خشم مردم همدان علیه سرکوب: اعتراضات در پی قتل دو جوان آفرودسوار توسط بسیجی مسلح

مردم همدان این اقدام را «قتل عمد با مصونیت قانونی» توصیف کرده‌اند، چرا که هیچ ساختار قانونی یا نظارت قضایی بر فعالیت چنین ایست‌های بازرسی خودسرانه وجود ندارد

کانون حقوق بشر ایران، پنج‌شنبه ۱۲ تیرماه ۱۴۰۴ – در پی قتل دلخراش دو جوان همدانی به نام‌های مهدی عبایی و علیرضا کرباسی توسط یک نیروی بسیجی در یک ایست بازرسی خودسرانه، صدها نفر از مردم همدان روز چهارشنبه در مراسم تشییع پیکر این دو قربانی به خیابان‌ها آمدند و با شعارهایی تند، خشم خود را علیه حاکمیت ابراز کردند.

«می‌کشم آن‌که برادرم کشت!»؛ صدای اعتراض در خیابان‌های همدان

مردم خشمگین در مراسم خاکسپاری که به تجمعی گسترده در مقابل گورستان و خیابان‌های منتهی به آن تبدیل شد، شعارهایی نظیر:

• «می‌کشم می‌کشم آن‌که برادرم کشت!»
• «مرگ بر ستمگر!»
• «دشمن همین‌جاست، دروغ می‌گن آمریکاست!»
  سر دادند. این شعارها که در ویدیوهای منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی شنیده می‌شود، به وضوح نشان می‌دهد که فضای جامعه نسبت به روند رو به تزاید خشونت ساختاری، به شدت ملتهب است.

برخی شاهدان عینی گزارش دادند که نیروهای امنیتی در تلاش بودند خانواده‌های داغ‌دیده را وادار به سکوت و پرهیز از رسانه‌ای کردن موضوع کنند. با این‌ حال، این تلاش‌ها نتیجه معکوس داد و موج همبستگی مردمی و واکنش‌های اعتراضی شدت گرفت.

ایست بازرسی غیرقانونی در تاریک‌دره؛ ماشه‌ای که مرگ آفرید

ماجرا از شب سه‌شنبه ۱۰ تیر آغاز شد، زمانی که سه جوان همدانی برای طبیعت‌گردی و آفرود به منطقه «تاریک‌دره» در حومه همدان رفته بودند. به گفته منابع محلی، آن‌ها در نزدیکی یک ایست بازرسی غیررسمی، که توسط نیروهای بسیجی موسوم به «آتش‌به‌اختیار» برپا شده بود، متوقف و مورد تفتیش قرار گرفتند.

در جریان این تفتیش، و بنا به دلایل نامعلوم، یکی از بسیجیان که گفته می‌شود نوجوانی کمتر از ۲۰ سال بوده، به سمت خودروی جوانان آتش گشود. شلیک بی‌مهابای گلوله‌ها منجر به مرگ درجا دو نفر و زخمی شدن شدید نفر سوم شد که اکنون در بخش مراقبت‌های ویژه بستری است.

مردم همدان این اقدام را «قتل عمد با مصونیت قانونی» توصیف کرده‌اند، چرا که هیچ ساختار قانونی یا نظارت قضایی بر فعالیت چنین ایست‌های بازرسی خودسرانه وجود ندارد. ایستگاهی که تنها پنج کیلومتر با محدوده شهری فاصله داشت، بی‌هیچ ضابطه‌ای حق جان‌ستانی برای نیروهای مسلح حکومتی فراهم کرده است.

• جان باختن امین اکبرزاده در زندان تبریز؛ محرومیت درمانی بار دیگر قربانی گرفت
• وضعیت وخیم مطلب احمدیان؛ زندانی سیاسی محروم از درمان در زندان فشافویه

سرکوب پس از پایان تشدید منطقه‌ای؛ خشونت نهادینه علیه مردم

تشکیل واحدهایی با عنوان «آتش‌به‌اختیار»، به‌ویژه پس از فرمان خامنه‌ای در سال‌های اخیر، گامی در جهت تفویض اختیار بدون پاسخگویی بود. این بسیجی ها که اغلب از نوجوانان کم سن و سال تشکیل شده‌اند، به مثابه بازوان سرکوب بدون نظارت در شهرها عمل می‌کنند؛ درست مانند حادثه اخیر همدان.

سابقه‌ای طولانی از وقایع مشابه در شهرهای کوچک و مناطق کمتر دیده‌شده کشور وجود دارد که نشان می‌دهد حضور خودسرانه نیروهای مسلح در بافت‌های شهری، تهدیدی جدی برای جان شهروندان عادی است.

سکوت خانواده‌ها زیر فشار نهادهای امنیتی

برخی گزارش‌ها از فشار شدید نهادهای امنیتی بر خانواده‌های عبایی و کرباسی برای عدم مصاحبه با رسانه‌ها، عدم حضور در تجمعات اعتراضی و حتی تحریف علت مرگ عزیزان‌شان حکایت دارد. با این حال، تصاویر منتشر شده از حضور صدها نفر در مراسم تشییع و پافشاری مردم بر سر دادن شعارهایی تند، نشان می‌دهد که تلاش برای ساکت‌کردن خانواده‌ها دیگر جواب نمی‌دهد.

قتل دو جوان همدانی، آینه تمام‌نمای وضعیت کنونی ایران است؛ کشوری که در آن نیروهای مسلح با مصونیت کامل در خیابان‌ها گشت می‌زنند، ایست‌های خودسرانه برپا می‌کنند و به سوی شهروندان بی‌دفاع شلیک می‌کنند. سکوت دیگر کافی نیست. مردم همدان، با اعتراضات‌شان، زنگ خطری را به صدا درآوردند که شاید نه فقط برای شهر آن‌ها، که برای تمام ایران باشد.

نقض حقوق بشر؛ کدام حقوق زیر پا گذاشته شد؟

واقعه تلخ تیراندازی منجر به قتل در همدان، نه تنها جنبه جنایی بلکه جنبه حقوقی و بین‌المللی نیز دارد. این حادثه مصداق آشکار نقض حقوق بشر طبق اسناد بین‌المللی از جمله:

• ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر: «هر فردی حق زندگی، آزادی و امنیت شخصی دارد.» اقدام بسیجی بدون هشدار و در خارج از چارچوب قضایی، نقض مستقیم این ماده است.
• ماده ۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی: «حق حیات باید توسط قانون حمایت شود. هیچ‌کس را نباید به‌طور خودسرانه از زندگی محروم کرد.» در این حادثه، نه تنها روند قانونی رعایت نشده، بلکه فرد تیرانداز هیچ آموزشی برای رفتار در موقعیت‌های امنیتی نداشته است.
• ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر: «هیچ‌کس نباید تحت شکنجه یا رفتارهای بی‌رحمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز قرار گیرد.» اقدام به تیراندازی بی‌هشدار و تحمیل رنج به خانواده‌ها نیز مصداق نقض این اصل است.

کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک