اعدام علی فهیم، از بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴، در حالی انجام شد که پرونده آتش‌سوزی پایگاه بسیج با ابهامات جدی، اعترافات اجباری و روایت‌های متناقض همراه بوده است
کانون حقوق بشر ایران، دوشنبه ۱۷ فروردین‌ماه ۱۴۰۵ – صبح امروز زندانی سیاسی علی فهیم، از بازداشت‌شدگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴، اعدام شد؛ اعدامی که در ادامه اجرای احکام اعدام برای متهمان پرونده آتش‌سوزی پایگاه بسیج در شرق تهران صورت گرفت. این در حالی است که گزارش‌ها و ویدیوهای منتشر شده از این حادثه، روایت‌هایی متفاوت از روایت رسمی ارائه می‌دهند و همین موضوع، ابهامات جدی درباره روند رسیدگی قضایی و صدور حکم اعدام برای متهمان این پرونده ایجاد کرده است.
انتقال به انفرادی؛ نشانه‌ای از اجرای قریب‌الوقوع اعدام
بامداد سه‌شنبه ۱۱ فروردین‌ماه، علی فهیم به همراه چند زندانی سیاسی دیگر از جمله محمدامین بیگلری، شاهین واحدپرست، ابوالفضل صالحی سیاوشانی و امیرحسین حاتمی به سلول‌های انفرادی واحد سه اندرزگاه ۳۵ زندان قزلحصار کرج منتقل شدند. این انتقال در شرایطی صورت گرفت که در روزهای پیش از آن نیز چند زندانی سیاسی دیگر پس از انتقال به سلول انفرادی اعدام شده بودند.
بر اساس گزارش‌های متعدد، انتقال زندانیان محکوم به اعدام به سلول انفرادی معمولاً یکی از مراحل پیش از اجرای حکم محسوب می‌شود. همین مسئله باعث افزایش نگرانی خانواده‌های این زندانیان شده بود. نگرانی‌ها زمانی افزایش یافت که در فاصله کوتاهی پس از این انتقال‌ها، احکام اعدام برای برخی از این زندانیان به اجرا درآمد.
در روزهای بعد، محمدامین بیگلری و شاهین واحدپرست در روز یک‌شنبه ۱۶ فروردین و امیرحسین حاتمی در روز ۱۳ فروردین اعدام شدند و سرانجام علی فهیم نیز اعدام شد.
اتهام آتش‌سوزی پایگاه بسیج و صدور حکم اعدام
اتهام اصلی این زندانیان «آتش زدن پایگاه بسیج و تصرف سلاح و ادوات نظامی» عنوان شده است. این اتهام به حادثه آتش‌سوزی پایگاه بسیج ۱۸۵ در شرق تهران در شامگاه ۱۸ دی ۱۴۰۴ بازمی‌گردد. پس از این حادثه، هفت نفر در ارتباط با آن بازداشت شدند و برای همه آنان حکم اعدام به اتهام «محاربه» صادر شد.
صدور حکم اعدام برای تمامی متهمان یک پرونده، آن هم در پرونده‌ای که با ابهامات متعدد همراه است، از همان ابتدا واکنش‌های حقوقی و انتقادهای زیادی را به همراه داشت. برخی منابع حقوقی اعلام کردند که در پرونده‌هایی با مجازات سنگینی مانند اعدام، باید بررسی دقیق، مستقل و شفاف انجام شود و تمامی شواهد به‌طور کامل مورد بررسی قرار گیرد.
روایت‌های متفاوت از حادثه آتش‌سوزی
با وجود روایت رسمی درباره آتش زدن پایگاه بسیج، فیلم‌هایی که از این حادثه منتشر شده و توسط وکلای پرونده مورد بررسی قرار گرفته، روایت متفاوتی از ماجرا ارائه می‌دهد. در این فیلم‌ها دیده می‌شود که افرادی با لباس شخصی، مردم را به داخل ساختمان هل می‌دهند و در را می‌بندند و پس از آن ساختمان دچار آتش‌سوزی می‌شود.
در این تصاویر صدای افرادی شنیده می‌شود که فریاد می‌زنند «هل نده» و همچنین زنی دیده می‌شود که فریاد می‌زند «در را باز کنید». افرادی که به داخل ساختمان هل داده شده بودند، با شکستن شیشه‌ها از طبقه بالا موفق به نجات خود می‌شوند، اما پس از مهار آتش توسط نیروهای آتش‌نشانی، همان افراد بلافاصله بازداشت می‌شوند.
این روایت‌ها باعث شده که ابهامات جدی درباره نحوه وقوع حادثه و نقش افراد مختلف در این آتش‌سوزی مطرح شود. برخی منابع حقوقی تأکید کرده‌اند که بررسی دقیق این فیلم‌ها و نقش افراد حاضر در صحنه، هرگز به‌طور شفاف در دادگاه مورد بررسی قرار نگرفته است.
اعترافات اجباری و اسناد مورد مناقشه
بر اساس گزارش‌های منتشر شده، استناد اصلی پرونده به اعترافات متهمان بوده است. در بسیاری از پرونده‌های مشابه، متهمان اعلام کرده‌اند که این اعترافات تحت فشار و در شرایط بازجویی طولانی‌مدت اخذ شده است.
منابع حقوقی می‌گویند در پرونده‌هایی که مجازات اعدام در آن مطرح است، صرف اعتراف نمی‌تواند مبنای صدور حکم باشد و باید شواهد مستقل و مستند وجود داشته باشد. با این حال، در این پرونده نیز گفته شده که بخش مهمی از پرونده بر اساس اعترافات و گزارش‌های نهادهای امنیتی تنظیم شده است.
همین مسئله باعث شده که بسیاری از ناظران حقوقی، این پرونده را پرونده‌ای پرابهام توصیف کنند؛ پرونده‌ای که در آن نحوه وقوع حادثه، نقش متهمان و روند رسیدگی قضایی با پرسش‌های جدی روبه‌رو است.
فیلم تکان دهنده به رگبار بستن و کشتن ۲نوجوان بخاطر شادی مرگ خامنه‌ای در فردیس کرج
وضعیت اضطراری در زندان اوین؛ نگرانی درباره شرایط زندانیان و مطالبه آزادی آنها
شلیک به پنجره منازل توسط بسیجی‌های آتش به اختیار؛ ادامه فضای رعب در سایه جنگ
اعدام دو زندانی سیاسی در زندان قزلحصار؛ اجرای حکم اعدام در شرایط جنگ و زیر بمباران
اعدام پویا قبادی و بابک علیپور در زندان قزلحصار؛ ادامه موج اعدام‌ها پس از اعدام‌های روز گذشته
اعدام امیرحسین حاتمی پس ا ز محاکمه‌ای شتابزه و سراسر ابهام
اعدام وحید بنی عامریان و ابوالحسن منتظر؛ موج اعدام‌ها و ضرورت واکنش جامعه جهانی
اعدام دو زندانی سیاسی محمدامین بیگلری و شاهین واحدپرست در پرونده‌ای پرابهام
اعدام‌ها در فاصله زمانی کوتاه
اعدام علی فهیم در حالی انجام شد که در فاصله زمانی کوتاهی چند زندانی دیگر این پرونده نیز اعدام شدند. اجرای احکام اعدام در فاصله زمانی کوتاه، آن هم در پرونده‌ای که ابهامات آن همچنان مطرح است، نگرانی‌ها درباره روند رسیدگی قضایی را افزایش داده است.
خانواده‌های این زندانیان بارها اعلام کرده بودند که خواستار بررسی مجدد پرونده و توقف اجرای احکام اعدام تا روشن شدن ابهامات هستند، اما این درخواست‌ها مورد توجه قرار نگرفت.
ابهاماتی که هرگز پاسخ داده نشد
پرونده آتش‌سوزی پایگاه بسیج از ابتدا با پرسش‌های زیادی همراه بود؛ از جمله اینکه آتش‌سوزی دقیقاً چگونه آغاز شد، چه کسانی در محل حضور داشتند، نقش افراد لباس شخصی چه بود و چرا افرادی که در داخل ساختمان گرفتار شده بودند، پس از نجات بازداشت شدند.
برخی حقوقدانان معتقدند در پرونده‌هایی که حکم اعدام صادر می‌شود، باید تمامی ابهامات برطرف شود و هیچ پرسش بی‌پاسخی باقی نماند، زیرا حکم اعدام غیرقابل بازگشت است. با این حال، در این پرونده بسیاری از پرسش‌ها بی‌پاسخ باقی ماند.
نقض حقوق بشر در صدور حکم اعدام علی فهیم
صدور حکم اعدام در پرونده‌ای که بر اساس اعترافات اجباری و بدون بررسی شفاف تمامی شواهد انجام شده، می‌تواند نقض اصول دادرسی عادلانه و حقوق بنیادین متهمان محسوب شود. برخی از مواد نقض شده عبارتند از:
نقض حق حیات – ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر:
صدور و اجرای حکم اعدام در پرونده‌ای که با ابهامات جدی، اعترافات اجباری و نبود شواهد شفاف همراه بوده، مصداق تهدید و سلب حق حیات محسوب می‌شود.
نقض منع شکنجه – ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر:
گزارش‌ها درباره اخذ اعترافات تحت فشار و نگهداری طولانی‌مدت در سلول انفرادی، می‌تواند مصداق رفتار غیرانسانی و شکنجه برای اخذ اعتراف باشد.
نقض آزادی و امنیت شخصی – ماده ۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر:
بازداشت متهمان پس از حادثه بدون شفافیت در روند بازداشت و نگهداری، می‌تواند مصداق بازداشت خودسرانه باشد.
نقض حق دادرسی عادلانه – ماده ۱۰ اعلامیه جهانی حقوق بشر:
در پرونده‌هایی که مجازات اعدام صادر می‌شود، متهمان باید از حق دفاع کامل، دسترسی به وکیل و بررسی مستقل شواهد برخوردار باشند؛ در حالی که گزارش‌ها از نبود دادرسی عادلانه حکایت دارد.
نقض اصل برائت – ماده ۱۱ اعلامیه جهانی حقوق بشر:
در پرونده‌هایی با مجازات اعدام، اصل برائت و اثبات جرم بدون تردید باید رعایت شود؛ وجود ابهام در پرونده نشان می‌دهد این اصل به‌طور کامل رعایت نشده است.
اعدام علی فهیم، در کنار اعدام دیگر متهمان پرونده آتش‌سوزی پایگاه بسیج، در حالی انجام شد که این پرونده همچنان با ابهامات جدی همراه است. روایت‌های متفاوت از حادثه، استناد به اعترافات، و عدم شفافیت در روند رسیدگی، باعث شده که این پرونده به یکی از پرونده‌های بحث‌برانگیز تبدیل شود.
در پرونده‌هایی که حکم اعدام صادر می‌شود، شفافیت، دادرسی عادلانه و بررسی دقیق شواهد اهمیت حیاتی دارد، زیرا چنین حکمی غیرقابل بازگشت است. با این حال، در این پرونده بسیاری از ابهامات هرگز به‌طور کامل روشن نشد.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک
Discussion about this post