عفو بین‌الملل؛ بازتاب رقص‌های اعتراضی مادران جان‌باختگان در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴+ ویدئو

هم‌زمان با ادامه اعتراضات سراسری ۱۴۰۴، ویدیوهایی از آیین‌های خاکسپاری و بزرگداشت جان‌باختگان منتشر شده که توجه نهادهای بین‌المللی، از جمله عفو بین‌الملل، را به خود جلب کرده است

کانون حقوق بشر ایران، جمعه ۱۷ بهمن‌ماه ۱۴۰۴ – در پی سرکوب خونین اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ و جان‌باختن شمار زیادی از شهروندان، ویدیوهایی از مراسم خاکسپاری و بزرگداشت قربانیان منتشر شده که الگوهای متفاوتی از سوگواری جمعی را نشان می‌دهد. این تصاویر، که با وجود محدودیت‌های شدید ارتباطی به بیرون درز کرده‌اند، بازتاب‌دهنده واکنش خانواده‌هایی است که فرزندان خود را در جریان اعتراضات سراسری از دست داده‌اند.

واکنش عفو بین‌الملل به آیین‌های سوگواری خانواده‌های جان‌باختگان

عفو بین‌الملل با انتشار پستی در شبکه اجتماعی ایکس به رقص‌های اعتراضی خانواده‌های جان‌باختگان در مراسم خاکسپاری و بزرگداشت عزیزانشان اشاره کرده است. این نهاد بین‌المللی، این آیین‌ها را بخشی از واکنش اجتماعی خانواده‌ها در برابر سرکوب ارزیابی کرده است.

در پست عفو بین‌الملل آمده است:
«ابراز سوگواری از غم و اندوه جمعی و سرکشی پس از قتل عام‌های اعتراضی در ایران – از طریق این آیین‌ها، خانواده‌ها در برابر دستگاه سرکوبگر نظام سرکوبگر مقاومت می‌کنند. در بحبوحه آسیب‌های فراگیر، مردم ایران به ما یادآوری می‌کنند که قربانیان به دنبال شادی، آزادی و کرامت بودند.»

این موضع‌گیری، توجه رسانه‌ها و ناظران حقوق بشری را به شیوه‌های سوگواری در جریان اعتراضات سراسری جلب کرده است.

ویدیوهای منتشرشده از خاکسپاری‌ها در جریان اعتراضات سراسری

ویدیوهایی که در روزهای اخیر در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده، مادران داغداری را نشان می‌دهد که در نقاط مختلف کشور، پیکر فرزندان خود را به خاک می‌سپارند. این تصاویر در شرایطی منتشر شده که دسترسی به اینترنت به‌شدت محدود بوده و انتشار چنین ویدیوهایی با دشواری انجام شده است.

بر اساس گزارش‌های موجود، بخش قابل‌توجهی از جان‌باختگان اعتراضـات سـراسری ۱۴۰۴ را جوانان و نوجوانانی تشکیل می‌دهند که در جریان سرکوب خیابانی و با شلیک مستقیم گلوله‌های جنگی جان خود را از دست داده‌اند. خانواده‌های این جان‌باختگان، در برخی موارد، مراسم خاکسپاری و بزرگداشت را به‌گونه‌ای برگزار کرده‌اند که از چارچوب‌های رسمی مورد انتظار حاکمیت فاصله دارد.

رقص به‌عنوان الگوی سوگواری جمعی

در تحلیل‌های اجتماعی منتشرشده، رقص به‌عنوان یکی از اشکال تاریخی سوگواری جمعی در جامعه ایرانی مورد اشاره قرار گرفته است. منابع تاریخی و پژوهش‌های مردم‌نگارانه، حرکت موزون را بخشی از بیان جمعی احساسات در دوره‌های مختلف تاریخی دانسته‌اند.

در این چارچوب، آیین‌هایی مانند سوگ سیاوش در روایت‌های کهن و شواهد باستان‌شناختی به‌دست‌آمده از محوطه‌هایی مانند تپه‌های سیلک، گیان و موسیان، نشان‌دهنده سابقه طولانی استفاده از حرکت بدن برای بیان غم، اعتراض و همبستگی اجتماعی است. در روزهای اخیر، این الگو در قالب مراسم مرتبط با جان‌باختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ بازتولید شده است.

خوانش اجتماعی آیین‌های خاکسپاری در اعتراضـات سـراسری

برخی ناظران معتقدند شیوه برگزاری این مراسم‌ها، واکنشی اجتماعی به سرکوب خونین اعتراضات سراسری است. در این خوانش، خانواده‌ها با انتخاب این شکل از سوگواری، تلاش می‌کنند روایت رسمی از جان‌باختگان را به چالش بکشند و بر هویت اجتماعی و انسانی قربانیان تأکید کنند.

در مقابل روایت‌های امنیتی که جان‌باختگان را با برچسب‌های سیاسی معرفی می‌کنند، این آیین‌ها بر زندگی، خواسته‌ها و جایگاه اجتماعی آنان تمرکز دارد. چنین رویکردی باعث شده این مراسم‌ها از سطح یک سوگواری خصوصی فراتر رفته و به بخشی از کنش اجتماعی مرتبط با اعتراضات سراسری تبدیل شود.

تداوم واکنش‌های بین‌المللی به سرکوب اعتراضـات سـراسری

انتشار پست عفو بین‌الملل در این زمینه، در ادامه واکنش‌های بین‌المللی به سرکوب اعتراضـات سـراسری ۱۴۰۴ ارزیابی می‌شود. پیش‌تر نیز نهادهای حقوق بشری نسبت به شلیک مستقیم به معترضان، کشته‌شدن شهروندان غیرمسلح و فشار بر خانواده‌های جان‌باختگان هشدار داده بودند.

به گفته ناظران، بازتاب بین‌المللی این آیین‌ها نشان می‌دهد که نحوه برخورد با خانواده‌های جان‌باختگان و شیوه سوگواری آنان، به یکی از ابعاد قابل توجه اعتراضات سراسری تبدیل شده است؛ بعدی که فراتر از مرزها مورد توجه قرار گرفته و به‌عنوان بخشی از واقعیت اجتماعی این دوره ثبت می‌شود.

کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک