افزایش بیسابقه آمار اعدام ها نشانگر هراس دیکتاتوری حاکم از جامعهای است که در پی تغییرات بنیادی و دستیابی به آزادی است. این روند بیانگر بحران عمیق مشروعیت سیاسی نظام است
کانون حقوق بشر ایران، سهشنبه ۳ شهریورماه ۱۴۰۵ – دوازده زندانی در زندانهای قزلحصار، یزد، زاهدان، رشت، اصفهان، سمنان، دهدشت، مشهد و بروجرد اعدام شدند. این اعدامها در بازه زمانی سهشنبه ۲۷ مرداد تا سه شنبه ۳ شهریورماه اجرایی شده است.
اعدام ۲ برادر، سعید نجفی و حمید نجفی در زندان قزلحصار
بامداد سهشنبه ۳ شهریور ماه ۱۴۰۵ دو برادر به اسامی سعید نجفی و حمید نجفی در زندان قزلحصار اعدام شدند. آنها اهل کوهدشت لرستان بودند و به اتهام محاربه از طریق سرقت مسلحانه بازداشت و به اعدام محکوم شده بودند.
اعدام علیاصغر سالارزهی در زندان یزد
سحرگاه سهشنبه ۳ شهریورماه ۱۴۰۵، علیاصغر سالارزهی در زندان یزد اعدام شد. وی ۴۲ ساله، فرزند عباسعلی، متاهل و پدر یک فرزند، اهل و ساکن زابل بود که ۷ سال پیش به اتهام مرتبط با مواد مخدر بازداشت و به اعدام محکوم شده بود.
اعدام امید شاهوزهی در زندان زاهدان
صبحگاه سهشنبه ۳ شهریورماه ۱۴۰۵، امید(علی اکبر)شاهوزهی در زندان زاهدان اعدام شد.وی فرزند نعمتالله، متاهل، پدر ۲فرزند، اهل و ساکن زاهدان بود. او ۴ سال پیش به اتهام قتل بازداشت و به اعدام محکوم شده بود.
اعدام زهرا عزیزپور در زندان لاکان رشت
بامداد سهشنبه ۳شهریورماه ۱۴۰۵، زهرا عزیزپور در زندان لاکان رشت اعدام شد. وی مادر یک کودک، اهل اردبیل و ساکن رشت بود. این زندانی ۶ سال پیش به اتهام قتل بازداشت و به اعدام محکوم شده بود.
اعدام ۲زندانی در زندان سمنان
سحرگاه یکشنبه اول شهریورماه ۱۴۰۵ دو زندانی در زندان سمنان اعدام شدند. هویت این زندانیان به شرح زیر است:
ـ حامد امامی، ۳۹ ساله، اهل سمنان
ـ محمدعلی کفاشی، ۴۲ ساله، اهل سمنان
این دو زندانی ۲ سال پیش در یک پرونده مشترک به اتهام مرتبط با مواد مخدر بازداشت و به اعدام محکوم شده بودند.
حکم اعدام آنها ناگهانی و بدون اطلاع به خانواده و انجام ملاقات آخر صورت گرفت.
اعدام نوید محمدپور در زندان دهدشت
صبحگاه یک شنبه اول شهریورماه ۱۴۰۵، نوید محمدپور در زندان دهدشت اعدام شد. وی ۲۴ ساله و اهل چرام بود که ۶ سال پیش به اتهام قتل بازداشت و به اعدام محکوم شده بود.
اعدام محمود طالبی و حسین حصاری در زندان مشهد
بامداد یک شنبه اول شهریورماه ۱۴۰۵، دو زندانی در زندان مشهد اعدام شدند. هویت این زندانیان به شرح زیر ا ست:
ـ محمود طالبی، ۴۴ ساله، اهل تربتحیدریه، پدر یک فرزند. وی ۴ سال پیش به اتهام قتل بازداشت و به اعدام محکوم شده بود.
ـ سید حسین حصاری، ۳۵ ساله، اهل مشهد. وی ۵سال پیش به اتهام قتل بازداشت و به اعدام محکوم شده بود.
اعدام لطفالله احمدوند در زندان اصفهان
سحرگاه چهارشنبه ۲۸ مردادماه ۱۴۰۵، لطفالله احمدوند در زندان اصفهان اعدام شد. وی ۳۸ ساله، اهل الیگودرز بود که ۳ سال پیش به اتهام مرتبط با مواد مخدر بازداشت و به اعدام محکوم شده بود.
در همین روز ۴ زندانی دیگر هم در زندان دستگرد اصفهان اعدام شده بودند که خبر آن توسط کانون حقوق بشر ایران منتشر شده بود
اعـدام فرامرز باغبانی در زندان بروجرد
صبحگاه سهشنبه ۲۷ مردادماه ۱۴۰۵، فرامرز باغبانی در زندان بروجرد اعـدام شد. وی ۴۶ ساله، اهل بروجرد و پدر ۲ فرزند بود. او ۳سال پیش به اتهام مرتبط با مواد مخدر بازداشت و به اعـدام محکوم شده بود.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- مستند حقوقی؛ بررسی کارنامه محمدمهدی شهمیرزادی؛ قاضی و رئیس شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران
- اعدام قائم حسینی در زندان دستگرد؛ پنجمین اعدام پرونده میدان علیخانی
- اعدام مجید آدینه، بازداشتشده اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ پروندهای با ابهامات گسترده
اعـدام؛ مجازاتی در تعارض با حق بنیادین حیات
حق حیات؛ بنیادیترین حق انسانی
اعـدام به عنوان شدیدترین مجازات کیفری، همواره یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات در حوزه حقوق بشر بوده است. مهمترین ایراد وارد بر این مجازات، تعارض آن با حق حیات به عنوان بنیادیترین و غیرقابل جایگزینترین حق انسانی است. ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر تصریح میکند که «هر انسانی حق زندگی، آزادی و امنیت شخصی دارد.» این اصل، حق حیات را به عنوان حقی ذاتی و غیرقابل سلب برای تمامی انسانها به رسمیت میشناسد.
در چنین چارچوبی، اجرای حکم اعدام به معنای سلب کامل و برگشتناپذیر این حق بنیادین است. برخلاف سایر مجازاتها، در صورت وقوع اشتباه قضایی، هیچ راهی برای جبران پیامدهای اجرای حکم اعدام وجود ندارد. تاریخ نظامهای قضایی جهان نیز نمونههای متعددی از محکومیتهای نادرست و آشکار شدن بیگناهی افراد پس از اجرای حکم را ثبت کرده است؛ موضوعی که نگرانیهای جدی درباره استمرار این مجازات ایجاد کرده است.
اعـدام و تعهدات بینالمللی حقوق بشر
علاوه بر حق حیات، بسیاری از نهادهای بینالمللی معتقدند که اعـدام میتواند با ممنوعیت رفتارهای غیرانسانی و تحقیرآمیز نیز در تعارض باشد. آثار روانی ناشی از انتظار طولانی برای اجرای حکم، شرایط نگهداری محکومان به اعـدام و برخی شیوههای اجرای این مجازات، بارها از سوی گزارشگران و سازمانهای حقوق بشری مورد انتقاد قرار گرفته است.
از سوی دیگر، ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی که ایران نیز به آن پیوسته است، تأکید میکند که حتی در کشورهایی که مجازات اعـدام را لغو نکردهاند، این مجازات تنها باید در محدودترین شرایط ممکن و پس از رعایت کامل تضمینهای دادرسی عادلانه اعمال شود. دسترسی آزاد به وکیل، حق دفاع مؤثر، استقلال دادگاه و امکان رسیدگی تجدیدنظر از جمله این تضمینها هستند.
در بسیاری از پروندههای منتهی به اعـدام، بهویژه پروندههای سیاسی و امنیتی، نهادهای حقوق بشری نسبت به نبود شفافیت، محدودیت حقوق دفاعی متهمان و فقدان نظارت مستقل بر روند دادرسی ابراز نگرانی کردهاند. به همین دلیل، مجازات اعـدام همچنان یکی از مهمترین چالشهای حقوق بشری در جهان محسوب میشود و تلاشهای بینالمللی برای محدود کردن یا لغو کامل آن ادامه دارد.
نقض حقوق بشر؛ اعـدام و سلب حق بنیادین حیات
صدور و اجرای حکم اعـدام از منظر حقوق بشری یکی از جدیترین اشکال نقض حق حیات محسوب میشود. نهادهای بینالمللی حقوق بشر طی دهههای گذشته بارها تأکید کردهاند که مجازات اعـدام، به دلیل ماهیت برگشتناپذیر خود، خطر جبرانناپذیر نقض حقوق انسانی را به همراه دارد. در پروندههایی که با ابهامهای قضایی، محدودیت دسترسی به وکیل، اعترافات اجباری، عدم شفافیت روند دادرسی یا فشارهای امنیتی همراه هستند، نگرانیها درباره نقض استانداردهای دادرسی عادلانه دوچندان میشود. از این رو، بسیاری از سازمانهای حقوق بشری خواستار توقف اجرای احکام اعـدام و حرکت به سوی لغو کامل این مجازات شدهاند.
مواد نقضشده
ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر: حق حیات، آزادی و امنیت شخصی. اجرای حکم اعـدام به معنای سلب کامل و غیرقابل بازگشت حق حیات است.
ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر: منع شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی و تحقیرآمیز. شرایط نگهداری محکومان به اعـدام و آثار روانی انتظار اجرای حکم میتواند با این اصل در تعارض باشد.
ماده ۱۰ اعلامیه جهانی حقوق بشر: حق برخورداری از دادرسی عادلانه و علنی. در پروندههای منتهی به اعـدام رعایت کامل تضمینهای دادرسی ضروری است.
ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی: حق ذاتی هر انسان به حیات. این ماده تأکید میکند که مجازات اعـدام تنها در محدودترین شرایط و با رعایت کامل استانداردهای دادرسی قابل اعمال است.
ماده ۱۴ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی: حق برخورداری از محاکمه منصفانه، دسترسی به وکیل و امکان دفاع مؤثر. هرگونه محدودیت در این حقوق، مشروعیت احکام منتهی به اعـدام را با تردید مواجه میکند.
قطعنامههای مجمع عمومی سازمان ملل درباره توقف اعـدام: جامعه جهانی بارها از دولتها خواسته است با تعلیق اجرای احکام اعـدام، زمینه لغو کامل این مجازات را فراهم کنند.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک