان اصفهانی، با حکم اعدام روبهرو شده است. در کنار این موارد، بازداشت ورزشکارانی چون روزبه سینکی و رشید مظاهری نشان میدهد که فشار بر جامعه ورزش تنها به یک رشته یا یک دوره زمانی محدود نبوده است.
آیا تیم حاضر در جام جهانی نماینده همه ورزشکاران ایران است؟
ورزشکاران حذفشده؛ بخش نادیدهگرفتهشده ورزش ایران
همزمان با حضور تیم فوتبال ایران در رقابتهای جام جهانی، پرسشی جدی در میان خانوادههای قربانیان، فعالان مدنی و بخشی از افکار عمومی مطرح شده است: آیا تیمی که امروز با نام ایران در صحنه بینالمللی حضور دارد، نماینده تمامی ورزشکاران این سرزمین است؟
منتقدان معتقدند پاسخ به این پرسش بدون توجه به وضعیت صدها ورزشکاری که طی سالهای گذشته با بازداشت، زندان، محرومیت، تبعید، اعدام یا حتی مرگ در جریان اعتراضات روبهرو شدهاند، امکانپذیر نیست. از نگاه آنان، تصویر رسمی ارائهشده از ورزش ایران تنها بخشی از واقعیت موجود را منعکس میکند؛ واقعیتی که در آن شمار قابل توجهی از ورزشکاران به دلیل دیدگاههای سیاسی، فعالیتهای مدنی یا همراهی با مطالبات مردمی از عرصه ورزش حذف شدهاند.
در سالهای اخیر نامهایی چون نوید افکاری، محمدمهدی کرمی، صالح محمدی، رشید مظاهری، ساسان آزادوار و دهها ورزشکار دیگر به نمادهای این وضعیت تبدیل شدهاند. برخی از آنان اعدام شدهاند، برخی در زندان به سر میبرند و برخی دیگر در جریان اعتراضات خیابانی جان خود را از دست دادهاند. این افراد نیز بخشی از جامعه ورزش ایران بودهاند؛ جامعهای که امروز بخشی از اعضای آن امکان حضور در میادین ورزشی را از دست دادهاند.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- پرونده شهرک اکباتان؛ صدور حکم اعدام برای چهار متهم در دادگاه انقلاب تهران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
متن کامل اعلامیه جهانی حقوق بشر - فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات - جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- اولین ویدئوی ۳ بعدی بند ۲۰۹ زندان اوین؛ قسمت اول: ساختمان و ساختار بندها
جام جهانی در سایه زندان و سرکوب
در حالی که رسانههای حکومتی از موفقیتها و حضور بینالمللی تیم ملی سخن میگویند، خانوادههای بسیاری همچنان در انتظار آزادی فرزندان ورزشکار خود از زندانها هستند یا بر مزار آنان عزاداری میکنند. برای این خانوادهها، مسابقات جام جهانی نه فقط یک رویداد ورزشی، بلکه یادآور غیبت کسانی است که میتوانستند امروز در زمینهای فوتبال، سالنهای کشتی، باشگاههای بدنسازی یا اردوهای تیمهای ملی حضور داشته باشند.
نمونهای از این وضعیت را میتوان در پرونده رشید مظاهری مشاهده کرد؛ دروازهبانی که سالها پیراهن تیم ملی را بر تن داشت اما اکنون به دلیل بیان دیدگاههای خود در زندان به سر میبرد. در کنار او، نام ورزشکارانی قرار دارد که هرگز فرصت ادامه مسیر حرفهای خود را پیدا نکردند و زندگی آنان در خیابانها، بازداشتگاهها یا پای چوبههای اعدام متوقف شد.
از همین رو، بسیاری از ناظران معتقدند هرگونه سخن گفتن از «نمایندگی ملت» در عرصه ورزش، زمانی معنا پیدا میکند که همه ورزشکاران، فارغ از عقیده، گرایش سیاسی یا موضعگیری اجتماعی، از حق برابر برای زندگی، فعالیت ورزشی و حضور در عرصه عمومی برخوردار باشند.
فاصله میان تصویر رسمی و واقعیت جامعه ورزش
جام جهانی میتواند صحنهای برای افتخار ورزشی باشد، اما همزمان نمیتواند واقعیت تلخ سرنوشت ورزشکارانی را که در سالهای اخیر قربانی سرکوب شدهاند، پنهان کند. تا زمانی که بخشی از جامعه ورزش در زندانها به سر میبرد، بخشی دیگر در اعتراضات کشته شده و گروهی نیز با احکام سنگین قضایی مواجه هستند، این پرسش همچنان پابرجا خواهد ماند که آیا تیم حاضر در جام جهانی نماینده تمامی ورزشکاران ایران است یا تنها نماینده بخشی از ساختار رسمی ورزش کشور؟
برای بسیاری از خانوادههای داغدار، پاسخ این پرسش روشن است؛ آنان معتقدند نمایندگان واقعی ورزش ایران تنها کسانی نیستند که امروز در زمین مسابقه حضور دارند، بلکه ورزشکارانی که به دلیل دفاع از آزادی، عدالت یا بیان عقاید خود هزینه پرداختهاند نیز بخشی جداییناپذیر از تاریخ ورزش ایران هستند و نام آنان نباید به فراموشی سپرده شود.
از دهه شصت تا امروز؛ برخورد با ورزشکاران منتقد
مروری بر چهار دهه گذشته نشان میدهد که برخورد با ورزشکاران منتقد یا مخالف، پدیدهای مقطعی و محدود به سالهای اخیر نیست. از نخستین سالهای پس از انقلاب ۱۳۵۷، شماری از ورزشکاران به دلیل فعالیتهای سیاسی، حمایت از جریانهای مخالف، حضور در اعتراضات یا بیان دیدگاههای انتقادی با بازداشت، زندان، محرومیت از فعالیت ورزشی و حتی اعدام مواجه شدهاند. به همین دلیل، پروندههای امروزی ورزشکارانی چون رشید مظاهری، صالح محمدی، محمدمهدی کرمی، نوید افکاری و دیگر ورزشکاران معترض را نمیتوان جدا از این پیشینه تاریخی بررسی کرد.
جام جهانی برگزار میشود، مسابقات ادامه پیدا میکند و تصاویر قهرمانی در رسانهها منتشر میشود؛ اما در پس این تصاویر، نام ورزشکارانی قرار دارد که برخی در زندان به سر میبرند، برخی در اعتراضات کشته شدهاند و برخی دیگر با احکام سنگین قضایی روبهرو هستند. برای خانوادههای آنان، ورزش تنها به میدان مسابقه محدود نمیشود؛ بلکه با خاطره عزیزانی گره خورده که به دلایل سیاسی یا عقیدتی از ادامه زندگی و فعالیت ورزشی محروم شدهاند.
در میان نخستین قربانیان این روند، نام حبیب خبیری، مدافع تیم ملی فوتبال ایران و کاپیتان تیم ملی جوانان، دیده میشود. او که سابقه ۱۸ بازی ملی و نقشآفرینی در قهرمانی جوانان آسیا را در کارنامه داشت، پس از دو بار بازداشت، در سال ۱۳۶۳ اعدام شد. فروزان عبدی، کاپیتان تیم ملی والیبال زنان ایران نیز پس از تحمل سالها زندان، در تابستان ۱۳۶۷ اعدام شد؛ در حالی که دوره محکومیت او پیشتر به پایان رسیده بود.
هوشنگ منتظرالظهور، قهرمان کشتی و عضو تیم ملی ایران، از دیگر ورزشکارانی بود که در سال ۱۳۶۰ اعدام شد. همچنین مهشید رزاقی، ملیپوش فوتبال ایران، پس از سالها زندان در جریان اعدامهای گسترده تابستان ۱۳۶۷ جان خود را از دست داد.
این نامها تنها بخشی از فهرست بلند ورزشکارانی هستند که طی دهههای گذشته به دلایل سیاسی یا عقیدتی هدف سرکوب قرار گرفتهاند. از همین رو، بسیاری از ناظران معتقدند سرنوشت ورزشکاران معترض امروز، ادامه روندی است که از دهه شصت آغاز شده و همچنان در اشکال مختلف ادامه دارد؛ روندی که نشان میدهد جامعه ورزش نیز همانند سایر اقشار جامعه، از فشارها و محدودیتهای سیاسی مصون نبوده است.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک
Discussion about this post