استثمار کارگران زندانی در زندان‌ها؛ پشت پرده امپراتوری اقتصادی بنیاد تعاون زندانیان

گزارش تازه خبرگزاری ایرنا از مجتمع کشت و صنعت حامیان فدک فشافویه بار دیگر موضوع استثمار کارگران زندانی را در کانون توجه قرار داده است؛ زندانیانی که در فعالیت‌های گسترده کشاورزی و صنعتی مشارکت دارند اما از بسیاری از حقوق بنیادین کارگری محروم هستند

کانون حقوق بشر ایران، جمعه ۱۵ خردادماه ۱۴۰۵ – خبرگزاری ایرنا در گزارشی مفصل از فعالیت‌های بنیاد تعاون زندانیان تلاش کرده است اشتغال زندانیان را به عنوان نمونه‌ای از بازپروری و حرفه‌آموزی معرفی کند. با این حال، بررسی جزئیات همین گزارش نشان می‌دهد که موضوع استثمار کارگران زندانی همچنان یکی از مهم‌ترین پرسش‌های مطرح در این حوزه است. هزاران هکتار زمین کشاورزی، دامداری، صنایع چوب و واحدهای تولیدی با اتکا به نیروی کار زندانیان اداره می‌شوند؛ در حالی که بسیاری از منتقدان این وضعیت را مصداقی از استثمار کارگران در پوشش اشتغال می‌دانند.

گزارش ایرنا چه تصویری از استثمار کارگران زندانی ارائه می‌دهد؟

بر اساس گزارش ایرنا، مجتمع کشت و صنعت حامیان فدک فشافویه بیش از ۱۵۰۰ هکتار زمین کشاورزی، صدها هکتار باغ پسته و زیتون، دامداری، آبزی‌پروری، پرورش شترمرغ و کارگاه‌های صنعتی را در اختیار دارد. مسئولان بنیاد تعاون این فعالیت‌ها را بخشی از برنامه حرفه‌آموزی معرفی می‌کنند.

اما همین گزارش نشان می‌دهد که بخش مهمی از این فعالیت‌ها با اتکا به نیروی کار زندانیان انجام می‌شود. به همین دلیل منتقدان معتقدند بررسی ابعاد استثمار کارگران زندانی در چنین مجموعه‌هایی ضروری است؛ زیرا سود اقتصادی حاصل از این فعالیت‌ها تنها یک جنبه از ماجراست و وضعیت حقوقی و معیشتی نیروی کار نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

چه کسانی از استثمار کارگران زندانی سود می‌برند؟

گزارش ایرنا از وجود صدها زندانی رأی باز در بخش‌های مختلف این مجتمع خبر می‌دهد. این زندانیان در مزارع، باغات، دامداری‌ها و کارگاه‌های صنعتی فعالیت می‌کنند و بخشی از چرخه تولید را تشکیل می‌دهند.

در مقابل، مدیران بنیاد تعاون زندانیان پیش‌تر اعلام کرده‌اند که اشتغال زندانیان مشمول بیمه اجباری نیست. همین موضوع یکی از مهم‌ترین دلایلی است که فعالان حقوق بشر از آن به عنوان نمونه‌ای از استثمار کارگران یاد می‌کنند. حذف هزینه‌های بیمه و کاهش تعهدات کارفرمایی، سودآوری این فعالیت‌ها را افزایش می‌دهد و امکان استفاده از نیروی کار ارزان را فراهم می‌کند.

چرا محرومیت از بیمه نشانه استثمار کارگران است؟

در تمامی نظام‌های متعارف کار، بیمه اجتماعی یکی از پایه‌ای‌ترین حقوق کارگران محسوب می‌شود. اما زندانیان شاغل از این حق محروم هستند و تنها از پوشش‌های محدود برخوردار می‌شوند.

منتقدان می‌گویند استثمار کارگران زمانی شکل می‌گیرد که نیروی کار نتواند از حقوق قانونی خود بهره‌مند شود. محرومیت از بیمه، امنیت شغلی و حمایت‌های اجتماعی باعث می‌شود زندانیان در موقعیتی نابرابر قرار گیرند. از همین رو، موضوع استثمار کارگران زندانی تنها به دستمزد محدود نمی‌شود، بلکه به مجموعه‌ای از حقوق از دست‌رفته مربوط است.

آیا اشتغال زندانیان بازپروری است یا استثمار کارگران؟

مدیران بنیاد تعاون زندانیان تأکید می‌کنند که اشتغال باعث کاهش بازگشت به جرم می‌شود و زندانیان از طریق حرفه‌آموزی برای زندگی پس از آزادی آماده می‌شوند.

با این حال، پرسش اساسی این است که اگر هدف بازپروری است، چرا زندانیان از حقوقی مشابه سایر کارگران برخوردار نیستند؟ چرا بیمه اجباری برای آنان در نظر گرفته نشده است؟ و چرا ساختار اقتصادی شکل‌گرفته پیرامون زندان‌ها تا این اندازه به نیروی کار زندانیان وابسته است؟

منتقدان معتقدند مرز میان بازپروری و استثمار کارگران زندانی زمانی مشخص می‌شود که حقوق کارگری، کرامت انسانی و حمایت‌های اجتماعی به طور کامل رعایت شود.

گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران

استثمار کارگران زندانی؛ چالش پنهان پشت آمارهای اشتغال

گزارش ایرنا تصویری از یک مجموعه اقتصادی گسترده و سودآور ارائه می‌دهد، اما همزمان پرسش‌هایی جدی درباره استثمار کارگران زندانی مطرح می‌کند. هنگامی که هزاران هکتار زمین، واحدهای تولیدی و فعالیت‌های اقتصادی بر دوش زندانیان اداره می‌شود، توجه به حقوق این افراد اهمیت دوچندان پیدا می‌کند.

موضوع استثمار کارگران زندانی تنها یک بحث اقتصادی نیست؛ بلکه به حقوق بشر، کرامت انسانی و حق برخورداری از شرایط عادلانه کار نیز مربوط می‌شود. تا زمانی که زندانیان از بیمه، حمایت‌های اجتماعی و حقوق برابر با سایر کارگران محروم باشند، انتقادها نسبت به استثمار کارگران در زندان‌ها همچنان ادامه خواهد داشت.

نقض حقوق بشر؛ استثمار کارگران در محیط زندان

گزارش‌های مربوط به اشتغال زندانیان نشان می‌دهد که نگرانی‌ها درباره استثمار کارگران زندانی تنها به موضوع دستمزد محدود نیست. محرومیت از بیمه اجباری، نبود شرایط برابر با سایر کارگران و وابستگی فعالیت‌های اقتصادی گسترده به نیروی کار زندانیان، همگی از عواملی هستند که موضوع استثمار کارگران را به یک مسئله حقوق بشری تبدیل کرده‌اند.