روایت شاهدان از آتشزدن بازار و شلیک به مردم محاصره شده در آتش، کشتار سازمانیافته و سرکوب اعتراضات سراسری با طرح و برنامه مشخص
کانون حقوق بشر ایران، شنبه ۱۸ بهمنماه ۱۴۰۴ – همزمان با گسترش اعتراضات سراسری ۱۴۰۴، گزارشهای متعددی از شهرهای مختلف درباره استفاده گسترده نیروهای امنیتی از خشونت مرگبار علیه معترضان منتشر شد. رشت، بهعنوان یکی از کانونهای اصلی این اعتراضات، شاهد یکی از سنگینترین و خونبارترین سرکوبها بود؛ سرکوبی که بنا بر روایت شاهدان عینی، با برنامهریزی قبلی و استفاده از روشهایی کمسابقه در کنترل جمعیت انجام شد.
روایت شاهد اول: «رشت را به خاک و خون کشیدند»
شاهد اول که خود در جریان اعتراضات سراسری در نقاط مختلف شهر حضور داشته، میگوید فضای رشت در آن روزها بهطور کامل دگرگون شده بود. به گفته او، از محله عینک تا خیابان تختی، از میدان گاز تا لاکانی، از گلسار تا معلم و یخسازی و از میدان شهرداری تا خیابانهای سعدی و شریعتی، موج جمعیت در حرکت بود.
«در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴، رشت رو به خاک و خون کشیدن خیابون بوی خون میداد کلی جنازه دیدم تو خیابون یه روزی معلوم میشه چه کردیم ۱۸ و ۱۹ دی تو رشت، از محله عینک رشت تا خیابان تختی از میدان گاز تا لاکانی از گلسار تا معلم و یخسازی از میدان شهرداری تا خیابان سعدی و شریعتی موج جمعیت بود.»
این شاهد میگوید پایگاههای بسیج، مساجد و کانکسها در نقاط مختلف شهر هدف قرار گرفتند و نیروهای سپاه با تجهیزات سنگین، از جمله خودروهای زرهی، موتورسیکلت و حتی ادوات سنگین، در سطح شهر مستقرشده بودند.
«پایگاه بسیج مسجد کانکس دود شد رفت رو هوا اتوبوس سپاه موتور و ماشین سپاه تانک آورده بودن بی شرفا تو رشت»
او که در زمان وقوع آتشسوزی در بازار رشت حضور داشته، میگوید مردم فریاد میزدند که «اینجا زن و بچه هستند» و اعلام تسلیم میکردند، اما خروجیها بسته شده بود. به گفته او، مأمورانی که وارد بازار شده بودند شلیک کردند و سپس بهسرعت محل را ترک کردند. بعد از آن، گروههای دیگری با سپر و باتوم و همراهی افراد مسلح وارد خیابانها شدند.
«مردم داد میزدن میگفتن شلیک نکنید اینجا زن و بچه هستن ما تسلیمیم ولی خروجی رو بسته بودن نمیذاشتن کسی بیاد بیرون مامورایی که داخل رفته بودن شلیک کردن بعد زود برگشتن غیب شدن بعد یه گروه دیگه با سپر و باتوم اومدن با اسکورت افراد مسلح خیابونا رو میدیدی وحشت میکردی اینقد سر سوراخ شده با مغز بیرون ریخته دیدم.»
این شاهد تأکید میکند که آنچه دیده، شلیک به قصد کشت بوده و تعداد کشتهها بسیار زیاد است. او میگوید شدت تیراندازی بهحدی بوده که گلولهها از فاصله نزدیک از کنار او عبور کردهاند و بسیاری از مردم تنها زمانی متوجه خطر میشدند که مرگ اطرافیان خود را میدیدند.
«چیزی که دیدم به شرافتم من قاچاقی زنده هستم اینقد گلوله از کنارم رد شد خیلی زیاد کشته دادیم بی شرفا میزدنااااا
من دیدم دارن به قصد کشت میزنن به همه میگفتم پناه بگیرید
ولی خیلی ها گوش نمیدادن چون تو اعتراضات که باشی بیشتر درگیر هستی تا بفکر جون خودت
مردم زمانی متوجه میشدن، که مرگ چند نفر دیگرو میدیدن بعد یا فرار یا پناه میگرفتن
من اینقد داد زده بودم صدای من در نمی اومد
چه انقلابی بود پیر و جوان در کنار هم اگه نمیکشتن مردم پیاده از روی اونا رد میشدن اینقدر که جمعیت زیاد بود همه اومده بودن که این حکومت رو جارو کنن. بازم می آییم»
روایت شاهد دوم: «بازار به اتاق مرگ تبدیل شده بود»
شاهد دوم که در اعتراضات سراسری پنجشنبه و جمعه ۱۸ و ۱۹ دی در رشت حضور داشته و پس از آن از کشور خارج شده، میگوید نیروهای سرکوبگر در جریان آتشسوزی بازار، حتی به افرادی که با دستهای بالا و در حالت تسلیم از مغازهها خارج میشدند، شلیک کردند.
او بر اساس مشاهدات خود تخمین میزند که طی این دو شب، در نقاط مختلف رشت بین دو تا سه هزار نفر کشته شدهاند و شمار زیادی نیز زخمی، ناپدید یا بازداشت شدهاند.
این شاهد فضای بازار را با عباراتی تکاندهنده توصیف میکند و میگوید شرایط بهگونهای بوده که مردم یا در دود و آتش جان میباختند یا ناچار میشدند برای نجات از خفگی بیرون بیایند و زیر رگبار گلوله قرار بگیرند.
در روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه، مناطق پرتردد شهر، از جمله بازار مرکزی رشت، به صحنه درگیریهای گسترده و تیراندازی مستقیم تبدیل شد. گزارشهای شاهدان از سرکوب اعتراضات سراسری ۱۴۰۴، نشان میدهد که نیروهای امنیتی با بستن مسیرهای خروج، ایجاد آتشسوزی و شلیک به سمت مردم، شرایطی ایجاد کردند که عملاً امکان فرار امن برای معترضان وجود نداشت. آنچه در این دو شب رخ داد، صرفاً پراکندهکردن تجمعات نبود، بلکه به گفته شاهدان، الگویی از خشونت سازمانیافته بود که به کشته و زخمیشدن شمار زیادی از شهروندان در راستای هر چه خونینتر کردن سرکوب اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ انجامید.
آتشزدن بازار رشت؛ دام مرگ در قلب شهر
بر اساس روایتهای شاهدان عینی، از سرکوب اعتراضات سراسری ۱۴۰۴، نیروهای امنیتی عمداً بازار پرتردد رشت را که در آن زمان مملو از مردم و معترضان بود، به آتش کشیدند. هدف از این اقدام، به گفته شاهدان، وادارکردن مردم به خروج اجباری از محل در شرایط دود، آتش و وحشت بوده است.
پس از آغاز آتشسوزی، مأموران به سمت افرادی که قصد فرار از بازار داشتند تیراندازی کردند. شماری از قربانیان در اثر خفگی ناشی از دود یا سوختگی جان باختند و برخی دیگر هنگام خروج از بازار، هدف گلوله قرار گرفتند. شاهدان تأکید میکنند که مسیرهای خروجی عمداً بسته شده بود و امکان خروج امن برای مردم وجود نداشت.
- فراخوان برای شناسایی یکی از قاتلین معترضان در سرکوب اعتراضات سراسری شیراز + فیلم
- شیراز – فیلم بازداشت و سربه نیستکردن دختر معترض در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- اسامی و عکس و مشخصات جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ این لیست به روز میشود
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ این خبر به روز میشود
- موج دستگیریها در شیراز پس از اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ بازداشتهای محلهمحور و شکنجه در بازداشتگاه سروش
- انتشار اسامی و مشخصات ۴۰۰ تن دیگر از جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ قطعهای از واقعیت تلخ یک جنایت حکومتی
سرکوب اعتراضات سراسری؛ جنایتی سازمانیافته و مسئولیت بینالمللی
مجموعه این روایتها، تصویری از سرکوبی گسترده و برنامهریزیشده در رشت ارائه میدهد که فراتر از استفاده متعارف از زور برای کنترل تجمعات بوده است. آتشزدن عمدی اماکن پرتردد، بستن مسیرهای خروج، شلیک به افراد غیرمسلح و هدف قراردادن کسانی که در وضعیت تسلیم قرار داشتهاند، همگی مصادیقی جدی از نقض اصول بنیادین حقوق بشر محسوب میشوند.
بر اساس موازین بینالمللی، از جمله میثاق حقوق مدنی و سیاسی، چنین اقداماتی میتواند در چارچوب «جنایت علیه بشریت» مورد بررسی قرار گیرد؛ بهویژه زمانی که بهصورت گسترده و سازمانیافته علیه جمعیت غیرنظامی انجام شده باشد. مستندسازی شهادتهای عینی و حفظ این روایتها، گامی اساسی برای روشنشدن حقیقت، پاسخگویی عاملان و پیگیری عدالت در سطح ملی و بینالمللی است.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک
Discussion about this post