گزارش هفتگی کانون حقوق بشر ایران از نقض حقوق بنیادین شهروندان، اعدام، بازداشت و… در بازه زمانی ۲۴ تا ۳۰ مرداد ۱۴۰۵
کانون حقوق بشر ایران، شنبه ۳۱ مردادماه ۱۴۰۵ – گزارش پیش رو مجموعهای از مستندات گردآوریشده پیرامون نقض گسترده حقوق بشر در بازه زمانی ۲۴ تا ۳۰ مرداد ۱۴۰۵ است. یافتههای این گزارش نشاندهنده تشدید برخورد با معترضان دیماه ۱۴۰۴، افزایش نگرانکننده آمار اعدامها (بهویژه در پروندههای قتل و مواد مخدر) و تداوم سرکوب سیستماتیک پیروان سایر مذاهب، فعالان صنفی و دانشجویان است.
همچنین، استفاده از مجازاتهای تکمیلی نظیر تبعید، اخراج از محل کار و تحصیل، و پلمب واحدهای صنفی به دلایل عقیدتی و پوشش اختیاری، به عنوان ابزاری برای فشار مضاعف بر جامعه مدنی مشاهده میشود. گزارشهای واصله مبنی بر شکنجههای جسمی و جنسی در بازداشتگاهها و محرومیت زندانیان از رسیدگیهای پزشکی، نگرانیهای جدی نهادهای حقوق بشری را در پی دارد.
۱. سلب حق حیات (اعدامها و قتلهای حکومتی)
این بخش شامل اجرای احکام اعدام در زندانهای مختلف کشور و جانباختن شهروندان در پی تیراندازی مستقیم یا تعقیب و گریز نیروهای نظامی است.
| نام و نام خانوادگی | مکان | علت / اتهام | وضعیت |
| مهرداد صاحبی و نادر شیخلو | زندان اردبیل | اتهام قتل | اعدام |
| محمد ایمانی و اسد علیجانی | زندان شیروان | اتهام قتل | اعدام |
| محمدعلی پذیره و حسن کردی | زندان عادلآباد شیراز | قتل و جرایم غیرسیاسی | اعدام |
| محمد یوسفی آزاد | زندان زنجان | جرایم مرتبط با مواد مخدر | اعدام |
| محمد (چراگ) افروخته | زندان زاهدان | اتهام قتل مأمور امنیتی | اعدام |
| کوروش میری (بلوچزهی) | منوجان | تعقیب و گریز (سوختبر) | جانباخته؛ واژگونی و حریق |
| یاسر سالارزهی و احمد ساقزهی | بندرعباس | تعقیب و گریز (سوختبر) | جانباخته؛ حریق |
| میلاد تبد | مریوان | شلیک مستقیم (کولبر) | جانباخته؛ پس از یک سال جراحت |
| قائم حسینی | زندان دستگرد اصفهان | اعتراضات دی ۱۴۰۴ | اعدام |
| دنیا محمدی | زندان ایلام | اتهام قتل (کودک-مجرم) | اعدام |
| یوسف مامهپور | مرز سردشت | شلیک مستقیم (کولبر) | جانباخته |
| شهرام صادقی | کرج | اعتراضات دی ۱۴۰۴ | اعدام |
۲. بازداشتهای خودسرانه و بلاتکلیفی
بازداشت شهروندان بدون ارائه حکم قضایی و نگهداری آنها در مکانهای نامعلوم، مصداق بارز نقض دادرسی عادلانه است.
| نام / تعداد | مکان | جزئیات بازداشت |
| آرین تروند | مهران | بازداشت با خشونت توسط اطلاعات سپاه |
| امید چاوباز و ۳ تن دیگر | بوکان | بازداشت در منزل و ضبط وسایل شخصی |
| لقمان قربانی و محمد حاجیزاده | بوکان | بازداشت بدون حکم قضایی |
| امیر سلیمانی | مهاباد | انتقال به مکان نامعلوم |
| داریوش رحیمی | سنندج | بازداشت همراه با ضرب و شتم |
| یونس آزادبر | رشت | بازداشت پس از تجمع بازنشستگان |
| عیوض بهنمون و ۲ تن دیگر | ارومیه | یورش اطلاعات سپاه به روستا |
| بفرین احمدوش (۱۶ ساله) | ارومیه | بازداشت خودسرانه نوجوان |
| جاسم خسرجی (چنانی) | اهواز | بازداشت توسط پلیس فتا؛ گزارش شکنجه |
۳. احکام صادره و محدودیتهای قضایی
صدور احکام سنگین حبس، اعدام و محرومیتهای اجتماعی برای فعالان مدنی، دانشجویان و معترضان.
- احکام اعدام: سپهر امیرزاده (اصفهان)، محسن تکش (اصفهان)، پوریا حسینیمفرد (مشهد)، رضا امیدواری (یزد).
- احکام حبس و تبعید:
- ۱۶ شهروند مهابادی: مجموعاً ۷۷ سال حبس (اتهام اجتماع و تبانی).
- جواد و فاطمه صفری: مجموعاً ۷ سال و ۷ ماه حبس (فعال صنفی).
- هیوا سیفیزاده: ۴ سال حبس (اجرای موسیقی).
- حسین انباز: ۷ ماه حبس و ۲ سال تبعید (رپر معترض).
- فرانک ذبیحی: ۲ سال حبس (شهروند بهائی).
- محرومیتهای تحصیلی و شغلی:
- دانشگاه شریف: اخراج و محرومیت ۴ تا ۵ ساله (رضا دالمن، علی علیرضایی).
- آموزش و پرورش: اخراج علی ایمانی مطلق و بازنشستگی اجباری خدیجه مبارکیدیل.
۴. نقض حقوق زندانیان و شکنجه
گزارشهای مستند از وضعیت نامناسب بهداشتی و اعمال فشارهای روانی و جسمی بر محبوسین.
- محرومیت از تماس و ملاقات: مسعود فرهیخته (۵۳ روز)، یاشار حسنزاده (۶ ماه)، بهزاد بزرگزاده (۷۳ روز).
- شکنجه و بدرفتاری:
- حمزه درویش: ضرب و شتم شدید توسط ماموران زندان لاکان.
- غزل مرزبان: روایت تجاوز جنسی در بازداشتگاه امنیتی.
- محرومیت پزشکی: حیدر نکوسیرت (خطر نابینایی و نارسایی کلیوی در زندان مشهد).
۵. آزادی بیان و حریم خصوصی (فضای مجازی و اصناف)
سرکوب فعالیتهای آنلاین و پلمب واحدهای صنفی به بهانههای مذهبی و اخلاقی.
- پلمب اصناف: مراکز تتو (اردبیل)، آرایشگاههای زنانه (گالیکش)، کافه و رستورانها (خراسان جنوبی و تهران)، فروشگاه پوشاک (اصفهان).
- بازداشتهای سایبری: بازداشت شهروندان در خمام، صالحیه، تهران و رودسر به اتهام «توهین به مقدسات» یا «نشر اکاذیب».
- اعترافات اجباری: پخش ویدئوی اعترافات آرمین نورانی (خواننده) و متصدیان صفحات مجازی.
۶. جدول آمار کلی هفته
| ردیف | شاخص نقض حقوق بشر | تعداد مستندشده |
| ۱ | اجرای حکم اعدام (سیاسی و غیرسیاسی) | ۲۱ مورد |
| ۲ | صدور یا تأیید حکم اعدام | ۶ مورد |
| ۳ | جانباختن در پی تیراندازی یا تعقیب نظامی | ۷ مورد |
| ۴ | بازداشتهای خودسرانه و امنیتی | ۴۸ مورد |
| ۵ | محکومیت به حبس (مجموع سنوات) | بیش از ۱۱۰ سال |
| ۶ | پلمب واحدهای صنفی و تجاری | ۵۸ مورد |
| ۷ | اخراج یا محرومیت از تحصیل و کار | ۸ مورد |
| ۸ | گزارش شکنجه و بدرفتاری حاد | ۵ مورد |
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- مستند حقوقی؛ بررسی کارنامه محمدمهدی شهمیرزادی؛ قاضی و رئیس شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران
- اعدام قائم حسینی در زندان دستگرد؛ پنجمین اعدام پرونده میدان علیخانی
- اعدام شهرام صادقی؛ ابهام درباره بازجویی و دادرسی و پرسشهای جدی درباره چگونگی اخذ اعترافات
بررسی حقوقی گزارش نقض حقوق بشر از ۲۴ تا ۳۰ مرداد بر اساس قوانین داخلی
قوانین دیکتاتوری حاکم بر ایران در سالهای گذشته بارها به دلیل مغایرت با موازین دادرسی عادلانه، ابهام در رسیدگی به پروندههای امنیتی و محدود کردن حقوق و آزادیهای شهروندان مورد انتقاد قرار گرفتهاند. بررسی موارد این گزارش بر اساس قوانین داخلی به معنای تأیید این قوانین نیست؛ هدف، نشان دادن مواردی است که حتی همین قوانین نیز توسط دستگاههای امنیتی، قضایی و مسئولان زندانها رعایت نشده است.
ابهامات حقوقی
موارد ثبتشده در این گزارش، از اجرای و صدور احکام اعدام تا بازداشتهای بدون حکم، انتقال بازداشتشدگان به مکانهای نامعلوم، گزارش شکنجه و اعترافات اجباری و محرومیت زندانیان از درمان را دربر میگیرد. همچنین اخراج از دانشگاه و محل کار و پلمب گسترده واحدهای صنفی، نگرانیهایی درباره استفاده از مجازاتهای قضایی و اداری برای محدود کردن حقوق شهروندان ایجاد کرده است.
در پروندههای منتهی به اعدام، بهویژه پروندههای مرتبط با اعتراضات دیماه ۱۴۰۴، رعایت حق دفاع، دسترسی مؤثر به وکیل، ممنوعیت شکنجه و اعتبارسنجی نحوه اخذ اعترافات اهمیت ویژه دارد؛ زیرا مجازات اعدام غیرقابل بازگشت است.
مواد قانونی مرتبط
- اصل ۲۲ قانون اساسی؛ جان، حقوق، مال و شغل اشخاص از تعرض مصون است.
- اصل ۲۳ قانون اساسی؛ تفتیش عقاید ممنوع است.
- اصل ۳۲ قانون اساسی؛ بازداشت باید مطابق ضوابط قانونی انجام شود.
- اصل ۳۵ قانون اساسی؛ حق برخورداری از وکیل را به رسمیت میشناسد.
- اصل ۳۷ قانون اساسی؛ بر اصل برائت تأکید دارد.
- اصل ۳۸ قانون اساسی؛ شکنجه برای گرفتن اقرار یا کسب اطلاع را ممنوع میکند.
- اصل ۳۹ قانون اساسی؛ هتک حرمت افراد بازداشتشده و زندانی را ممنوع میداند.
- ماده ۱۶۹ قانون مجازات اسلامی؛ اقرار حاصل از اکراه، اجبار، شکنجه یا آزار جسمی و روانی را فاقد اعتبار میداند.
- آییننامه سازمان زندانها؛ بر حق زندانیان برای برخورداری از خدمات درمانی و مراقبت پزشکی تأکید دارد.
موارد نقض قانون
مهمترین نگرانیهای حقوقی مطرحشده در گزارش عبارتاند از:
- بازداشت بدون حکم و انتقال برخی بازداشتشدگان به مکان نامعلوم؛
- گزارش ضربوشتم، شکنجه و تعرض جنسی در بازداشت؛
- اخذ و انتشار اعترافات اجباری؛
- محرومیت زندانیان بیمار از درمان و مراقبت پزشکی؛
- محدودیت طولانیمدت تماس و ملاقات با خانواده؛
- بازداشت افراد زیر ۱۸ سال؛
- اخراج یا محرومیت از تحصیل و اشتغال؛
- پلمب واحدهای صنفی و محدود کردن فعالیت اقتصادی شهروندان.
بررسی گزارش از منظر حقوق بشر و موارد نقض استانداردهای بینالمللی
از منظر حقوق بشر، موارد ثبتشده در گزارش ۲۴ تا ۳۰ مرداد ۱۴۰۵ نگرانیهایی جدی درباره رعایت حق حیات، منع شکنجه، آزادی و امنیت شخصی، دادرسی عادلانه، آزادی بیان و عقیده، حق سلامت و حقوق کودکان ایجاد میکند. ثبت ۲۱ اجرای حکم اعدام و ۶ مورد صدور یا تأیید حکم اعدام، در کنار گزارش بازداشتهای خودسرانه، شکنجه و محرومیت پزشکی، از مهمترین محورهای این گزارش است.
ابهامات حقوق بشری دریک هفته گذشته
اجرای اعدام در پروندههایی که احتمال نقض حق دفاع، فقدان دسترسی مؤثر به وکیل یا استفاده از اعترافات اجباری مطرح باشد، نگرانی مضاعفی ایجاد میکند. همچنین اگر فردی به دلیل جرمی که در زمان ارتکاب آن زیر ۱۸ سال داشته اعدام شود، این اقدام با ممنوعیت اعدام کودک-مجرمان در حقوق بینالملل تعارض دارد.
جانباختن کولبران و سوختبران بر اثر تیراندازی یا تعقیب نیروهای نظامی نیز مسئله رعایت اصول ضرورت و تناسب در استفاده از نیروی مرگبار را مطرح میکند. گزارشهای شکنجه، تعرض جنسی، محرومیت پزشکی و اعترافات اجباری نیز، در صورت تأیید، از جدیترین موارد نقض استانداردهای حقوق بشری محسوب میشوند.
اسناد بینالمللی مرتبط
- ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ حق حیات، آزادی و امنیت شخصی.
- ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ منع شکنجه و رفتار غیرانسانی یا تحقیرآمیز.
- ماده ۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ منع بازداشت و توقیف خودسرانه.
- مواد ۱۰ و ۱۱ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ حق دادرسی عادلانه و اصل برائت.
- ماده ۱۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ حق آزادی عقیده و بیان.
- ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی؛ حمایت از حق حیات.
- مواد ۷ و ۱۰ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی؛ منع شکنجه و الزام به رفتار انسانی با زندانیان.
- مواد ۹ و ۱۴ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی؛ منع بازداشت خودسرانه و تضمین دادرسی عادلانه.
- کنوانسیون حقوق کودک؛ حمایت ویژه از افراد زیر ۱۸ سال و ممنوعیت اعدام برای جرایم ارتکابی پیش از ۱۸ سالگی.
- قواعد نلسون ماندلا؛ ضرورت رفتار انسانی با زندانیان و تأمین خدمات درمانی مناسب و بدون تبعیض.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک