افشای شکنجه‌گاه نیمه مخفی«بازداشتگاه سروش» در مشهد

ساختمان بازداشتگاه سروش در پشت یک سوله ورزشی ساخته شده است. این سوله به‌عنوان پوشش بصری عمل می‌کند و دید مستقیم به ساختمان اصلی را مسدود می‌سازد

بازداشتگاه سروش؛ روایت‌ها از یک بازداشتگاه موقت و مخفی در مشهد

کانون حقوق بشر ایران، چهارشنبه ۱۷ دی‌ماه ۱۴۰۴ – گزارش‌ها از وجود بازداشتگاه سروش در مشهد حکایت دارد؛ مکانی فاقد تابلو و نشانه رسمی که برای نگهداری موقت بازداشت‌شدگان اعتراضات و پرونده‌های امنیتی مورد استفاده قرار گرفته است

بازداشتگاه سروش، یک بازداشتگاه موقت و مخفی در مشهد، بنا بر گزارش‌های متعدد، محل انتقال شماری از بازداشت‌شدگان اعتراضات اخیر است یک منبع موثق از نگهداری نزدیک به ۱۰۰ تن از بازداشت شدگان اعتراضات اخیر در این بازداشتگاه خبرداده است. این بازداشتگاه تحت مسئولیت نیروی انتظامی اداره می‌شود و نام آن در هیچ فهرست رسمی اعلام نشده است.

بر اساس اطلاعات به‌دست‌آمده، بازداشتگاه سروش در ابتدای بلوار پیروزی مشهد، پیروزی ۲/۲، پس از ساختمان اداره آگاهی و در پشت اداره مبارزه با مواد مخدر قرار دارد. این مکان فاقد هرگونه تابلو یا نشانه شناسایی است و تنها یک درب کرم‌رنگ، ورودی آن را مشخص می‌کند. این ویژگی ظاهری باعث می‌شود شناسایی اولیه آن برای افراد ناآشنا با منطقه تقریباً غیرممکن باشد.

منابع مطلع می‌گویند هر فردی که در مشهد بازداشت می‌شود و نام او در هیچ‌یک از نهادهای رسمی امنیتی یا انتظامی ثبت نمی‌شود، به‌احتمال زیاد به بازداشتگاه سروش منتقل شده است. این بازداشتگاه نقش مرکزی در نگهداری موقت بازداشت‌شدگان ایفا می‌کند و ظاهراً بخشی از سازوکار موازی نهادهای سرکوبگر برای اعمال فشار امنیتی بر بازداشت‌شدگان به‌شمار می‌رود.

ساختار پنهان و موقعیت مکانی بازداشتگاه سروش

ساختمان بازداشتگاه سروش در پشت یک سوله ورزشی ساخته شده است. این سوله به‌عنوان پوشش بصری عمل می‌کند و دید مستقیم به ساختمان اصلی را مسدود می‌سازد. رفت‌وآمد به محوطه بازداشتگاه از کوچه پیروزی ۲/۲ انجام می‌شود و ورودی آن دقیقاً پس از پایان دیوار اداره آگاهی قرار دارد. این طراحی فضا به‌گونه‌ای است که ورود و خروج افراد و وسایل نقلیه بدون جلب توجه عمومی صورت می‌گیرد.

به گفته منابع آگاه، این بازداشتگاه دارای دو راهروی مجزا است. در هر راهرو بین هشت تا ده سلول قرار گرفته و هر سلول حدود ۲۰ متر مربع مساحت دارد. ارتفاع سلول‌ها بین سه تا سه‌ونیم متر است و در بالاترین نقطه سقف، دوربین‌های نظارتی نصب شده‌اند. نحوه قرارگیری دوربین‌ها و نبود نقاط کور، حریم خصوصی بازداشت‌شدگان را به‌کلی از بین برده است.

• اسامی ۱۸ تن از بازداشت‌شدگان اعتراضات در جعفرآباد میشخاص ملکشاهی
• گسترش اعتراضات سراسری در ایران؛ از اعتصاب بازارها تا درگیری‌های خیابانی

تفکیک جنسیتی و شرایط نگهداری بازداشت‌شدگان

بازداشتگاه سروش دارای دو سالن مجزا برای مردان و زنان است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که شرایط نگهداری در هر دو بخش مشابه بوده و استانداردهای حداقلی بهداشتی رعایت نمی‌شود. در برخی موارد، زنان بازداشت‌شده حتی به امکانات اولیه مانند دسترسی به محصولات بهداشتی زنانه نیز دسترسی نداشته‌اند.

در بخش مردان، سالن اصلی به‌شکل نعل‌اسبی طراحی شده و در هر طرف آن پنج سلول قرار دارد. درب سلول‌ها میله‌ای و غالباً باز است. مساحت هر سلول حدود شش در پنج متر گزارش شده است. در این سلول‌ها، بیش از ظرفیت استاندارد نفر نگهداری می‌شود که وضعیت عمومی را وخیم‌تر کرده است.

در داخل هر سلول، یک سرویس بهداشتی کوچک تعبیه شده که تنها با دیواری کوتاه از فضای اصلی جدا می‌شود. بوی فاضلاب به‌طور دائمی در فضا جریان دارد و شرایط بهداشتی نامناسب توصیف شده است. کف سلول‌ها با موکت فرسوده پوشانده شده و شب‌ها تنها یک پتو در اختیار بازداشت‌شدگان قرار می‌گیرد. گزارش‌هایی از وجود حشرات، رطوبت شدید و نبود تهویه کافی نیز منتشر شده است.

امکانات محدود و شرایط زیستی نامناسب

در انتهای سالن، یک حمام مشترک و کثیف قرار دارد که حوله‌ای واحد برای استفاده همه در نظر گرفته شده است. بسیاری از بازداشت‌شدگان به دلیل وضعیت بهداشتی، از استفاده از حمام خودداری می‌کنند. نبود آب گرم و وسایل نظافت فردی، این وضعیت را تشدید کرده است.

حیاط کوچکی برای هواخوری در نظر گرفته شده، اما استفاده از آن تنها با مجوز و تحت نظارت کارشناس پرونده امکان‌پذیر است. این محدودیت‌ها باعث شده دسترسی به هوای آزاد به‌شدت کنترل شود و بازداشت‌شدگان دچار مشکلات روحی و جسمی شوند.

وعده‌های غذایی در بازداشتگاه سروش محدود و بی‌کیفیت گزارش شده است. غذاها در ظروف یک‌بار مصرف توزیع می‌شوند و حجم آن‌ها پاسخگوی نیاز روزانه بازداشت‌شدگان نیست. کیفیت پایین غذا باعث ایجاد مشکلات گوارشی در برخی زندانیان شده است.

صبحانه معمولاً شامل مقدار اندکی نان لواش و پنیر است. نهار و شام نیز کیفیت مشابهی دارند و بسیاری از بازداشت‌شدگان با احساس مداوم گرسنگی مواجه بوده‌اند. در برخی گزارش‌ها، سوءتغذیه و کاهش وزن شدید در میان بازداشت‌شدگان مشاهده شده است.

گزارش‌ها از شکنجه و رفتار خشونت‌آمیز

بر اساس روایت‌های متعدد، بازجویی‌ها در بازداشتگاه سروش با اعمال خشونت فیزیکی و روانی همراه بوده است. برخی بازداشت‌شدگان از بستن دستبند به‌شیوه‌های دردناک، ضرب‌وشتم و استفاده از ابزارهایی مانند شلنگ و شوکر خبر داده‌اند.

روش‌هایی مانند بستن دستبند از پشت، قفل‌کردن بدن و ضربه‌زدن به کف پا گزارش شده است. برخی بازداشت‌شدگان از آسیب‌های جسمی جدی و طولانی‌مدت پس از این بازجویی‌ها سخن گفته‌اند. آثار این خشونت‌ها تا مدت‌ها پس از آزادی بر بدن بازداشت‌شدگان باقی مانده است.

همچنین استفاده از ابزارهای سنگین و ضربات مستقیم به صورت و بدن گزارش شده است. این رفتارها در برخی موارد با تهدید و اجبار به اعتراف همراه بوده است. برخی از بازداشت‌شدگان دچار شکستگی، کبودی شدید و اختلالات عصبی پس از بازجویی‌ها شده‌اند.

اعترافات اجباری و فشارهای روانی

برخی منابع از وجود دو شیوه بازجویی خبر داده‌اند. در یک شیوه، بازداشت‌شدگان بدون چشم‌بند در دفاتر بازجویی تحت فشار روانی و تهدید قرار می‌گیرند. در این نوع بازجویی، مأموران با ایجاد ترس، توهین‌های مداوم و تهدید به بازداشت خانواده، سعی در گرفتن امضا یا اعتراف دارند.

در شیوه دیگر، بازجویی‌ها در مکان‌های خاص با چشم‌بند انجام می‌شود و بازداشت‌شدگان مجبور به اعتراف به اتهاماتی می‌شوند که به گفته آن‌ها مرتکب نشده‌اند. متن‌های از پیش آماده‌شده برای حفظ‌کردن و ضبط اعترافات استفاده می‌شود. این ضبط‌ها غالباً برای استفاده تبلیغاتی در رسانه‌های حکومتی صورت می‌گیرد.

عدم تطابق گفته‌ها با خواسته بازجویان، با ضرب‌وشتم پس از ضبط همراه بوده است. این روند با هدف اخذ اعترافات اجباری گزارش شده است. برخی از بازداشت‌شدگان اظهار کرده‌اند که تحت تأثیر فشارهای روانی، دچار اضطراب، بی‌خوابی و حملات عصبی شده‌اند.

تجویز دارو بدون نظارت پزشکی

گزارش‌ها حاکی است که در بازداشتگاه سروش، داروهایی مانند قرص‌های خواب‌آور و آرام‌بخش بدون حضور پزشک میان بازداشت‌شدگان توزیع می‌شود. این اقدام توسط نیروهای غیرپزشکی انجام شده است. حتی نوع داروها نیز به بازداشت‌شدگان اعلام نمی‌شود و گاهی مقاومت در برابر مصرف، با تنبیه همراه است.

برخی بازداشت‌شدگان گفته‌اند که پس از دوره‌های شکنجه شدید، برای کاهش درد مجبور به مصرف مسکن شده‌اند. نظارت پزشکی منظم در این بازداشتگاه گزارش نشده است. همچنین گزارش‌هایی از توزیع داروهای روان‌گردان برای کنترل رفتاری برخی بازداشت‌شدگان وجود دارد.

نقض حقوق بشر در بازداشتگاه سروش

بررسی گزارش‌های مربوط به بازداشتگاه سروش نشان‌دهنده نقض گسترده حقوق بازداشت‌شدگان است. این موارد ناقض مواد مشخصی از میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی هستند:

ماده ۷ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی ـ نقض منع شکنجه: اعمال شکنجه فیزیکی و روانی، ضرب‌وشتم و استفاده از شوکر و ابزار ضربه.

ماده ۹ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی ـ نقض حق آزادی و امنیت شخصی: بازداشت مخفیانه، عدم ثبت رسمی محل نگهداری و بی‌اطلاعی خانواده‌ها.

ماده ۱۰ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی ـ نقض رفتار انسانی با بازداشت‌شدگان: شرایط بهداشتی نامناسب، تغذیه ناکافی و فقدان مراقبت پزشکی.

ماده ۱۴ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی ـ نقض حق دادرسی عادلانه: فشار برای اعتراف اجباری و محرومیت از حقوق قانونی در فرآیند بازجویی.

کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک