اعدام در تیرماه ۱۴۰۵؛ دست‌کم ۵۸ زندانی در ۱۶ روز اعدام شدند | قزلحصار، تبریز و عادل‌آباد در صدر

اعدام دست‌کم ۵۸ زندانی در تنها ۱۶ روز از تیرماه ۱۴۰۵، از جمله پنج زندانی سیاسی، سه شهروند بلوچ و یک کودک‌مجرم، نشان می‌دهد که روند اجرای احکام مرگ همچنان ادامه داشته است؛ هرچند آمار ثبت‌شده نسبت به خردادماه کاهش یافته است

کانون حقوق بشر ایران، چهارشنبه ۷ مردادماه ۱۴۰۵ – گزارش ماهانه اعدام‌های تیرماه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که دست‌کم ۵۸ زندانی طی ۱۶ روز در زندان‌های مختلف اعدام شده‌اند. در میان اعدام‌شدگان، سه زن، ۵۵ مرد، پنج زندانی سیاسی، سه شهروند بلوچ و یک کودک‌مجرم بلوچ دیده می‌شوند. همچنین دو نفر نیز با اتهام ارتباط با داعش اعدام شده‌اند.

اگرچه شمار ثبت‌شده اعدام‌ها نسبت به خردادماه کاهش یافته، اما میانگین روزانه حدود سه تا چهار اعدام نشان می‌دهد که اجرای احکام مرگ همچنان با سرعت بالایی ادامه داشته است.

گزارش اعدام‌های تیرماه ۱۴۰۵

• موضوع گزارش: اعدام‌های تیرماه ۱۴۰۵
• بازه ثبت‌شده: ۱۶ روز از تیرماه ۱۴۰۵
• تعداد کل اعدام‌ها: ۵۸ زندانی
• تعداد زنان: ۳ نفر
• تعداد مردان: ۵۵ نفر
• میانگین روزانه: حدود ۳ تا ۴ اعدام در روز
• زندانیان سیاسی اعدام‌شده: ۵ نفر
• زندانیان بلوچ اعدام‌شده: ۳ نفر
• کودک‌مجرمان: یک زندانی بلوچ
• افراد اعدام‌شده با اتهام ارتباط با داعش: ۲ نفر

آنچه در این گزارش می‌خوانید

• آمار اعدام‌های تیرماه ۱۴۰۵
• زندان‌هایی با بیشترین تعداد اعدام
• اعدام زندانیان سیاسی
• اعدام شهروندان بلوچ و کودک‌مجرم
• روند اعدام‌ها از ابتدای سال ۱۴۰۵
• بررسی کاهش آمار تیرماه
• آمار و اطلاعات کلیدی

اعدام ۵۸ زندانی در تیرماه

بررسی آمارهای گردآوری‌شده توسط کانون حقوق بشر ایران نشان می‌دهد که طی ۱۶ روز از تیرماه ۱۴۰۵، دست‌کم ۵۸ زندانی در زندان‌های مختلف اعدام شده‌اند.

از این تعداد، ۵۵ نفر مرد و سه نفر زن بوده‌اند. این آمار به معنای اجرای میانگین حدود ۳٫۶ اعدام در هر روز است؛ نرخی که همچنان از تداوم گسترده اجرای احکام مرگ حکایت دارد.

قزلحصار، تبریز و عادل‌آباد؛ بیشترین اعدام‌ها

بر اساس داده‌های این گزارش، سه زندان بیشترین سهم را در اجرای احکام اعدام داشته‌اند.

در صدر این فهرست، زندان قزلحصار با ۹ اعدام قرار دارد.

پس از آن، زندان مرکزی تبریز با ۸ اعدام و زندان عادل‌آباد شیراز با ۷ اعدام بیشترین موارد ثبت‌شده را داشته‌اند.

تمرکز بالای اجرای احکام در این زندان‌ها، بار دیگر جایگاه آنها را به‌عنوان مراکز اصلی اجرای احکام اعدام در کشور نشان می‌دهد.

باکس آماری

اعدام پنج زندانی سیاسی

یکی از مهم‌ترین رخدادهای تیرماه، اعدام پنج زندانی سیاسی بود.

بر اساس اطلاعات ثبت‌شده، این افراد شامل:

• یک زندانی سیاسی از اعضای سازمان مجاهدین خلق به نام مهدی خانکی
• چهار تن از بازداشت‌شدگان اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۴ به نام‌های عرفان اسفندیاری، گل‌محمد محمدی، عارف خوشکار و محمد امینی دهاقانی

بودند.

همچنین در همین ماه دو زندانی به اسامی محی‌الدین عبداللهی و حسین پالانی جاف نیز با اتهام ارتباط با داعش نیز اعدام شدند.

سه شهروند بلوچ و یک کودک‌مجرم در میان اعدام‌شدگان

در میان اعدام‌شدگان تیرماه، دست‌کم سه شهروند بلوچ ثبت شده‌اند.

از این میان، یک نفر کودک‌مجرم بلوچ به نام میثم ایرندگانی بوده که حکم اعدام او نیز اجرا شده است. وی در زمان جرم انتسابی ۱۴ ساله بوده است.

گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران

• لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا ‌کنون
• فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴
• آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
• آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
• جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلم‌های تکان‌دهنده + فیلم‌های افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
• میدان شهدای اصفهان؛ ۱۶ متهم، اتهام محاربه و انجام شکنجه؛ آنچه از یکی از مهم‌ترین پرونده‌های اعتراضات ۱۴۰۴ می‌دانیم
• مهدی خانکی اعدام شد؛ اجرای حکم بازداشت‌شده اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴
• ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری؛ اعدام دو زندانی سیاسی در میدان علیخانی اصفهان

روند اعدام‌ها از ابتدای سال ۱۴۰۵

آمار ماهانه ثبت‌شده از ابتدای سال، روند افزایشی اجرای احکام اعدام را نشان می‌دهد.

بر این اساس، دست‌کم ۳۰۱ مورد اعدام در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ ثبت شده است.

کاهش آمار تیرماه؛ افتی موقت در روند اعدام‌ها

اگرچه آمار ثبت‌شده تیرماه نسبت به ۱۴۷ اعدام خردادماه کاهش نشان می‌دهد، اما این کاهش به معنای توقف یا تغییر سیاست اجرای احکام اعدام نیست.

بر اساس ارزیابی کانون حقوق بشر ایران، هم‌زمانی بخشی از تیرماه با مراسم دفن علی خامنه‌ای موجب شد مقام‌های حاکمیت برای کاهش حساسیت‌های داخلی و بین‌المللی، شمار اعدام‌های ثبت‌شده را در این مقطع کاهش دهند. با این حال، ثبت ۵۸ اعدام تنها در ۱۶ روز و میانگین حدود سه تا چهار اعدام در روز نشان می‌دهد که روند اجرای احکام اعدام همچنان با شدت ادامه داشته است.

بررسی حقوقی پرونده بر اساس قوانین داخلی

بررسی حقوقی این پرونده بر پایه قوانین داخلی، به‌معنای تأیید این قوانین نیست. بسیاری از قوانین کیفری موجود، به‌ویژه در حوزه مجازات اعدام، از سوی حقوقدانان و نهادهای حقوق بشری به دلیل مغایرت با استانداردهای بین‌المللی حقوق بشر مورد انتقاد قرار گرفته‌اند. با این حال، حتی بر اساس همین قوانین نیز رعایت اصول دادرسی عادلانه، حقوق متهم و تشریفات قانونی الزامی است.

ابهامات حقوقی پرونده

در بررسی اعدام‌های ثبت‌شده در تیرماه ۱۴۰۵، چند ابهام حقوقی قابل توجه است:

• آیا تمامی محکومان در تمامی مراحل رسیدگی از حق دسترسی مؤثر به وکیل منتخب برخوردار بوده‌اند؟
• آیا در پرونده پنج زندانی سیاسی، استانداردهای دادرسی عادلانه و رسیدگی مستقل رعایت شده است؟
• آیا در پرونده کودک‌مجرم، سن متهم در زمان ارتکاب جرم و الزامات قانونی مربوط به آن به‌طور کامل مورد توجه قرار گرفته است؟
• آیا تمامی احکام پس از طی کامل مراحل قانونی و امکان استفاده از راه‌های اعتراض و اعاده دادرسی اجرا شده‌اند؟

مواد قانونی مرتبط

از جمله مقررات داخلی مرتبط با این پرونده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• اصل ۲۲ قانون اساسی: حفظ جان، مال، حقوق، مسکن و حیثیت اشخاص از تعرض مصون است، مگر در مواردی که قانون تجویز کند.
• اصل ۳۲ قانون اساسی: بازداشت افراد باید بر اساس قانون و با اطلاع فوری از اتهام انجام شود.
• اصل ۳۴ قانون اساسی: دادخواهی حق مسلم هر فرد است.
• اصل ۳۵ قانون اساسی: طرفین دعوا حق انتخاب وکیل دارند.
• اصل ۳۷ قانون اساسی: اصل بر برائت است و هیچ‌کس مجرم شناخته نمی‌شود مگر جرم او در دادگاه صالح اثبات شود.
• اصل ۳۸ قانون اساسی: هرگونه شکنجه برای گرفتن اقرار یا کسب اطلاع ممنوع است.
• اصل ۳۹ قانون اساسی: هتک حرمت و حیثیت افراد بازداشت‌شده یا محکوم ممنوع است.
• قانون آیین دادرسی کیفری: بر حق دفاع، حضور وکیل، رسیدگی منصفانه و امکان اعتراض به احکام تأکید دارد.

موارد نقض قانون

با توجه به اطلاعات منتشرشده، در برخی پرونده‌ها موارد زیر می‌تواند نیازمند بررسی بیشتر باشد:

• احتمال محدود شدن دسترسی مؤثر متهمان به وکیل در برخی پرونده‌ها.
• ابهام درباره رعایت کامل تضمین‌های دادرسی عادلانه در پرونده‌های سیاسی.
• اجرای حکم اعدام برای کودک‌مجرم، در صورتی که شرایط قانونی مربوط به سن در زمان ارتکاب جرم محل اختلاف یا ابهام باشد.
• نبود شفافیت عمومی درباره روند رسیدگی و جزئیات برخی احکام اعدام.

بررسی نقض حقوق بشر بر اساس اسناد بین‌المللی

اجرای دست‌کم ۵۸ حکم اعدام در ۱۶ روز، از جمله اعدام پنج زندانی سیاسی، سه شهروند بلوچ و یک کودک‌مجرم، از منظر حقوق بین‌الملل بشر نیز قابل بررسی است.

حق حیات

ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر و ماده ۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، حق حیات را از بنیادی‌ترین حقوق انسان می‌دانند. هرچند میثاق در شرایط محدود استفاده از مجازات اعدام را برای دولت‌هایی که آن را لغو نکرده‌اند پیش‌بینی کرده است، اما بر رعایت دقیق تشریفات قانونی و دادرسی عادلانه تأکید دارد.

حق برخورداری از دادرسی عادلانه

ماده ۱۴ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، حق برخورداری از دادگاهی صالح، مستقل و بی‌طرف، حق دفاع، دسترسی به وکیل و امکان اعتراض مؤثر به احکام را تضمین می‌کند. هرگونه ابهام در رعایت این حقوق، به‌ویژه در پرونده‌های منتهی به مجازات اعدام، از منظر حقوق بشر اهمیت ویژه‌ای دارد.

ممنوعیت اعدام کودک‌مجرمان

کنوانسیون حقوق کودک و بند ۵ ماده ۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، اجرای حکم اعدام برای افرادی را که در زمان ارتکاب جرم کمتر از ۱۸ سال داشته‌اند، ممنوع می‌دانند. ثبت اعدام یک کودک‌مجرم در تیرماه، در صورت احراز این وضعیت، با این تعهدات بین‌المللی قابل بررسی است.

منع تبعیض و حمایت از اقلیت‌ها

اعدام سه شهروند بلوچ در کنار سهم قابل توجه این گروه در آمار اعدام‌ها، از منظر اصل منع تبعیض مندرج در مواد ۲ و ۷ اعلامیه جهانی حقوق بشر و مواد ۲ و ۲۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی نیز قابل توجه است و همواره از موضوعات مورد بررسی گزارشگران ویژه سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری بوده است.

اعدام زندانیان سیاسی

اعـدام پنج زندانی سیاسی، شامل یک عضو سازمان مجاهدین خلق و چهار نفر از بازداشت‌شدگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴، با توجه به حساسیت این پرونده‌ها، از منظر رعایت حقوق دادرسی، آزادی‌های بنیادین و تعهدات بین‌المللی مرتبط با محاکمه عادلانه، از جمله موضوعاتی است که معمولاً مورد توجه نهادهای بین‌المللی حقوق بشر قرار می‌گیرد.

جمع‌بندی

گزارش اعـدام‌های تیرماه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که با وجود کاهش نسبی تعداد موارد ثبت‌شده نسبت به خرداد، اجرای احکام اعـدام همچنان در سطحی بالا ادامه یافته است. اعـدام پنج زندانی سیاسی، سه شهروند بلوچ از جمله یک کودک‌مجرم، و تمرکز بیشترین موارد در زندان‌های قزلحصار، مرکزی تبریز و عادل‌آباد شیراز از مهم‌ترین ویژگی‌های این ماه به شمار می‌رود. همچنین روند چهار ماه نخست سال، از افزایش چشمگیر شمار اعـدام‌ها در مقایسه با ابتدای سال حکایت دارد.

کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک