تشدید سرکوب زندانیان سیاسی؛ موج تازه اعدام‌ها و فشارهای امنیتی پس از جنگ

در هفته‌های پس از جنگ، فشار بر زندانیان سیاسی وارد مرحله‌ای تازه شده است. اجرای احکام اعدام، صدور احکام مرگ، انتقال به سلول انفرادی، تهدید خانواده‌ها، محرومیت از حق اطلاع‌رسانی و افزایش فشار بر زندانیان، همگی نشان‌دهنده تشدید روندی است که نگرانی‌های گسترده‌ای را در میان نهادهای حقوق بشری برانگیخته است

کانون حقوق بشر ایران، چهارشنبه ۱۴ مردادماه ۱۴۰۵ – هم‌زمان با افزایش تنش‌های داخلی پس از جنگ، روند برخورد با زندانیان سیاسی وارد مرحله‌ای تازه شده است. طی هفته‌های اخیر، علاوه بر اجرای چندین حکم اعدام، گزارش‌هایی از صدور احکام جدید اعدام، انتقال زندانیان به سلول‌های انفرادی، تشدید فشارهای امنیتی و محرومیت خانواده‌ها از ابتدایی‌ترین حقوق پس از اعدام منتشر شده است؛ مجموعه اقداماتی که از نگاه ناظران حقوق بشر، نشانه گسترش سیاست سرکوب در زندان‌های کشور است.

آیا پس از جنگ، فشار بر زندانیان سیاسی افزایش یافته است؟

تحولات ماه‌های اخیر نشان می‌دهد که پس از آغاز درگیری نظامی میان ایران و آمریکا در ۹ اسفند ۱۴۰۴، برخورد با زندانیان سیاسی وارد مرحله‌ای تازه شده است. در این دوره، علاوه بر افزایش شمار احکام اعدام، روند رسیدگی به پرونده‌های امنیتی نیز با سرعت بیشتری دنبال شده و هم‌زمان گزارش‌های متعددی از تشدید فشار بر زندانیان و خانواده‌های آنان منتشر شده است.

بر اساس اطلاعات گردآوری‌شده، از آغاز این دوره تاکنون دست‌کم ۳۷ اعدام سیاسی به ثبت رسیده است. تنها در فاصله یک هفته، از ۲۴تیر تا ۱۰مرداد ۱۴۰۵، هشت زندانی سیاسی شامل محمد امینی‌دهاقانی، عارف خوشکار، عرفان اسفندیاری، گل‌محمد محمدی، مهدی خانکی، ابوالفضل سپاهی، امیرحسین صفری و آروین خیرخواهان اعدام شدند؛ هفت نفر از آنان از بازداشت‌شدگان اعتراضات سراسری بودند و مهدی خانکی نیز از اعضای سازمان مجاهدین خلق ایران معرفی شده بود.

افزایش سرعت اجرای این احکام، هم‌زمان با سکوت یا واکنش‌های محدود جامعه جهانی، نگرانی فعالان حقوق بشر را درباره تداوم روند اعدام‌های سیاسی افزایش داده است.

چرا سرکوب زندانیان سیاسی وارد مرحله‌ای جدید شده است؟

اعدام تنها بخشی از روند فشار بر زندانیان سیاسی است. بررسی رویدادهای هفته‌های اخیر نشان می‌دهد که دامنه این فشارها به خانواده‌ها، مراسم خاکسپاری، روند دادرسی و حتی اطلاع‌رسانی درباره وضعیت زندانیان نیز گسترش یافته است.

در موارد متعدد، خانواده‌ها از حق تحویل گرفتن پیکر عزیزان خود یا برگزاری مراسم سوگواری محروم شده‌اند؛ اقدامی که علاوه بر پیامدهای انسانی، فشار روانی مضاعفی بر بازماندگان وارد می‌کند.

باکس اطلاعاتی | موج تازه سرکوب زندانیان سیاسی در یک نگاه

مهم‌ترین تحولات اخیر

محرومیت خانواده‌ها از آخرین وداع

یکی از جلوه‌های این سیاست، نحوه برخورد با خانواده زندانیان سیاسی اعدام‌شده است.

پس از اجرای حکم اعدام عرفان اسفندیاری و گل‌محمد محمدی، پیکر این دو زندانی به خانواده‌هایشان تحویل داده نشد و مراسم تدفین تحت کنترل نهادهای حکومتی انجام گرفت.

عرفان اسفندیاری، زندانی سیاسی ۱۸ ساله، در منطقه‌ای بیابانی در حوالی بوئین‌میاندشت و در کنار دو قبر بدون نشان دفن شد. خانواده او پس از ساعت‌ها جست‌وجو تنها برای چند دقیقه اجازه حضور بر مزار فرزندشان را یافتند.

گل‌محمد محمدی، دیگر زندانی سیاسی اعدام‌شده، نیز در منطقه‌ای دورافتاده در شهرستان تیران و کرون به خاک سپرده شد و خانواده او تنها با محدودیت‌های فراوان توانستند به محل دفن وی دسترسی پیدا کنند.

فعالان حقوق بشر این شیوه برخورد را ادامه روندی می‌دانند که طی سال‌های گذشته نیز درباره شماری از زندانیان سیاسی و عقیدتی اجرا شده و هدف آن، جلوگیری از برگزاری مراسم عمومی و کاهش بازتاب اجتماعی اعدام‌ها عنوان شده است.

کدام زندانیان سیاسی اکنون با خطر اعدام روبه‌رو هستند؟

هم‌زمان با اجرای احکام اعدام، روند صدور احکام جدید نیز ادامه یافته است.

از مهم‌ترین پرونده‌های اخیر، عیسی چاری، زندانی سیاسی ۳۷ ساله، است که از سوی شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران به ریاست قاضی محمدمهدی شهمیرزادی به اعدام محکوم شده است.

اتهام‌های مطرح‌شده علیه او «عضویت در سازمان مجاهدین خلق ایران» و «انجام اقدامات ضدامنیتی» عنوان شده است.

عیسی چاری، پدر دو کودک و از شهروندان بلوچ اهل آق‌قلا، پیش از بازداشت برای تأمین معاش در یک مرغداری در ورامین کار می‌کرد. او در ۱۶ آذر ۱۴۰۴ بازداشت شد و پس از ماه‌ها بی‌خبری، هم‌زمان با صدور حکم اعدام، از زندان خورین ورامین به سلول انفرادی در سالن ۳۵ زندان قزلحصار منتقل شد.

طی حدود هفت ماه، خانواده او هیچ اطلاع دقیقی از محل نگهداری، وضعیت پرونده یا روند رسیدگی قضایی در اختیار نداشتند و انتقال وی به قزلحصار نخستین نشانه از وضعیت این زندانی سیاسی بود؛ موضوعی که نگرانی‌ها درباره احتمال اجرای حکم اعدام را افزایش داده است.

سه بار حکم اعدام برای یک زندانی سیاسی؛ روایت احد شکوهیان از روند رسیدگی به پرونده

در میان پرونده‌های اخیر، سرنوشت احد شکوهیان، از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴، توجه بسیاری از فعالان حقوق بشر را جلب کرده است. این زندانی سیاسی از سوی شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران به سه بار اعدام محکوم شده است.

احد شکوهیان در فایل صوتی منتشرشده از داخل زندان، خود را بی‌گناه دانسته و اعلام کرده است که تنها به دلیل شباهت لباسش با فردی دیگر که در محل حضور داشته، به عنوان متهم اصلی معرفی شده است.

او همچنین روند رسیدگی به پرونده خود را ناعادلانه توصیف کرده و گفته است که از حق دفاع مؤثر، دسترسی کامل به امکانات دفاعی و دادرسی منصفانه محروم بوده است.

انتشار این فایل صوتی، بار دیگر موضوع شیوه رسیدگی به پرونده‌های مرتبط با اعتراضات و نحوه صدور احکام سنگین علیه زندانیان سیاسی را در کانون توجه قرار داده است.

آیا نسبت خانوادگی می‌تواند به صدور حکم اعدام منجر شود؟

یکی دیگر از پرونده‌هایی که نگرانی‌های فراوانی ایجاد کرده، مربوط به امیرحسن اکبری‌منفرد، دانشجوی ۲۲ ساله رشته حسابداری و زندانی سیاسی محبوس در زندان اوین است.

او از سوی شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران به ریاست قاضی صلواتی با اتهام «بغی از طریق ارتباط با سازمان مجاهدین خلق ایران» به اعدام محکوم شده است.

بر اساس اطلاعات منتشرشده، بازداشت وی یک روز پس از کشته شدن دو قاضی دیوان عالی کشور، در ۳۰ دی‌ماه ۱۴۰۳ صورت گرفت. در گزارش‌های منتشرشده درباره این پرونده آمده است که ارتباط خانوادگی او با فردی که در آن حادثه نقش داشته، یکی از محورهای اصلی پرونده بوده است.

همچنین گزارش‌هایی درباره اعمال فشار و شکنجه برای اخذ اعتراف از این زندانی سیاسی منتشر شده است؛ موضوعی که تاکنون از سوی مقام‌های مسئول به‌صورت رسمی پاسخ داده نشده است.

افزایش فشار بر زندانیان سیاسی در زندان قزلحصار

هم‌زمان با صدور احکام جدید اعدام، گزارش‌های دریافتی از زندان قزلحصار نیز از افزایش فشار بر شماری از زندانیان سیاسی حکایت دارد.

در هفته‌های اخیر، دست‌کم پنج زندانی سیاسی در این زندان با تهدید، بلاتکلیفی یا احتمال تشدید مجازات روبه‌رو شده‌اند.

بلاتکلیفی فرشید دولتیاری

فرشید دولتیاری، ۴۱ ساله و راننده، از آبان‌ماه ۱۴۰۴ تاکنون در بازداشت به سر می‌برد.

پیش‌تر، رسانه‌ای وابسته به وزارت اطلاعات بدون ذکر نام وی، تصویری از او منتشر و ادعای «گردآوری سلاح» را مطرح کرده بود؛ ادعایی که تاکنون جزئیات یا مستندات رسمی آن منتشر نشده است.

فعالان حقوق بشر هشدار داده‌اند که چنین اتهام‌هایی، در صورت تغییر عنوان اتهام به «محاربه»، می‌تواند زمینه صدور حکم اعدام را فراهم کند.

محکومیت سنگین ابوالفضل رهبر و امید رهبر

ابوالفضل رهبر، ۲۳ ساله، و پسرعمویش امید رهبر، ۲۴ ساله، که هر دو در دی‌ماه ۱۴۰۴ بازداشت شده‌اند، با اتهام «عضویت در مجاهدین خلق ایران» تحت پیگرد قرار گرفته‌اند.

بر اساس اطلاعات منتشرشده، مسئولان زندان به صورت شفاهی به آنان اعلام کرده‌اند که ابوالفضل رهبر به ۲۰ سال و امید رهبر به ۲۶ سال حبس محکوم شده‌اند.

با وجود گذشت ماه‌ها از رسیدگی به این پرونده، تاکنون حکم مکتوب، جزئیات دادگاه یا مستندات مربوط به روند رسیدگی در اختیار خانواده آنان قرار نگرفته است.

تهدید به اعدام برای وحید عزیزی

وحید عزیزی، ۴۲ ساله، اهل خمین و دارای مدرک دکترای عمران و آب‌های زیرزمینی، از دیگر زندانیان سیاسی است که بنا بر گزارش‌ها، با تهدید به صدور و اجرای حکم اعدام روبه‌رو شده است.

او در ۱۶ دی‌ماه ۱۴۰۴ و در جریان اعتراضات بازداشت شد و همچنان در بازداشت به سر می‌برد.

مصطفی ایمانی؛ ادامه بازداشت همراه با تهدید

پرونده مصطفی ایمانی نیز از دیگر موارد نگران‌کننده در هفته‌های اخیر است.

این زندانی سیاسی ۳۹ ساله، نویسنده و طراح، در ۹ فروردین ۱۴۰۵ با اتهام «ارتباط با مجاهدین خلق» بازداشت شد.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، او همچنان در بازداشت به سر می‌برد و در این مدت با تهدید به صدور حکم اعدام مواجه بوده است.

گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران

• لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا ‌کنون
• فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴
• آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
• آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
• جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلم‌های تکان‌دهنده + فیلم‌های افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
• میدان شهدای اصفهان؛ ۱۶ متهم، اتهام محاربه و انجام شکنجه؛ آنچه از یکی از مهم‌ترین پرونده‌های اعتراضات ۱۴۰۴ می‌دانیم
• اعدام زندانی سیاسی آروین خیرخواهان؛ اجرای حکم اعدام معترض ۱۹ ساله در زندان شاهرود
• ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری؛ اعدام دو زندانی سیاسی در میدان علیخانی اصفهان

آیا سرکوب تنها زندانیان سیاسی را هدف قرار داده است؟

اگرچه این گزارش بر وضعیت زندانیان سیاسی تمرکز دارد، اما تحولات زندان قزلحصار نشان می‌دهد که نگرانی‌ها تنها به این گروه محدود نیست.

هم‌زمان با افزایش فشار بر زندانیان سیاسی، بیش از ۱۵۰۰ زندانی محکوم به اعدام در واحد ۲ زندان قزلحصار به مدت شانزده روز وارد اعتصاب غذاشدند.

این اعتصاب، که با هدف اعتراض به ادامه اجرای احکام اعدام آغاز شده، به یکی از گسترده‌ترین اعتراض‌های درون زندان‌های کشور تبدیل شد.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، بسیاری از اعتصاب‌کنندگان با ضعف شدید جسمانی روبه‌رو بودند، اما از خواسته‌های خود عقب‌نشینی نکردند.

اعتصاب غذای گسترده در قزلحصار، در کنار افزایش فشار بر زندانیان سیاسی، تصویری از بحرانی را ترسیم می‌کند که از نگاه نهادهای حقوق بشری، نیازمند توجه و واکنش فوری جامعه بین‌المللی است.

جامعه جهانی در برابر سرنوشت زندانیان سیاسی؛ آزمونی برای اعتبار نظام بین‌المللی حقوق بشر

افزایش فشار بر زندانیان سیاسی، صدور و اجرای احکام اعدام، تداوم بازداشت‌های طولانی‌مدت، انتقال زندانیان به سلول‌های انفرادی و محدودیت‌های گسترده برای خانواده‌ها، در کنار اعتصاب غذای بیش از ۱۵۰۰ زندانی محکوم به اعدام در زندان قزلحصار، تصویری از بحرانی را ترسیم می‌کند که از مرزهای یک مسئله داخلی فراتر رفته و به موضوعی مورد توجه نهادهای بین‌المللی حقوق بشر تبدیل شده است.

طی ماه‌های اخیر، اجرای احکام اعدام علیه معترضان و زندانیان سیاسی با سرعت بیشتری دنبال شده است. هم‌زمان، گزارش‌هایی درباره محرومیت از دسترسی آزاد به وکیل، بی‌اطلاعی خانواده‌ها از روند رسیدگی، اعمال فشار برای اخذ اعتراف و محدودیت در اطلاع‌رسانی درباره وضعیت بازداشت‌شدگان منتشر شده است؛ موضوعاتی که بار دیگر ضرورت نظارت مستقل بر روند رسیدگی به این پرونده‌ها را برجسته می‌کند.

آیا سکوت جامعه جهانی پیامدهایی به همراه دارد؟

فعالان حقوق بشر معتقدند تداوم اجرای احکام اعدام و افزایش فشار بر زندانیان سیاسی، در شرایطی که واکنش‌های بین‌المللی عمدتاً در حد بیانیه‌های سیاسی باقی مانده است، نگرانی‌ها درباره گسترش این روند را افزایش داده است.

به باور آنان، هنگامی که نقض حق حیات، محدود شدن حق دادرسی عادلانه و افزایش فشار بر زندانیان بدون اقدامات عملی و مؤثر باقی بماند، اعتبار سازوکارهای بین‌المللی حمایت از حقوق بشر نیز با چالش روبه‌رو می‌شود.

بر همین اساس، شماری از نهادهای حقوق بشری خواستار آن شده‌اند که موضوع اعدام‌ها و وضعیت زندانیان سیاسی، به‌طور مستمر در دستور کار شورای حقوق بشر سازمان ملل، گزارشگر ویژه حقوق بشر در ایران و سایر سازوکارهای بین‌المللی قرار گیرد.

درخواست‌ها برای اقدام عملی جامعه جهانی

با ادامه روند اعدام‌ها و افزایش فشار بر زندانیان سیاسی، نهادهای حقوق بشری خواستار اقدامات عملی‌تر از سوی جامعه جهانی شده‌اند.

از جمله پیشنهادهای مطرح‌شده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

افزایش فشارهای دیپلماتیک برای توقف اجرای احکام اعدام؛

پیگیری وضعیت زندانیان سیاسی از سوی گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران؛

درخواست دسترسی هیئت‌های حقیقت‌یاب و ناظران مستقل بین‌المللی به زندان‌ها؛

بررسی وضعیت دادرسی پرونده‌های منتهی به اعدام و ارزیابی رعایت استانداردهای دادرسی عادلانه؛

استفاده از سازوکارهای حقوق بشری بین‌المللی برای مستندسازی و پیگیری موارد نقض حق حیات و حقوق بنیادین زندانیان.

تحولات هفته‌های اخیر نشان می‌دهد که وضعیت زندانیان سیاسی وارد مرحله‌ای نگران‌کننده شده است. اجرای احکام اعدام، صدور احکام جدید، انتقال زندانیان به سلول انفرادی، تهدید به اعدام، محدودیت در اطلاع‌رسانی به خانواده‌ها و ادامه اعتصاب غذای گسترده زندانیان محکوم به اعدام، همگی بیانگر افزایش فشار بر زندانیان در شرایط کنونی است.

در کنار این تحولات، نحوه برخورد با خانواده زندانیان اعدام‌شده و تداوم نگرانی‌ها درباره روند رسیدگی به پرونده‌های منتهی به اعدام، بار دیگر اهمیت رعایت حق دادرسی عادلانه، حق دسترسی به وکیل، ممنوعیت شکنجه و حمایت از حق حیات را برجسته کرده است.

در شرایطی که شمار پرونده‌های مربوط به زندانیان سیاسی و محکومان به اعدام رو به افزایش است، بسیاری از نهادهای حقوق بشری بر این باورند که اقدامات صرفاً اعلامی دیگر پاسخگوی ابعاد این بحران نیست و جامعه جهانی، نهادهای مسئول سازمان ملل و دولت‌ها باید با بهره‌گیری از ابزارهای حقوقی، دیپلماتیک و نظارتی، برای حفاظت از حق حیات و تضمین رعایت استانداردهای دادرسی عادلانه، گام‌های مؤثرتری بردارند.

کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک