زندانی سیاسی مهرداد محمدی‌نیا؛ اعدام در یازدهم خردادماه ۱۴۰۵ در زندان قزلحصار کرج
نام و نام خانوادگی: مهرداد محمدی‌نیا
محل تولد: قروه
ساکن: تهران
تاریخ تولد:
تاریخ آخرین بازداشت: دیماه ۱۴۰۵
اتهامات: محاربه، اقدام علیه امنیت کشور، اجتماع و تبانی علیه امنیت داخلی
محل زندان: زندان قزلحصار
محکومیت: اعدام
تاریخ اعدام: ۱۱ خرداد ۱۴۰۵
اعدام اشکان مالکی؛ ابهام‌ها درباره روند دادرسی و اعترافات تا زمان اجرای حکم اعدام بی‌پاسخ ماند
خبرگزاری میزان بامداد روز دوشنبه ۱۱ خردادماه ۱۴۰۵ از اجرای حکم اعدام اشکان مالکی و مهرداد محمدی‌نیا در زندان قزلحصار کرج خبر داد. این دو زندانی سیاسی پس از بازداشت در جریان اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴، در پرونده‌ای موسوم به «کوی نصر» محاکمه و در نهایت به اعدام محکوم شدند.
با وجود اجرای حکم، روند رسیدگی به این پرونده همچنان با پرسش‌ها و ابهام‌های فراوانی همراه است. از زمان تشکیل پرونده تا پایان دادرسی، موضوعاتی مانند اتکای گسترده به اعترافات متهمان، نبود شفافیت درباره روند بازجویی، نحوه جمع‌آوری ادله و محدودیت احتمالی در دسترسی به وکیل انتخابی، از مهم‌ترین محورهای مورد انتقاد فعالان حقوق بشر و برخی حقوقدانان بوده است.
اشکان مالکی و مهرداد محمدی‌نیا با چه اتهاماتی روبه‌رو بودند؟
پرونده اشکان مالکی، مهرداد محمدی‌نیا و آرمان معرفتی پس از اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ تشکیل شد. این پرونده به حوادث مرتبط با کوی نصر تهران و حوزه علمیه امام هادی ارتباط داده شده بود.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، این افراد با اتهاماتی از جمله اقدام علیه امنیت کشور، تخریب اموال عمومی و مشارکت در آتش‌سوزی حوزه علمیه امام هادی در شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران به ریاست قاضی ابوالقاسم صلواتی محاکمه شدند.
نماینده دادستان در جلسات رسیدگی، اتهام‌هایی نظیر اقدام عملیاتی برای «دول و گروه‌های متخاصم»، ایجاد رعب و وحشت در جامعه، اجتماع و تبانی علیه امنیت داخلی کشور و همکاری با عوامل خارجی را علیه متهمان مطرح کرد.
در ادامه روند رسیدگی نیز دامنه اتهام‌ها گسترش یافت و موضوع همکاری با اسرائیل و ایالات متحده آمریکا نیز به پرونده افزوده شد. همچنین در کیفرخواست ادعا شده بود که خسارت واردشده به حوزه علمیه امام هادی حدود ۵۰ میلیارد تومان برآورد شده است.
ابهام‌ها درباره روند رسیدگی قضایی
از نخستین مراحل رسیدگی، نهادهای حقوق بشری و فعالان مدنی نسبت به وجود ابهام‌های متعدد در روند دادرسی این پرونده هشدار داده بودند.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، جزئیات روشنی درباره نحوه جمع‌آوری مستندات، شیوه انجام تحقیقات، مدت بازداشت پیش از محاکمه و روند دسترسی متهمان به وکیل در اختیار افکار عمومی قرار نگرفت.
هرچند در برخی گزارش‌های رسمی به حضور وکلا اشاره شده بود، اما مشخص نشد که آیا متهمان از ابتدای پرونده امکان انتخاب آزادانه وکیل مورد نظر خود را داشته‌اند یا خیر. همچنین روشن نشد وکلا در چه مرحله‌ای توانسته‌اند به پرونده دسترسی پیدا کنند یا با موکلان خود ملاقات داشته باشند.
به اعتقاد برخی حقوقدانان، در پرونده‌هایی که مجازات اعدام در آن مطرح است، رعایت دقیق تشریفات قانونی، شفافیت در روند رسیدگی و تضمین حق دفاع مؤثر اهمیت ویژه‌ای دارد و هرگونه نقص در این فرآیند می‌تواند بر اعتبار دادرسی تأثیر بگذارد.
نقش اعترافات در روند پرونده اشکان مالکی
یکی از مهم‌ترین محورهای این پرونده، استناد گسترده کیفرخواست به اعترافات و اقرارهای منتسب به متهمان بود.
در جریان جلسات دادگاه، تصاویری از شب حادثه به نمایش درآمد، اما بخش قابل توجهی از استدلال‌های نماینده دادستان بر مبنای اظهاراتی استوار بود که به متهمان نسبت داده شده بود.
در بخشی از کیفرخواست نیز به اظهارات منتسب به اشکان مالکی درباره نحوه آتش‌سوزی حوزه علمیه اشاره شده بود، اما گزارش‌های رسمی توضیح شفافی درباره شرایط ثبت این اعترافات، نحوه انجام بازجویی‌ها یا تضمین حقوق متهمان در زمان اخذ اقرارها ارائه نکردند.
همچنین مشخص نشد که متهمان هنگام بازجویی از دسترسی کامل و مؤثر به وکیل برخوردار بوده‌اند یا خیر.
نگرانی‌ها درباره اعترافات اجباری
نبود اطلاعات شفاف درباره روند بازجویی، مدت نگهداری در بازداشت و نحوه ثبت اعترافات، موجب شد نگرانی‌هایی درباره احتمال اخذ اعترافات اجباری در این پرونده مطرح شود.
فعالان حقوق بشر بارها هشدار داده‌اند که در پرونده‌های سیاسی و امنیتی، استفاده از فشارهای روانی، تهدید یا سایر روش‌های غیرقانونی برای اخذ اعتراف می‌تواند حقوق متهمان را به‌شدت نقض کند و اعتبار دادرسی را زیر سؤال ببرد.
در پرونده اشکان مالکی نیز هیچ گزارش مستقلی درباره شرایط بازجویی منتشر نشد و مقام‌های مسئول نیز توضیحی درباره نحوه بررسی یا رد این نگرانی‌ها ارائه نکردند. همین موضوع موجب شد بخشی از انتقادها متوجه میزان اتکای دادگاه به اعترافات ثبت‌شده در پرونده باشد.
پرونده‌ای که پرسش‌های آن بی‌پاسخ ماند
اجرای حکم اعدام اشکان مالکی و مهرداد محمدی‌نیا در زندان قزلحصار، به روند رسیدگی این پرونده پایان داد، اما بسیاری از پرسش‌هایی که از آغاز تشکیل پرونده مطرح شده بود، همچنان بی‌پاسخ باقی مانده است.
از جمله این پرسش‌ها می‌توان به نحوه جمع‌آوری ادله، میزان اتکای دادگاه به اعترافات، کیفیت دسترسی متهمان به وکیل، روند بازجویی‌ها و چگونگی بررسی ادعاهای مطرح‌شده درباره احتمال اعمال فشار در مراحل تحقیقات اشاره کرد.
پرونده «کوی نصر» از جمله پرونده‌هایی است که به دلیل اهمیت مجازات صادرشده و ابهام‌های مطرح‌شده درباره روند دادرسی، همچنان مورد توجه ناظران حقوقی و فعالان حقوق بشر قرار دارد.
گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلم‌های تکان‌دهنده + فیلم‌های افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- میدان شهدای اصفهان؛ ۱۶ متهم، اتهام محاربه و انجام شکنجه؛ آنچه از یکی از مهم‌ترین پرونده‌های اعتراضات ۱۴۰۴ می‌دانیم
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک