آمنه بیرقداری در وضعیت بحرانی؛ فشار مضاعف زندان در سایه کمای همسر و بیماری سرطان فرزند

آمنه بیرقداری، زندانی سیاسی ۶۱ ساله محبوس در زندان وکیل‌آباد مشهد، پس از اطلاع از کمای همسرش و تشدید بیماری سرطان فرزندش دچار حمله عصبی و وخامت جسمی شده است. نهادهای حقوق بشری محروم کردن این زندانی از حمایت خانوادگی و تداوم حبس او در چنین شرایطی را مصداق آشکار رفتار غیرانسانی و نقض حقوق بنیادین زندانیان می‌دانند

کانون حقوق بشر ایران، سه‌شنبه ۱۹ خردادماه ۱۴۰۵ – گزارش‌های رسیده از زندان وکیل‌آباد مشهد حاکی از وخامت وضعیت جسمی و روحی آمنه بیرقداری، زندانی سیاسی ۶۱ ساله اهل فریمان است. این زندانی سیاسی در شرایطی با حمله عصبی و مشکلات جدی جسمی مواجه شده که همسرش پس از آخرین بازداشت او دچار سکته مغزی شده و ماه‌هاست در حالت کما به سر می‌برد. همزمان بیماری سرطان مغز استخوان فرزند او نیز تشدید شده است. مجموعه این شرایط، فشار روانی سنگینی را بر آمنه بیرقداری تحمیل کرده و نگرانی‌ها درباره سلامت و جان او را افزایش داده است.

آمنه بیرقداری چگونه با این بحران خانوادگی روبه‌رو شد؟

آمنه بیرقداری، مادر چهار فرزند و از فعالان سیاسی باسابقه، سال‌هاست به دلیل فعالیت‌های مدنی و سیاسی تحت فشار نهادهای امنیتی قرار دارد. او پیش‌تر نیز در سال ۱۳۹۶ بازداشت و بیش از ۲۰۰ روز را در زندان وکیل‌آباد مشهد سپری کرده بود.

اما تازه‌ترین بحران زندگی او از دی‌ماه ۱۴۰۳ آغاز شد؛ زمانی که مأموران اطلاعات سپاه و نیروهای انتظامی با یورش به منزلش در فریمان، او را به همراه پسرش ایمان انبایی فریمانی و یکی از دخترانش بازداشت کردند.

به گفته منابع مطلع، مأموران در جریان این عملیات با خشونت رفتار کرده و اعضای خانواده را مورد ضرب‌وشتم قرار دادند. اگرچه دختر خانواده همان شب آزاد شد، اما آمنه بیرقداری و پسرش به بازداشتگاه اطلاعات سپاه در مشهد منتقل شدند.

بازداشت، شکنجه و محرومیت از ارتباط با خانواده

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، آمنه بیرقداری و فرزندش در دوران بازداشت تحت فشارهای شدید روحی و جسمی قرار گرفتند. منابع آگاه از اعمال شکنجه روانی، بازجویی‌های طولانی‌مدت و فشار برای پذیرش اتهامات خبر داده‌اند.

این مادر و فرزند پس از انتقال به زندان وکیل‌آباد مشهد نیز به مدت ۷۰ روز از حق تماس تلفنی و ملاقات با خانواده محروم بودند؛ اقدامی که از منظر نهادهای حقوق بشری یکی از مصادیق رفتار غیرانسانی با زندانیان محسوب می‌شود.

سرانجام در اوایل سال ۱۴۰۴ آمنه بیرقداری با وثیقه چهار میلیارد تومانی آزاد شد و مدتی بعد فرزندش نیز با وثیقه مشابه و پرداخت مبلغی نقدی از زندان خارج شد.

بازداشت مجدد و آغاز فاجعه خانوادگی

در حالی که خانواده امیدوار بود بتواند دوران دشوار پس از بازداشت را پشت سر بگذارد، آمنه بیرقداری در ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ بار دیگر بازداشت شد.

بر اساس اطلاعات موجود، دادستان پرونده پس از آنکه متوجه شد وی همچنان در فریمان حضور دارد، دستور بازداشت مجدد او را صادر کرد.

تنها چند روز پس از این بازداشت، همسر او علی انبایی فریمانی، معلم بازنشسته و جانباز شیمیایی جنگ ایران و عراق، دچار سکته مغزی شد. شدت سکته به حدی بود که وی به کما رفت و از آن زمان در بیمارستان قائم مشهد بستری است.

این رویداد ضربه روحی شدیدی به آمنه بیرقداری وارد کرد. منابع نزدیک به خانواده می‌گویند او از زمان اطلاع از وضعیت همسرش دچار فشارهای عصبی گسترده شده و سلامت جسمی و روانی‌اش به شدت آسیب دیده است.

سرطان فرزند؛ نگرانی دیگری که بر دوش این زندانی سنگینی می‌کند

فشارهای روحی آمنه بیرقداری تنها به وضعیت همسرش محدود نمی‌شود. ایمان انبایی فریمانی، فرزند او که از بیماری سرطان مغز استخوان رنج می‌برد، پس از بازداشت، بازجویی‌ها و فشارهای امنیتی با وخامت بیشتر وضعیت جسمی مواجه شده است.

منابع مطلع می‌گویند شرایط روحی و جسمی این جوان پس از تحمل بازداشت و شکنجه‌های روانی به شکل محسوسی رو به وخامت گذاشته است.

برای مادری که همسرش در کما به سر می‌برد و فرزندش با بیماری خطرناک دست‌وپنجه نرم می‌کند، ادامه حبس و محرومیت از حضور در کنار خانواده فشار روانی طاقت‌فرسایی ایجاد کرده است.

تنها سه روز مرخصی؛ آیا این با قوانین موجود سازگار است؟

پس از بستری شدن همسر آمنه بیرقداری، مسئولان زندان تنها سه روز مرخصی به او اعطا کردند؛ مرخصی کوتاهی که پس از پایان آن وی ناچار شد به زندان بازگردد.

این در حالی است که حتی بر اساس آیین‌نامه سازمان زندان‌های حکومت، در موارد اضطراری از جمله بیماری شدید یا فوت بستگان درجه یک، امکان اعطای مرخصی و استفاده از تسهیلات قانونی برای زندانیان پیش‌بینی شده است.

حقوقدانان معتقدند محدود کردن مرخصی این زندانی به سه روز، آن هم در شرایطی که همسرش در کما قرار دارد و فرزندش با سرطان دست‌وپنجه نرم می‌کند، با موازین انسانی و حتی برخی مقررات داخلی مرتبط با حقوق زندانیان در تعارض قرار دارد.

حصر غیررسمی و فشارهای امنیتی ادامه‌دار

گزارش‌ها نشان می‌دهد که خانواده آمنه بیرقداری حتی در دوران آزادی موقت نیز با محدودیت‌های گسترده مواجه بوده‌اند. منابع نزدیک به خانواده می‌گویند این خانواده بدون حکم رسمی قضایی و صرفاً تحت فشار نهادهای امنیتی و قضایی، در عمل تحت نوعی نظارت دائمی و محدودیت رفت‌وآمد قرار داشته‌اند.

فعالان حقوق بشر این وضعیت را نوعی حصر غیررسمی توصیف می‌کنند؛ وضعیتی که بدون حکم شفاف قضایی اعمال شده و آزادی‌های اساسی اعضای خانواده را محدود کرده است.

گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران

آمنه بیرقداری نماد فشار بر خانواده‌های معترضان

پرونده آمنه بیرقداری تنها یک پرونده فردی نیست. نهادهای حقوق بشری معتقدند طی سال‌های اخیر فشار بر خانواده‌های فعالان سیاسی، معترضان و زندانیان سیاسی به بخشی از سیاست‌های امنیتی تبدیل شده است.

بازداشت اعضای خانواده، اعمال محدودیت‌های گسترده، محرومیت از درمان، تهدید و فشارهای روانی، از جمله ابزارهایی است که برای افزایش فشار بر فعالان سیاسی و خانواده‌های آنان به کار گرفته می‌شود.

در مورد آمنه بیرقداری، همزمانی زندان، بیماری فرزند، کمای همسر و محدودیت‌های امنیتی، تصویری آشکار از فشار چندجانبه بر یک خانواده ارائه می‌دهد.

نقض حقوق بشر؛ محرومیت از حمایت خانوادگی در شرایط بحرانی

ادامه حبس آمنه بیرقداری در شرایطی که همسرش در کما به سر می‌برد و فرزندش با سرطان مغز استخوان دست‌وپنجه نرم می‌کند، از منظر نهادهای حقوق بشری مصداق رفتار غیرانسانی و ناقض کرامت انسانی است. محرومیت از ارتباط مؤثر با خانواده و محدود کردن مرخصی در چنین شرایطی می‌تواند آثار جبران‌ناپذیری بر سلامت جسمی و روانی زندانی بر جای بگذارد.

مواد نقض‌شده:

ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر: ممنوعیت رفتارهای غیرانسانی و تحقیرآمیز؛ تحمیل فشارهای شدید روانی بر زندانی در شرایط بحرانی خانوادگی با این اصل در تعارض است.

ماده ۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر: ممنوعیت بازداشت خودسرانه؛ بازداشت‌های مکرر و اعمال محدودیت‌های غیرشفاف نگرانی‌های جدی حقوقی ایجاد کرده است.

ماده ۱۰ اعلامیه جهانی حقوق بشر: حق برخورداری از دادرسی عادلانه و رفتار منصفانه در فرایند قضایی.

ماده ۱۲ اعلامیه جهانی حقوق بشر: حمایت از حریم خصوصی و زندگی خانوادگی؛ دخالت‌های گسترده در زندگی این خانواده ناقض این اصل است.

قواعد نلسون ماندلا: زندانیان باید در موارد اضطراری خانوادگی از تسهیلات لازم برای حفظ ارتباط با بستگان نزدیک و حمایت عاطفی برخوردار باشند؛ محدودیت‌های اعمال‌شده علیه آمنه بیرقداری با این استانداردها مغایرت دارد.

کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک