نگاهی به ابعاد کمی و کیفی بازداشتها، اعدامها، میانگین سنی و پایگاه اجتماعی معترضانی که در اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ به خیابان آمدند
کانون حقوق بشر ایران، چهارشنبه ۱۰ تیرماه ۱۴۰۵ – اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ بار دیگر شکاف عمیق میان جامعه و حاکمیت را آشکار کرد؛ اما پاسخ دستگاه سرکوب، موجی گسترده از بازداشتهای خودسرانه، پروندهسازی امنیتی و صدور شتابزده احکام سنگین بود. این گزارش با تکیه بر دادهها و گزارشهای حقوق بشری، تصویری آماری از بازداشتشدگان، میانگین سنی، ترکیب اجتماعی و شغلی قربانیان، و مطالبات محوری این جنبش ارائه میکند.
موج گسترده بازداشتها پس از اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴
آغاز اعتراضات سراسری در شهرهای مختلف ایران در دیماه ۱۴۰۴ با واکنش خشن و قهری نهادهای امنیتی روبهرو شد. بر اساس آمارهای تخمینی و گزارشهای اولیه نهادهای حقوق بشری، شمار بازداشتشدگان در هفتههای نخست از مرز چند هزار نفر گذشت. بازداشتها صرفاً به صحنه اعتراضات خیابانی محدود نماند و مواردی از بازداشت هدفمند فعالان مدنی، دانشجویان و نوجوانان در منازل شخصی نیز گزارش شد.
دستگاه قضایی با استقرار دادگاههای فوقالعاده، فرآیند پروندهسازی را به سرعت آغاز کرد. هدف اولیه این بازداشتهای گسترده، ایجاد رعب و وحشت عمومی و مهار موج پیشرونده اعتراضات در سراسر کشور بود.
روند اعدامهای مرتبط با اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ چگونه شکل گرفت؟
ماشین اعدام حکومت برای خاموش کردن صدای معترضان، بلافاصله پس از فروکش کردن نسبی اعتراضات خیابانی به کار افتاد. بررسی فرآیند صدور و اجرای احکام مرگ نشان میدهد که:
درصد اعدامها در سال ۱۴۰۴: حدود ۲۰ درصد از احکام اعدام مربوط به این اعتراضات سراسری، به دلیل شتاب شدید دستگاه قضایی و اتهاماتی چون «محاربه در صحنه»، در اواخر زمستان سال ۱۴۰۴ صادر یا اجرا شدند.
درصد اعدامها در سال ۱۴۰۵: نزدیک به ۸۰ درصد احکام اعدام و اجرای آنها به سال ۱۴۰۵ موکول شد؛ جایی که بازداشتشدگان پس از ماهها تحمل سلول انفرادی و بازجوییهای خشن، در بیدادگاهها محکوم و حکمشان اجرا شد.
دموگرافیک معترضان؛ میانگین سنی و پایگاه اجتماعی بازداشتشدگان
یکی از ویژگیهای بارز اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴، حضور پررنگ نسل جوان و لایههای به حاشیه راندهشده اقتصادی بود.
میانگین سنی اعدامشدگان و بازداشتیها
دادههای گردآوریشده نشان میدهد که میانگین سنی اعدامشدگان و افراد در معرض خطر اعدام پایین و عمدتاً در بازه ۱۸ تا ۲۵ سال بوده است. گزارش حضور نوجوانان زیر ۱۸ سال در میان بازداشتشدگان، ابعاد برخورد سختگیرانه نهادهای امنیتی با نسل جوان را برجسته میکند.
ترکیب شغلی و پایگاه طبقاتی معترضان
بخش چشمگیری از بازداشتشدگان و محکومان به اعدام از میان کارگران، دستفروشان، دانشجویان دانشگاههای دولتی و جوانان حاشیهنشین گزارش شدهاند. ترکیب اجتماعی و شغلی معترضان نشان میدهد که این اعتراضات، پیوندی روشن میان مطالبات معیشتی، عدالت اجتماعی و آزادیهای سیاسی ایجاد کرده بود. نامهایی چون مهرداد محمدینیا و اشکان مالکی که در بهار ۱۴۰۵ اعدام شدند، نمونههایی از همین نسل جوان و معترض جامعه به شمار میروند.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- پرونده شهرک اکباتان؛ صدور حکم اعدام برای چهار متهم در دادگاه انقلاب تهران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
متن کامل اعلامیه جهانی حقوق بشر - مشهد در شب ۱۹ دی؛ ویدئویی از آغاز تیراندازی به معترضان و روایت سرکوب خونین اعتراضات سراسری + فیلم و عکس
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات - جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- اولین ویدئوی ۳ بعدی بند ۲۰۹ زندان اوین؛ قسمت اول: ساختمان و ساختار بندها
- زندان دستگرد اصفهان؛ افشای قتلعام و سرکوب خونین زندانیان در ۱۱ فروردین ۱۴۰۵
مهمترین خواستهها و شعارهای معترضان در اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ چه بود؟
اگرچه جرقههای اولیه اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ بر بستر بحرانهای معیشتی و ناامیدی اقتصادی شکل گرفت، اما مطالبات معترضان به سرعت رنگ سیاسی و ساختاری گرفت. شعارهای ثبتشده در خیابانها و روایتهای منتشرشده از بازداشتشدگان نشان میدهد که خواستههای اصلی شامل موارد زیر بوده است:
۱. سرنگونی کامل ساختار سیاسی موجود و نفی استبداد.
۲. پایان دادن به فقر سیستماتیک، فساد مالی و تبعیضهای طبقاتی.
۳. دسترسی به آزادیهای مدنی، حق تعیین سرنوشت و برابری اجتماعی.
بازداشتها و اعدامها چه تصویری از برخورد حکومت با اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ ارائه میدهد؟
آمار و کیفیت بازداشتها و اعدامهای مرتبط با اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ نشان میدهد که حکومت با بحرانی عمیق در مشروعیت سیاسی و اجتماعی روبهروست. هدف قرار دادن بدنه جوان، دانشجو و کارگری جامعه از طریق بازداشت، پروندهسازی و اعدام، بیش از آنکه نشانه اقتدار باشد، بیانگر هراس از ظرفیت اعتراضی جامعهای است که مطالبات انباشته و پاسخنیافته فراوان دارد.
در قسمتهای آینده به:
بیدادگاههای شتابزده؛ نقض دادرسی عادلانه و دایره اعترافات اجباری
جغرافیای پنهان مزارها؛ شکنجه روحی خانوادهها و سرکوب پس از مرگ
خواهیم پرداخت
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک
Discussion about this post