از مبارزه با آپارتاید تا نوبل صلح؛ ناوی پیلای برنده جایزه سال ۲۰۲۶ شد

کمیته نوبل نروژ، ناوی پیلای، حقوقدان برجسته اهل آفریقای جنوبی و کمیسر عالی پیشین حقوق بشر سازمان ملل را به دلیل تلاش برای پیشبرد صلح، حقوق بین‌الملل و پاسخگوکردن عاملان جنایات بین‌المللی برگزید

کانون حقوق بشر ایران، شنبه ۱۸ مهرماه ۱۴۰۵ – کمیته نوبل نروژ روز جمعه ۱۷ مهرماه ۱۴۰۵، برابر با ۹ اکتبر ۲۰۲۶، اعلام کرد که ناوی پیلای، قاضی و حقوقدان ۸۵ ساله اهل آفریقای جنوبی، برنده جایزه صلح نوبل سال ۲۰۲۶ شده است. این جایزه به پاس چند دهه فعالیت او در مبارزه با آپارتاید، دفاع از قربانیان نقض حقوق بشر، توسعه حقوق بین‌الملل و پیگیری مسئولیت عاملان جنایات جنگی، جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی به او تعلق گرفت.

کمیته نوبل دلیل انتخاب ناوی پیلای را «تلاش برای پیشبرد صلح و حقوق بین‌الملل» اعلام کرد و او را شخصیتی توصیف کرد که با شجاعت و صداقت استثنایی، در راه ایجاد یک نظم حقوقی فراگیرتر در جهان گام برداشته است. این کمیته همچنین بر نقش او در تقویت سازوکارهای پاسخگویی قضایی و مقابله با مصونیت عاملان جنایات گسترده تأکید کرد.

ناوی پیلای کیست؟

ناوانتم پیلای، مشهور به ناوی پیلای، در سال ۱۹۴۱ در شهر دوربان آفریقای جنوبی و در خانواده‌ای تامیل‌تبار متولد شد. او زندگی حرفه‌ای خود را در شرایطی آغاز کرد که سیاست رسمی آپارتاید، شهروندان غیرسفیدپوست را با تبعیض‌های گسترده سیاسی، اجتماعی و قضایی روبه‌رو کرده بود.

ناوی پیلای در سال ۱۹۶۷ به نخستین زن غیرسفیدپوستی تبدیل شد که در استان ناتال دفتر وکالت تأسیس کرد. او در سال‌های مبارزه با آپارتاید از زندانیان سیاسی و فعالان مخالف تبعیض نژادی دفاع کرد و همزمان برای افشای شکنجه و به‌رسمیت‌شناختن حقوق زندانیان محبوس در جزیره روبن فعالیت داشت.

پس از پایان نظام آپارتاید، ناوی پیلای به دادگاه عالی آفریقای جنوبی راه یافت و نخستین زن غیرسفیدپوستی شد که به‌عنوان قاضی در این دادگاه فعالیت کرد. مسیر قضایی او سپس به دادگاه‌های بین‌المللی کشیده شد و نامش با شماری از مهم‌ترین تحولات حقوق کیفری بین‌المللی پیوند خورد.

نقش ناوی پیلای در محاکمه عاملان نسل‌کشی رواندا

ناوی پیلای به مدت هشت سال در دادگاه کیفری بین‌المللی برای رواندا فعالیت کرد و چهار سال نیز ریاست این دادگاه را بر عهده داشت. این دادگاه برای رسیدگی به جنایات مرتبط با نسل‌کشی سال ۱۹۹۴ رواندا تشکیل شده بود.

پیلای در شکل‌گیری رویه‌های حقوقی مهمی مشارکت داشت که خشونت و تجاوز جنسی سازمان‌یافته را، در صورت استفاده با هدف نابودی تمام یا بخشی از یک گروه، از مصادیق نسل‌کشی به شمار می‌آورد. این تحول حقوقی، زمینه را برای پیگرد بین‌المللی خشونت جنسی به‌عنوان ابزاری در جنگ‌ها و نسل‌کشی‌ها گسترش داد.

او از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۸ نیز قاضی دیوان کیفری بین‌المللی در لاهه بود. وزیر خارجه آلمان در واکنش به اعطای جایزه صلح نوبل به ناوی پیلای، فعالیت او در دادگاه رواندا و نقش وی در توسعه رویه قضایی مربوط به خشونت جنسی را برجسته کرد و این جایزه را تقدیر از مجموعه فعالیت‌های او و حمایت از عدالت کیفری بین‌المللی دانست.

شش سال در رأس نهاد حقوق بشر سازمان ملل

ناوی پیلای از سپتامبر ۲۰۰۸ تا اوت ۲۰۱۴ کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل بود. او در این دوره درباره سرکوب اعتراضات، شکنجه، بازداشت‌های خودسرانه، تبعیض علیه زنان و اقلیت‌ها، مجازات اعدام و نقض حقوق غیرنظامیان در مناطق مختلف جهان موضع‌گیری کرد.

دفتر حقوق بشر سازمان ملل پس از اعلام جایزه نوشت که مسیر حرفه‌ای ناوی پیلای از مبارزه با آپارتاید تا قضاوت در دادگاه‌های بین‌المللی و مدیریت عالی‌ترین نهاد حقوق بشری سازمان ملل، بیش از نیم قرن دفاع از عدالت و حقوق قربانیان را دربر می‌گیرد.

فولکر تورک، کمیسر عالی کنونی حقوق بشر سازمان ملل، اعطای این جایزه را پیروزی مشترک مدافعان حقوق بشر و تمام کسانی دانست که خواهان عدالت و پاسخگویی‌اند. او گفت این انتخاب بار دیگر نشان می‌دهد حقوق بشر، حاکمیت قانون و پاسخگویی قضایی، پایه‌های اساسی صلح، امنیت و رفاه هستند.

گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران

سابقه ناوی پیلای در محکومیت اعدام و سرکوب در ایران

نام ناوی پیلای در سال‌های تصدی مقام کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل با موضع‌گیری‌های صریح علیه اعدام و سرکوب معترضان در ایران نیز همراه بوده است. او خود را مخالف مجازات اعدام در تمام شرایط می‌دانست و بارها حکومت ایران را به متوقف‌کردن اجرای احکام مرگ فراخواند.

در اکتبر ۲۰۰۹، ناوی پیلای ضمن ابراز نگرانی شدید از اعدام یک کودک‌مجرم در ایران، خواستار اصلاح قوانین و توقف کامل اعدام افرادی شد که هنگام وقوع جرم انتسابی کمتر از ۱۸ سال داشته‌اند. او در همان مقطع نسبت به صدور حکم اعدام برای سه نفر در ارتباط با اعتراضات پس از انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۱۳۸۸ نیز هشدار داد.

ناوی پیلای در ادامه فعالیت خود، افزایش چشمگیر اعدام‌ها در ایران را محکوم کرد و از حکومت خواست اجرای احکام مرگ را متوقف کند. در گزارش‌های رسمی شورای حقوق بشر نیز از نگرانی او نسبت به افزایش اعدام‌ها، بازداشت مخالفان، فشار بر مدافعان حقوق بشر و سرکوب اعتراضات مسالمت‌آمیز در ایران یاد شده است.

مواضع اعلام‌شده ناوی پیلای در مقام کمیسر عالی، به‌طور مشخص متوجه مجازات اعدام، سرکوب معترضان و نقض حقوق زندانیان در ایران بوده است.

واکنش سازمان ملل به انتخاب ناوی پیلای

آنتونیو گوترز، دبیرکل سازمان ملل، با تبریک دریافت جایزه صلح نوبل به ناوی پیلای، او را قهرمان حقوق بین‌الملل و حقوق بشر و صدایی مستقل و استوار برای عدالت توصیف کرد.

گوترز گفت ناوی پیلای نشان داده است که قدرت قانون باید بر قانون قدرت غلبه کند و دفاع از حقوق بشر مطمئن‌ترین پناه در برابر بی‌عدالتی است. او این جایزه را ادای احترام به تمام کسانی دانست که برای حفظ حقوق بشر، کرامت انسانی، عدالت و حاکمیت قانون فعالیت می‌کنند.

جایزه‌ای در حمایت از عدالت بین‌المللی

اعطای جایزه صلح نوبل ۲۰۲۶ به ناوی پیلای در شرایطی صورت گرفته است که دادگاه‌ها، کمیسیون‌های حقیقت‌یاب، گزارشگران ویژه و دیگر نهادهای بین‌المللی حقوق بشر با فشارهای فزاینده سیاسی روبه‌رو هستند.

کمیته نوبل با این انتخاب، میان صلح و پاسخگویی حقوقی پیوند برقرار کرده است؛ به این معنا که صلح پایدار تنها با پایان‌دادن به جنگ به دست نمی‌آید، بلکه مستلزم شناسایی حقیقت، حمایت از قربانیان و محاکمه عاملان جنایات نیز هست.

سابقه ناوی پیلای، از مقابله با آپارتاید و دفاع از زندانیان سیاسی تا حضور در دادگاه رواندا، دیوان کیفری بین‌المللی و دفتر حقوق بشر سازمان ملل، نشان‌دهنده تلاش مستمر او برای گسترش اصل پاسخگویی است. در مورد ایران نیز مواضع او نه در حمایت از حکومت، بلکه علیه اعدام، سرکوب معترضان، اعدام کودکان و نقض حقوق بنیادین شهروندان بوده است.

کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک