انبار انسان‌ها؛ شرایط تکان دهنده زندان مرکزی اراک

ازدحام مرگ‌بار در زندان مرکزی اراک؛ شکنجه سفید با امضای مدیریت زندان

کانون حقوق بشر ایران، پنج‌شنبه ۲۷ آذرماه ۱۴۰۴ – زندان مرکزی اراک، واقع در حاشیه شمالی این شهر، امروز به نمادی از ازدحام سازمان‌یافته، محرومیت سیستماتیک و نقض گسترده حقوق زندانیان تبدیل شده است. گزارش‌های رسیده از درون این زندان نشان می‌دهد شرایط نگهداری زندانیان به‌مراتب فراتر از استانداردهای انسانی رفته و به شکلی هدفمند به ابزاری برای سرکوب و فرسایش روحی تبدیل شده است.

زندان مرکزی اراک؛ جهنمی خاموش در دل ایران

ساختار زندان و تراکم فراتر از ظرفیت

زندان مرکزی اراک در خیابان ندامتگاه قرار دارد و با دیوارهای بلند بتونی، سیم‌های خاردار و برجک‌های متعدد نگهبانی احاطه شده است. این مجموعه حدود دو هزار متر مربع وسعت دارد و از دو واحد اصلی، واحد یک و واحد چهار، تشکیل شده است.
با وجود ظرفیت محدود، دست‌کم پنج هزار زندانی در این زندان نگهداری می‌شوند. هر واحد شامل چهار سالن است و هر سالن به‌طور متوسط بین ده تا دوازده اتاق دارد. مساحت هر اتاق حدود سه در چهار یا پنج متر است.
در هر اتاق حدود ده تا دوازده تخت وجود دارد و ده‌ها زندانی دیگر ناچار به کف‌خوابی هستند. این شرایط به معنای حضور حدود چهل زندانی در فضایی بسیار کوچک است. در نتیجه، هر سالن به‌طور متوسط نزدیک به پانصد زندانی را در خود جای داده است.

بند ۸؛ تصویر عریان بحران

بند عمومی موسوم به بند ۸ شلوغ‌ترین و بحرانی‌ترین بند زندان مرکزی اراک محسوب می‌شود. در این بند بین ۵۵۰ تا ۶۰۰ زندانی نگهداری می‌شوند. گزارش‌ها حاکی است که فضای خواب کافی وجود ندارد و بسیاری از زندانیان مجبورند روی زمین، در راهروها یا در فاصله‌ای بسیار اندک از یکدیگر استراحت کنند.
جریان هوا و نور طبیعی در بند ۸ به‌شدت محدود است. ازدحام شدید، این بند را به محیطی مستعد شیوع سریع بیماری‌های پوستی، تنفسی و عفونی تبدیل کرده است. زندانیان از نبود حداقل امکانات بهداشتی و درمانی رنج می‌برند و رسیدگی پزشکی اغلب با تأخیر یا بی‌توجهی کامل همراه است.

سرکوب مرگبار اعتراضات به قتل در بازداشت مهسا امینی، نیازمند اقدام فوری جهانی است - گزارش عفو بین الملل — اعتراضات سراسری ۱۴۰۱

زندانیان اعتراض ۱۴۰۱؛ حبس به‌خاطر یک پست

در میان زندانیان بند ۸، شماری از بازداشت‌شدگان اعتراضات سال ۱۴۰۱ دیده می‌شوند. این افراد صرفاً به دلیل انتشار پست‌های اعتراضی در شبکه‌های اجتماعی بازداشت و به زندان محکوم شده‌اند.
حبس این افراد در شرایطی چنین غیرانسانی، نشان‌دهنده استفاده از زندان نه‌تنها به‌عنوان ابزار مجازات، بلکه به‌عنوان وسیله‌ای برای انتقام سیاسی و ایجاد رعب در جامعه است. بسیاری از این زندانیان فاقد سابقه کیفری بوده‌اند و تنها جرم آنان استفاده از حق بیان نظر بوده است.

سایر بندها و تفکیک ناکارآمد

علاوه بر بند ۸، بندهای دیگری مانند بند ۳، بند کارگری، بند ورودی و بند موسوم به «قرص مسکن» در این زندان وجود دارد. واحد چهار نیز محل نگهداری زندانیان با جرائم خطرناک و پرونده‌های مرتبط با مواد مخدر است.
با این حال، گزارش‌ها نشان می‌دهد اصل تفکیک جرائم به‌درستی رعایت نمی‌شود و ازدحام به حدی است که انتقال زندانیان میان بندها عملاً بر اساس ظرفیت واقعی انجام نمی‌گیرد. این وضعیت، امنیت روانی و جسمی زندانیان را به‌شدت تهدید می‌کند.

ازدحام به‌مثابه شکنجه سفید

منابع مطلع تأکید می‌کنند ازدحام بیش از ظرفیت، صرفاً نتیجه ضعف مدیریتی نیست. مقامات زندان مرکزی اراک آگاهانه با انباشتن چندین برابر ظرفیت زندانی در بندها، شرایطی غیرقابل تحمل ایجاد کرده‌اند.
این وضعیت نوعی «شکنجه سفید» محسوب می‌شود؛ شکنجه‌ای بدون ضرب‌وشتم مستقیم که با فرسایش تدریجی روان، تحقیر مداوم و سلب کرامت انسانی، زندانی را به سکوت و تسلیم سوق می‌دهد. نبود فضای شخصی، خواب ناکافی، آلودگی محیط و فشار دائمی جمعیت، ابزارهای اصلی این شکنجه خاموش هستند.

افزایش زندانیان و ریشه‌های اقتصادی

افزایش بی‌سابقه جمعیت زندان‌ها، از جمله زندان مرکزی اراک، جدا از شرایط کلی کشور نیست. فعالان حقوق بشر معتقدند گسترش فقر، بیکاری و نارضایتی عمومی، نتیجه مستقیم غارت ثروت‌های عمومی و سوءمدیریت گسترده سران حکومت است.
به‌جای پاسخ‌گویی به مطالبات اقتصادی و اجتماعی، دستگاه‌های امنیتی با افزایش بازداشت‌ها و صدور احکام سنگین، زندان‌ها را به مخزن خشم انباشته جامعه تبدیل کرده‌اند. زندانی شدن شهروندان به‌خاطر اعتراض، پیامد مستقیم این سیاست سرکوب‌محور است.

تصویری از جهنم انسانی

آنچه امروز در بندهای زندان مرکزی اراک جریان دارد، تصویری روشن از نقض سیستماتیک حقوق انسانی است. زندانیان نه‌تنها از آزادی محروم شده‌اند، بلکه ابتدایی‌ترین حقوق زیستی آنان نیز نادیده گرفته شده است.
ازدحام، بی‌بهداشتی، فقدان درمان و فشار روانی مستمر، زندان را به فضایی غیرانسانی تبدیل کرده است. شرایطی که مسئولیت مستقیم آن بر عهده مقامات زندان و ساختارهای بالادستی قضایی و امنیتی قرار دارد.