در حالی که مقامات از ساخت بیش از ۱۰۰ شهر موشکی خبر داده‌اند، نبود پناهگاه و زیرساخت‌های ایمنی، غیرنظامیان را در جنگ در برابر بمباران‌ها بی‌دفاع گذاشته است
کانون حقوق بشر ایران، جمعه ۱۴ فروردین‌ماه ۱۴۰۵ – با ادامه جنگ و افزایش حملات هوایی، موضوع مسئولیت حفظ جان غیرنظامیان بیش از پیش مطرح شده است. بر اساس اصول حقوق بین‌الملل، حفاظت از جان شهروندان در زمان جنگ پیش از هر چیز بر عهده حکومت مستقر است؛ مسئولیتی که شامل ایجاد پناهگاه، سیستم هشدار و زیرساخت‌های ایمنی برای کاهش تلفات غیرنظامیان می‌شود.
در جنگ چه کسی مسئول جان غیرنظامیان است؟
در هر وضعیت جنگی، نخستین و اصلی‌ترین مسئولیت حفاظت از جان غیرنظامیان بر عهده حکومت مستقر در قلمرو آن کشور است. دولت موظف است با استفاده از ابزارهای مدیریتی، اطلاع‌رسانی و ایجاد زیرساخت‌های ایمنی، خطرات ناشی از جنگ را برای شهروندان کاهش دهد.
این مسئولیت شامل پیش‌بینی خطر، اطلاع‌رسانی به‌موقع، فعال‌سازی آژیرهای خطر، آموزش عمومی برای شرایط اضطراری و مهم‌تر از همه، ساخت و تجهیز پناهگاه‌های امن برای غیرنظامیان است. هدف از این اقدامات، کاهش تلفات و حفظ جان شهروندان در زمان جنگ است.
شهرهای موشکی ساخته شد، اما پناهگاهی برای مردم ساخته نشد
در حالی که مقامات بارها از ساخت بیش از ۱۰۰ شهر موشکی خبر داده‌اند، گزارش‌ها نشان می‌دهد که برای جمعیت غیرنظامی، پناهگاه‌های عمومی و زیرساخت‌های ایمنی کافی ایجاد نشده است.
در بسیاری از شهرها، مردم در زمان حملات هوایی به پناهگاه‌های امن دسترسی ندارند و همین موضوع باعث شده غیرنظامیان در برابر بمباران‌ها بی‌دفاع بمانند. نبود پناهگاه‌های عمومی، نبود سیستم هشدار کارآمد و نبود آموزش‌های لازم برای شرایط اضطراری، خطر تلفات غیرنظامیان را افزایش داده است.
بر اساس استانداردهای بین‌المللی، دولت‌ها موظف هستند در شرایط جنگی، زیرساخت‌های حفاظت از غیرنظامیان را فراهم کنند. این زیرساخت‌ها شامل پناهگاه‌های زیرزمینی، سیستم‌های هشدار حمله هوایی، مسیرهای خروج اضطراری و اطلاع‌رسانی عمومی است.
استفاده از غیرنظامیان به‌عنوان سپر انسانی در جنگ
در ادامه جنگ، گزارش‌های متعددی منتشر شده که نشان می‌دهد استقرار مراکز نظامی، انبارهای تسلیحاتی و پایگاه‌های موشکی در نزدیکی مناطق مسکونی، جان غیرنظامیان را به‌طور مستقیم در معرض خطر قرار داده است. بر اساس اصول حقوق بین‌الملل، استفاده از مناطق مسکونی برای استقرار تجهیزات نظامی می‌تواند به معنای استفاده از غیرنظامیان به‌عنوان سپر انسانی تلقی شود.
در چنین شرایطی، مردم عملاً به سپر دفاعی تبدیل می‌شوند، زیرا وجود اهداف نظامی در مناطق مسکونی، احتمال حملات نظامی به این مناطق را افزایش می‌دهد و غیرنظامیان بدون آنکه نقشی در جنگ داشته باشند، در معرض مرگ و آسیب قرار می‌گیرند.
- فیلم تکان دهنده به رگبار بستن و کشتن ۲نوجوان بخاطر شادی مرگ خامنه‌ای در فردیس کرج
- وضعیت اضطراری در زندان اوین؛ نگرانی درباره شرایط زندانیان و مطالبه آزادی آنها
- تهدید به انتقال اجباری در زندان اوین؛ خانواده‌ها از فشار و اجبار بر زندانیان خبر دادند
- بازداشت اسماعیل شکری منتشر کننده فیلم دردناک «سپهر بابا کجایی؟» و جستجو در بین اجساد – هشدار تصاویر دردناک
- شلیک به پنجره منازل توسط بسیجی‌های آتش به اختیار؛ ادامه فضای رعب در سایه جنگ
- اعدام دو زندانی سیاسی در زندان قزلحصار؛ اجرای حکم اعدام در شرایط جنگ و زیر بمباران
- اعدام پویا قبادی و بابک علیپور در زندان قزلحصار؛ ادامه موج اعدام‌ها پس از اعدام‌های روز گذشته
- اعدام امیرحسین حاتمی پس ا ز محاکمه‌ای شتابزه و سراسر ابهام
غیرنظامیان؛ قربانیان اصلی جنگ
در بسیاری از جنگ‌ها، غیرنظامیان بیشترین تلفات را متحمل می‌شوند. به همین دلیل، قوانین بین‌المللی به‌طور ویژه بر حفاظت از غیرنظامیان تأکید کرده‌اند.
در شرایطی که مناطق مسکونی در نزدیکی مراکز نظامی قرار داشته باشند یا زیرساخت‌های ایمنی وجود نداشته باشد، خطر برای غیرنظامیان چند برابر می‌شود. به همین دلیل، یکی از وظایف اصلی حکومت‌ها در زمان جنگ، دور نگه داشتن مراکز نظامی از مناطق مسکونی و ایجاد مناطق امن برای مردم است.
قوانین بین‌المللی درباره حفاظت از غیرنظامیان در جنگ
بر اساس کنوانسیون‌های ژنو و حقوق بین‌الملل بشردوستانه، حفاظت از غیرنظامیان یکی از اصول اساسی در جنگ است. در این قوانین، دو اصل مهم وجود دارد:
- اصل تفکیک: طرف‌های درگیر باید میان اهداف نظامی و غیرنظامیان تفاوت قائل شوند.
- اصل تناسب: حملات نظامی نباید به‌گونه‌ای باشد که خسارت غیرنظامیان بیش از هدف نظامی باشد.
در کنار این اصول، دولت‌ها موظف هستند اقدامات پیشگیرانه برای حفاظت از غیرنظامیان انجام دهند. این اقدامات شامل ایجاد پناهگاه، اطلاع‌رسانی، آموزش عمومی و کاهش خطر برای مناطق مسکونی است.
مسئولیت حکومت در حفاظت از جان مردم
در حقوق بین‌الملل، مسئولیت حکومت‌ها در زمان جنگ فقط مدیریت عملیات نظامی نیست، بلکه حفاظت از جان غیرنظامیان نیز بخشی از وظایف اصلی آنها محسوب می‌شود.
اگر حکومتی زیرساخت‌های لازم برای حفاظت از غیرنظامیان را فراهم نکند یا مردم را در معرض خطر قرار دهد، می‌تواند از نظر حقوقی مسئول تلفات غیرنظامیان شناخته شود.
در شرایطی که پناهگاه‌های عمومی وجود نداشته باشد و مردم در برابر حملات هوایی بی‌دفاع باشند، این موضوع می‌تواند به‌عنوان کوتاهی در انجام وظایف قانونی حکومت در قبال شهروندان تلقی شود.
نقض حقوق بشر در جنگ با بی‌دفاع گذاشتن غیرنظامیان
بی‌دفاع گذاشتن غیرنظامیان در برابر حملات هوایی، نبود پناهگاه، نبود سیستم هشدار و قرار گرفتن مناطق مسکونی در معرض خطر، می‌تواند مصداق نقض حقوق اساسی شهروندان در زمان جنگ محسوب شود.
نقض حق حیات – ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر:
دولت‌ها موظف به حفاظت از جان شهروندان هستند و بی‌دفاع گذاشتن مردم در برابر خطرات جنگ می‌تواند نقض حق حیات محسوب شود.
نقض حق امنیت – ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر:
هر فردی حق امنیت جانی دارد و دولت موظف است در شرایط جنگی امنیت شهروندان را تأمین کند.
نقض حق رفاه و امنیت – ماده ۲۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر:
دولت موظف است شرایطی فراهم کند که شهروندان در شرایط بحرانی از حداقل امنیت و امکانات حفاظتی برخوردار باشند.
نقض حقوق غیرنظامیان در جنگ – کنوانسیون ژنو:
بر اساس کنوانسیون ژنو، دولت‌ها موظف به حفاظت از غیرنظامیان و کاهش خطر برای مناطق مسکونی هستند.
در مجموع، در هر جنگی مسئولیت حفاظت از جان غیرنظامیان بر عهده هر دو طرف درگیر است، اما ماهیت این مسئولیت‌ها متفاوت است. طرف حمله‌کننده موظف است از حمله به غیرنظامیان خودداری کند و حکومت مستقر موظف است از شهروندان خود حفاظت کند.
با این حال، ایجاد پناهگاه، اطلاع‌رسانی، آموزش عمومی و ایجاد زیرساخت‌های ایمنی، وظیفه‌ای است که بر عهده حکومت مستقر قرار دارد. نبود این زیرساخت‌ها می‌تواند جان غیرنظامیان را در زمان جنگ به خطر بیندازد و تلفات انسانی را افزایش دهد.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک
Discussion about this post