مزار عارف خوشکار با گلهای سرخ، سفید و زرد پوشانده شده و حلقهای بهشکل قلب از گلهای سرخ روی سنگ مزار قرار گرفته است. تصویر بزرگی از او در کنار مزار دیده میشود
کانون حقوق بشر ایران، جمعه ۶ شهریورماه ۱۴۰۵ – مراسم چهلم عارف خوشکار، زندانی سیاسی و از بازداشتشدگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ که بامداد ۲۴ تیرماه در زندان قزلحصار اعدام شد، روز پنجشنبه ۵ شهریورماه با حضور خانواده، بستگان و جمعی از شهروندان در قطعه ۳۰۰ بهشتزهرای تهران برگزار شد.
هفت کلیپ رسیده از این مراسم نشان میدهد حاضران با لباسهای سیاه پیرامون مزار عارف خوشکار گرد آمده و با در دستگرفتن تصاویر او، نثار گل، خواندن سوگسروده و سردادن شعار، یاد این معترض اعدامشده را گرامی داشتهاند.
در تصاویر، مزار عارف خوشکار با گلهای سرخ، سفید و زرد پوشانده شده و حلقهای بهشکل قلب از گلهای سرخ روی سنگ مزار قرار گرفته است. تصویر بزرگی از او در کنار مزار دیده میشود و شماری از شرکتکنندگان نیز عکسهای او را در دست دارند.
حضور خانواده و شهروندان بر مزار عارف خوشکار
ویدئوهای مراسم چهلم، حضور گروهی از زنان و مردان در سنین مختلف را نشان میدهد که اطراف مزار عارف خوشکار ایستاده یا نشستهاند. شماری از حاضران با چهرههایی اندوهگین در حال گریهاند و برخی دیگر با کفزدن، همخوانی و بلندکردن تصاویر این زندانی سیاسی، در مراسم شرکت میکنند.
اعضای خانواده در نزدیکترین فاصله با مزار حضور دارند. در یکی از کلیپها، خانمی درحالیکه قاب عکسی را در آغوش گرفته، کنار سنگ مزار نشسته است. در بخش دیگری از تصاویر، یکی از مردان خانواده تصویر عارف خوشکار را بالای سر خود نگه میدارد و جمعیت همزمان به کفزدن و همخوانی ادامه میدهد.
فضای مراسم، آمیزهای از سوگواری و دادخواهی است. گلبرگهای فراوانی روی مزار ریخته شده و شرکتکنندگان بارها با قرار دادن شاخههای گل، روشن نگهداشتن یاد عارف خوشکار و همراهی با خانواده او را به نمایش میگذارند.
«تو سربلندی پسرم»
در بخشی از ویدئوهای منتشرشده، مادر عارف خوشکار خطاب به فرزند اعدامشده خود میگوید: «تو سربلندی پسرم.» این جمله با واکنش عاطفی حاضران و ادامه همخوانی در کنار مزار همراه میشود.
در بخش دیگری از مراسم، جمعیت شعار میدهد:
«این گل پرپر شده، هدیه به میهن شده»
این شعار با کفزدن حاضران و بلندکردن تصاویر عارف خوشکار همراه است.
تصاویر نشان میدهد مراسم چهلم تنها به سوگواری خانوادگی محدود نمانده و به صحنهای برای گرامیداشت یاد یکی از معترضان اعدامشده و بیان اعتراض به اجرای حکم او تبدیل شده است.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- مستند حقوقی؛ بررسی کارنامه محمدمهدی شهمیرزادی؛ قاضی و رئیس شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران
- اعدام قائم حسینی در زندان دستگرد؛ پنجمین اعدام پرونده میدان علیخانی
- اعدام مجید آدینه، بازداشتشده اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ پروندهای با ابهامات گسترده
از بازداشت در اعتراضات ۱۴۰۱ تا اعدام در قزلحصار
پرونده عارف خوشکار به رویدادهای اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۱ بازمیگردد. او روز ۲۰ آبانماه ۱۴۰۱ بازداشت شد و در اواخر آذر همان سال با اتهام قتل عمد سلمان امیراحمدی، از نیروهای بسیج، به زندان رجاییشهر کرج انتقال یافت.
پس از تعطیلی زندان رجاییشهر، عارف خوشکار همراه با شماری از زندانیان به زندان قزلحصار کرج منتقل شد و تا زمان اجرای حکم در این زندان نگهداری میشد.
دستگاه قضایی او را در ارتباط با واقعهای در روز ۱۷ مهرماه ۱۴۰۱ در محله فلاح تهران متهم کرد. پرونده در شعبه ۱۳ دادگاه کیفری یک تهران مورد رسیدگی قرار گرفت و دادگاه در نهایت حکم قصاص نفس صادر کرد.
روز ۱۸ تیرماه ۱۴۰۵، عارف خوشکار از واحد سوم زندان قزلحصار به سلول انفرادی منتقل شد. انتقال او نگرانیها درباره اجرای قریبالوقوع حکم را افزایش داد و خانواده و فعالان حقوق بشر خواستار توقف اعدام و بررسی مجدد پرونده شدند.
با وجود این درخواستها، حکم عارف خوشکار بامداد چهارشنبه ۲۴ تیرماه ۱۴۰۵ در زندان قزلحصار اجرا شد. پیشتر در گزارش «اعدام زندانی سیاسی عارف خوشکار؛ اجرای حکم یکی از بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۱ در زندان قزلحصار» جزئیات بازداشت، انتقال و اجرای حکم او منتشر شده بود. (کانون حقوق بشر ایران)
گزارشها درباره شکنجه و اعتراف اجباری
در طول دوره بازداشت عارف خوشکار، گزارشهایی درباره اعمال فشارهای جسمی و روانی برای گرفتن اعتراف علیه خود او منتشر شد. منابع نزدیک به پرونده گفته بودند مأموران امنیتی با بازداشت برادر کوچکتر عارف و تهدید به تعرض جنسی علیه او، تلاش کردهاند عارف خوشکار را به پذیرش مسئولیت قتل وادار کنند.
همچنین گزارش شده بود که او از دسترسی آزادانه به وکیل انتخابی و امکان دفاع مؤثر محروم بوده است. در جریان رسیدگی، یک وکیل در پرونده حضور داشت؛ اما درباره زمان ورود وکیل، امکان مطالعه کامل اسناد، فرصت گفتوگو با موکل و امکان درخواست کارشناسی مستقل، اطلاعات شفافی منتشر نشده است.
ادعاهای مربوط به شکنجه، تهدید اعضای خانواده و شرایط اخذ اظهارات عارف خوشکار پیش از اجرای حکم، توسط یک مرجع مستقل و بیطرف بررسی نشد یا دستکم نتیجه چنین بررسیای در اختیار افکار عمومی قرار نگرفت.
ابهامهای دادنامهای که به اعدام انجامید
کانون حقوق بشر ایران پیشتر در گزارش «مستند حقوقی؛ بررسی پروندهای که منجر به اعدام عارف خوشکار شد» متن دادنامه هشتصفحهای صادرشده از شعبه ۱۳ دادگاه کیفری یک تهران را بررسی کرده بود.
این بررسی نشان داد دادنامه با پرسشها و ابهامهایی درباره هویت تیرانداز، نوع سلاح، تعداد افراد مسلح حاضر در محل، اختلاف اظهارات شاهدان و چگونگی انتساب شلیک مرگبار به عارف خوشکار روبهرو بوده است.
در متن دادنامه از حضور چند فرد مسلح و جابهجایی سلاح میان اشخاص مختلف سخن گفته شده بود. برخی اظهارات نیز تیراندازی را به افراد دیگری نسبت میدادند؛ بااینحال، رأی نهایی بهروشنی توضیح نمیداد که چگونه نقش مستقیم عارف خوشکار در شلیک مرگبار با قطعیت احراز شده است.
در نسخه بررسیشده دادنامه، گزارش مستقل و روشنی از آزمایش بالستیک دیده نمیشد که ارتباط میان سلاح منتسب به عارف خوشکار و ساچمه مرگبار را اثبات کند. همچنین مشخص نبود آیا بازسازی کامل صحنه، بررسی زاویه و فاصله شلیک و تطبیق فنی پرتابه با سلاح انجام شده است یا خیر.
دادگاه در نهایت به مجموعه گزارش ضابطان، اظهارات افراد، نظریه پزشکی قانونی و «علم قاضی» استناد کرده بود. این در حالی است که نظریه پزشکی قانونی میتواند علت مرگ را مشخص کند، اما بهتنهایی هویت تیرانداز را اثبات نمیکند. (کانون حقوق بشر ایران)
چهلمی که به صحنه دادخواهی تبدیل شد
مراسم چهلم عارف خوشکار در شرایطی برگزار شد که پرسشهای اساسی درباره پرونده او پس از اجرای حکم همچنان بیپاسخ ماندهاند. هویت قطعی عامل شلیک، نبود گزارش شفاف بالستیک، تعارض میان روایتها، شرایط اخذ اظهارات و کیفیت دسترسی به وکیل از مهمترین ابهامهایی هستند که اجرای حکم اعدام امکان بررسی و جبران پیامدهای احتمالی آنها را از میان برده است.
تصاویر رسیده از قطعه ۳۰۰ بهشتزهرا نشان میدهد خانواده و حاضران، چهلم عارف خوشکار را به فرصتی برای زنده نگهداشتن نام او و تأکید بر دادخواهی تبدیل کردهاند. قرار دادن گل، در دست گرفتن تصاویر، همخوانی جمعی و شعار «این گل پرپر شده، هدیه به میهن شده» از برجستهترین صحنههای ثبتشده در این مراسم است.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک