دستگاه قضایی طی ۲۱ روز از مردادماه دستکم ۷۲ زندانی، شامل ۶۹ مرد و سه زن را اعدام کرد؛ در میان اعدامشدگان، پنج بازداشتی اعتراضات سراسری ۱۴۰۴، یک کودکمجرم و دو زندانی متهم به جاسوسی دیده میشوند
کانون حقوق بشر ایران، جمعه ۶ شهریورماه ۱۴۰۵ – بررسی آمار ثبتشده در مردادماه ۱۴۰۵ نشان میدهد دستکم ۷۲ زندانی در زندانهای مختلف اعدام شدهاند. این اعدامها در ۲۱ روز از ماه اجرا شده و قربانیان آن شامل ۶۹ مرد و سه زن بودهاند.
بر پایه این آمار، در روزهایی که اجرای حکم اعدام ثبت شده، بهطور متوسط روزانه بیش از سه زندانی به دار آویخته شدهاند. حاصل تقسیم ۷۲ اعدام بر ۲۱ روز اجرای حکم، میانگین حدود ۳٫۴ اعدام در هر روز است. اگر کل ۳۱ روز مرداد مبنای محاسبه قرار گیرد، میانگین روزانه حدود ۲٫۳ اعدام خواهد بود.
بیشترین تعداد اعدام در زندان دستگرد اصفهان ثبت شده است. در این زندان طی مردادماه دستکم هشت زندانی اعدام شدند. زندان قزلحصار با شش اعدام در جایگاه بعدی قرار دارد و زندانهای مرکزی ارومیه، مرکزی زنجان و مرکزی اردبیل هرکدام شاهد اجرای حکم اعدام پنج زندانی بودهاند. در زندان عادلآباد شیراز نیز چهار زندانی اعدام شدهاند.
مجموع اعدامهای ثبتشده در این شش زندان به ۳۳ مورد میرسد؛ به این معنا که حدود ۴۵٫۸ درصد از تمام اعدامهای مردادماه در همین شش مرکز اجرا شده است.
آمار اعدام در مرداد ۱۴۰۵ در یک نگاه
| موضوع | آمار ثبتشده |
| مجموع اعدامها | ۷۲ زندانی |
| تعداد روزهای دارای اجرای حکم | ۲۱ روز |
| مردان اعدامشده | ۶۹ نفر |
| زنان اعدامشده | ۳ نفر |
| بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴ | ۵ نفر |
| زندانیان اعدامشده با اتهام جاسوسی | ۲ نفر |
| کودکمجرم اعدامشده | یک نفر |
| زندانیان بلوچ اعدامشده | ۴ نفر |
| زندانیان کرد اعدامشده | ۵ نفر |
| میانگین در روزهای اجرای حکم | حدود ۳٫۴ اعدام |
| میانگین در کل روزهای مرداد | حدود ۲٫۳ اعدام |
طبقهبندیهای این جدول الزاماً از یکدیگر جدا نیستند و ممکن است یک زندانی همزمان در بیش از یک گروه، برای نمونه در گروه قومی و نوع پرونده، قرار گرفته باشد. بنابراین نباید ارقام گروههای مختلف را برای محاسبه مجموع اعدامها با یکدیگر جمع کرد.
زندان دستگرد اصفهان در صدر اجرای احکام اعدام
زندان دستگرد اصفهان با ثبت هشت اعدام، بالاترین آمار اجرای حکم در مردادماه ۱۴۰۵ را داشته است. این تعداد معادل بیش از ۱۱ درصد مجموع اعدامهای ثبتشده در ماه است.
زندان قزلحصار با شش اعدام، معادل حدود ۸٫۳ درصد کل موارد، در رتبه بعدی قرار میگیرد. زندانهای مرکزی ارومیه، مرکزی زنجان و مرکزی اردبیل نیز هرکدام با پنج اعدام، از مراکز اصلی اجرای احکام مرگ در این ماه بودهاند.
در زندان عادلآباد شیراز نیز دستکم چهار حکم اعدام اجرا شده است. تنها در این شش زندان، تقریباً نیمی از کل اعدامهای مردادماه به اجرا درآمده است؛ آماری که تمرکز بالای اجرای مجازات مرگ در شماری از زندانها را نشان میدهد.
| ردیف | زندان | تعداد اعدام |
| ۱ | زندان دستگرد اصفهان | ۸ نفر |
| ۲ | زندان قزلحصار | ۶ نفر |
| ۳ | زندان مرکزی ارومیه | ۵ نفر |
| ۴ | زندان مرکزی زنجان | ۵ نفر |
| ۵ | زندان مرکزی اردبیل | ۵ نفر |
| ۶ | زندان عادلآباد شیراز | ۴ نفر |
اعدام ۵ بازداشتی اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
در میان اعدامشدگان مردادماه، نام پنج زندانی مرتبط با اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۴ ثبت شده است. این افراد عبارتاند از:
- ابوالفضل سپاهی؛
- امیرحسین صفری؛
- آروین خیرخواهان؛
- شهرام صادقی؛
- مجید آدینه.
اعدام این پنج زندانی نشان میدهد مجازات مرگ همچنان در پروندههای مرتبط با اعتراضات بهکار گرفته میشود. قرارگرفتن نام معترضان در میان اعدامشدگان، نگرانی درباره استفاده دستگاه قضایی از مجازات اعدام در مواجهه با نارضایتیهای سیاسی و اجتماعی را افزایش میدهد.
این پنج زندانی نزدیک به هفت درصد کل اعدامشدگان مردادماه را تشکیل میدهند. اجرای حکم آنان در کنار افزایش عمومی شمار اعدامها، بر ضرورت مستندسازی روند بازداشت، بازجویی، محاکمه و اجرای احکام در پروندههای اعتراضی تأکید میکند.
اعدام فرزاد سنجابی؛ کودکی ۱۶ ساله هنگام وقوع جرم انتسابی
فرزاد سنجابی، که هنگام وقوع جرم انتسابی ۱۶ سال داشت، در مردادماه ۱۴۰۵ اعدام شد. او در آمار این ماه بهعنوان یک کودکمجرم ثبت شده است؛ عنوانی که به افرادی اطلاق میشود که هنگام وقوع جرم انتسابی کمتر از ۱۸ سال داشتهاند، حتی اگر حکم آنان پس از رسیدن به سن قانونی اجرا شده باشد.
اعدام فرزاد سنجابی یکی از مهمترین موارد ثبتشده در گزارش ماهانه اعدام است. سن فرد در زمان وقوع جرم انتسابی، معیار اصلی برای تشخیص کودکبودن او در موازین حقوق کودک است و رسیدن به سن ۱۸ سال در زمان اجرای حکم، ماهیت پرونده را تغییر نمیدهد.
اطلاعات ارائهشده شامل جزئیات اتهام، تاریخ صدور حکم، محل اجرای اعدام و چگونگی ارزیابی رشد و درک او در زمان وقوع جرم نیست. بااینحال، ثبت این واقعیت که او در زمان وقوع جرم انتسابی تنها ۱۶ سال داشته، بهتنهایی نگرانی جدی درباره اجرای مجازات مرگ علیه کودکان ایجاد میکند.
اعدام چهار زندانی بلوچ و پنج زندانی کرد
در ترکیب قومی اعدامشدگان مردادماه، نام چهار زندانی بلوچ و پنج زندانی کرد ثبت شده است. این دو گروه در مجموع شامل ۹ نفر، معادل ۱۲٫۵ درصد از کل اعدامشدگان ماه، هستند.
چهار زندانی بلوچ حدود ۵٫۶ درصد و پنج زندانی کرد حدود ۶٫۹ درصد مجموع اعدامهای ثبتشده در مرداد را تشکیل میدهند.
ثبت هویت قومی اعدامشدگان برای بررسی الگوهای مجازات مرگ و میزان تأثیر آن بر اقلیتهای قومی اهمیت دارد.
سه زن در میان اعدامشدگان مردادماه
از مجموع ۷۲ زندانی اعدامشده، سه نفر زن و ۶۹ نفر مرد بودهاند. زنان حدود ۴٫۲ درصد و مردان نزدیک به ۹۵٫۸ درصد کل اعدامهای ثبتشده در مردادماه را تشکیل میدهند. اسامی زنان زندانی اعدام شده به شرح زیر است:
ـ مهتاب شیرمحمدی در زندان یاسوج
ـ دنیا محمدی در زندان ایلام
ـ مرضیه نیری در زندان قزوین
ثبت جداگانه آمار زنان اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا بدون دسترسی به جزئیات پرونده نمیتوان ارزیابی کرد که آیا وضعیت فردی، خانوادگی و اجتماعی آنان در جریان رسیدگی قضایی مورد توجه قرار گرفته است یا خیر.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- مستند حقوقی؛ بررسی کارنامه محمدمهدی شهمیرزادی؛ قاضی و رئیس شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران
- اعدام قائم حسینی در زندان دستگرد؛ پنجمین اعدام پرونده میدان علیخانی
- اعدام مجید آدینه، بازداشتشده اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ پروندهای با ابهامات گسترده
بررسی حقوقی اعدامهای مرداد ۱۴۰۵ بر اساس قوانین داخلی
قوانین دیکتاتوری حاکم بر ایران در سالهای گذشته بارها به دلیل مغایرت با موازین دادرسی عادلانه، گستردگی مجازات مرگ و محدودکردن حقوق متهمان مورد انتقاد قرار گرفتهاند. بررسی اعدامهای مرداد ۱۴۰۵ براساس قوانین داخلی به معنای تأیید این قوانین نیست؛ هدف، نشاندادن مواردی است که حتی همین قوانین و تضمینهای محدود نیز باید در پروندههای منتهی به اعدام رعایت شوند.
ابهامات حقوقی پروندهها
مهمترین ابهامها به منتشرنشدن اطلاعات کامل درباره اتهام، شعبه صادرکننده حکم، کیفیت دسترسی به وکیل، مستندات دادگاه و روند فرجامخواهی بسیاری از اعدامشدگان مربوط میشود. این ابهامها درباره پنج بازداشتی اعتراضات، دو زندانی متهم به جاسوسی و فرزاد سنجابی اهمیت بیشتری دارد.
مواد قانونی مرتبط
- اصل ۳۲ قانون اساسی؛ بازداشت باید براساس ضوابط قانونی انجام شود و موضوع اتهام به فرد اعلام شود.
- اصل ۳۴ قانون اساسی؛ دادخواهی را حق مسلم هر فرد میداند.
- اصل ۳۵ قانون اساسی؛ حق برخورداری از وکیل را به رسمیت میشناسد.
- اصل ۳۷ قانون اساسی؛ بر اصل برائت تأکید دارد.
- اصل ۳۸ قانون اساسی؛ اجبار به اقرار و شکنجه برای گرفتن اعتراف را ممنوع میکند.
- اصل ۳۹ قانون اساسی؛ هتک حرمت افراد بازداشتشده و زندانی را ممنوع میداند.
- قانون آیین دادرسی کیفری؛ بر حق دفاع، دسترسی به وکیل و امکان اعتراض و فرجامخواهی تأکید دارد.
- ماده ۹۱ قانون مجازات اسلامی؛ درباره افراد زیر ۱۸ سال، بررسی درک ماهیت جرم و رشد عقلی را ضروری میداند.
موارد احتمالی نقض قانون
- اجراشدن حکم بدون شفافیت کافی درباره روند رسیدگی؛
- احتمال محدودیت در دسترسی مؤثر به وکیل؛
- نامشخصبودن مستندات احکام صادرشده در پروندههای امنیتی؛
- احتمال استفاده از اعترافات اخذشده تحت فشار؛
- ابهام درباره رعایت کامل فرایند فرجامخواهی؛
- اجرای حکم فرزاد سنجابی با وجود ۱۶ سالهبودن او هنگام وقوع جرم انتسابی؛
- نبود اطلاعرسانی شفاف درباره زمان و محل اجرای شماری از احکام.
بررسی اعدامهای مرداد ۱۴۰۵ از منظر حقوق بشر
از منظر حقوق بشر، اجرای ۷۲ حکم اعدام در یک ماه، بهویژه اعدام پنج بازداشتی اعتراضات، یک کودکمجرم، سه زن و اعضای اقلیتهای قومی، نگرانیهای جدی درباره حق حیات، دادرسی عادلانه و استفاده گسترده از مجازات مرگ ایجاد میکند.
ابهامات حقوق بشری
نبود اطلاعات کامل درباره بسیاری از پروندهها، دسترسینداشتن عمومی به دادنامهها و نامشخصبودن کیفیت دفاع حقوقی متهمان، امکان بررسی مستقل عادلانهبودن محاکمهها را محدود کرده است. در پروندههای منتهی به اعدام، هرگونه محرومیت از وکیل، اعتراف اجباری یا نبود دادگاهی مستقل میتواند حکم صادرشده را از منظر حقوق بشر بهشدت مخدوش کند.
اعدام فرزاد سنجابی نیز به دلیل ۱۶ سالهبودن او هنگام وقوع جرم انتسابی، ناقض ممنوعیت مطلق اعدام افرادی است که جرم منتسب به آنان پیش از ۱۸ سالگی رخ داده است.
اسناد بینالمللی مرتبط
- ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ حق حیات، آزادی و امنیت فردی.
- ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ منع شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه و غیرانسانی.
- ماده ۱۰ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ حق رسیدگی منصفانه در دادگاهی مستقل و بیطرف.
- ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی؛ حمایت از حق حیات و محدودکردن مجازات مرگ.
- ماده ۱۴ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی؛ حق برخورداری از دادرسی عادلانه و تضمینهای دفاع.
- ماده ۶ کنوانسیون حقوق کودک؛ بهرسمیتشناختن حق ذاتی حیات کودکان.
- ماده ۳۷ کنوانسیون حقوق کودک؛ ممنوعیت اعدام برای جرائمی که افراد پیش از ۱۸ سالگی مرتکب شدهاند.
- قواعد نلسون ماندلا؛ الزام به رعایت کرامت انسانی افراد محروم از آزادی.
آمار مردادماه ۱۴۰۵ تصویری نگرانکننده از استمرار اجرای گسترده مجازات مرگ ارائه میدهد. ثبت ۷۲ اعدام در ۲۱ روز، اعدام پنج بازداشتی اعتراضات سراسری، دو زندانی با اتهام جاسوسی و یک فرد که هنگام وقوع جرم انتسابی کودک بوده است، ضرورت توقف اجرای احکام و بررسی مستقل پروندههای منتهی به مجازات مرگ را برجسته میکند.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک