فرهاد باران‌زهی؛ تهدید به اعدام پس از ۴۸۲ روز بازداشت و خودداری از همکاری با اداره اطلاعات

فرهاد باران‌زهی، زندانی سیاسی بلوچ محبوس در بند ۹ زندان مرکزی زاهدان، پس از گذشت ۴۸۲ روز از زمان بازداشت، هم‌زمان با صدور کیفرخواست، بنا بر گزارش‌ها با تهدید مأموران اداره اطلاعات مواجه شده است؛ تهدیدی که در صورت خودداری از همکاری با این نهاد امنیتی، صدور و اجرای حکم اعدام را برای او در پی خواهد داشت

کانون حقوق بشر ایران، جمعه ۱۹ تیرماه ۱۴۰۵ – گزارش‌های منتشرشده حاکی از آن است که فرهاد باران‌زهی، زندانی سیاسی بلوچ، پس از بیش از ۴۸۲ روز بازداشت در بند سیاسی زندان مرکزی زاهدان، هم‌زمان با صدور کیفرخواست، از سوی مأموران اداره اطلاعات تحت فشار قرار گرفته تا با این نهاد امنیتی همکاری کند. منابع مطلع می‌گویند به او اعلام شده است که در صورت نپذیرفتن این همکاری، با صدور حکم اعدام و اجرای سریع آن روبه‌رو خواهد شد؛ موضوعی که نگرانی‌های گسترده‌ای را درباره وضعیت این زندانی سیاسی افزایش داده است.

فرهاد باران‌زهی کیست؟

فرهاد باران‌زهی، حدود ۲۵ ساله، فرزند عبدالرحمان و معروف به «حجاز»، اهل و ساکن روستای کوفیزا از توابع شهرستان راسک در استان سیستان و بلوچستان است.

بر اساس اطلاعات منتشرشده، وی پیش از بازداشت از طلاب مدرسه دینی کوه‌ون شهرستان سرباز بوده و در یکی از مراکز علوم دینی منطقه به تحصیل اشتغال داشته است. منابع آگاه می‌گویند او پیش از بازداشت نیز به دلیل ادامه تحصیل در این مرکز دینی، تحت فشار نهادهای امنیتی قرار داشت و در نهایت ناچار به ترک تحصیل شد.

فرهاد باران‌زهی چگونه بازداشت شد؟

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، فرهاد باران‌زهی در جریان یورش گسترده نیروهای امنیتی و نظامی به روستای کوفیزا در تاریخ ۲۲ اسفندماه ۱۴۰۳ بازداشت شد.

از زمان بازداشت تاکنون، وی در بند ۹ (بند سیاسی) زندان مرکزی زاهدان نگهداری می‌شود و بیش از ۴۸۲ روز از بازداشت او گذشته است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که وی همچنان در بازداشت به سر می‌برد و روند رسیدگی به پرونده او ادامه دارد.

اتهامات مطرح‌شده علیه فرهاد باران‌زهی چیست؟

بر اساس کیفرخواست صادرشده، اتهاماتی از جمله «عضویت در گروه‌های مخالف نظام» و «فعالیت علیه رژیم ولایت فقیه» علیه فرهاد باران‌زهی مطرح شده است.

با این حال، منابع مطلع اعلام کرده‌اند که وی تمامی این اتهامات را رد کرده و تأکید دارد که پرونده امنیتی علیه او پس از خودداری از همکاری با اداره اطلاعات و نپذیرفتن درخواست‌های این نهاد برای فعالیت علیه فعالان و مخالفان بلوچ تشکیل شده است.

گزارش‌ها درباره تهدید به صدور حکم اعدام چه می‌گویند؟

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، هم‌زمان با صدور کیفرخواست، مأموران اداره اطلاعات بار دیگر فرهاد باران‌زهی را برای همکاری با این نهاد تحت فشار قرار داده‌اند.

به گفته منابع آگاه، مأموران امنیتی به او اعلام کرده‌اند که در صورت خودداری از همکاری، حکم اعدام برای وی صادر خواهد شد و این حکم در کوتاه‌ترین زمان ممکن به اجرا درخواهد آمد.

فعالان حقوق بشر می‌گویند طرح چنین تهدیدهایی، در صورت صحت، نگرانی‌های جدی درباره روند رسیدگی قضایی و رعایت حقوق متهم را ایجاد می‌کند.

فشارهای امنیتی از چه زمانی آغاز شد؟

منابع مطلع می‌گویند فشار بر فرهاد باران‌زهی به دوران پیش از بازداشت او بازمی‌گردد.

بر اساس این گزارش‌ها، نیروهای اداره اطلاعات ایرانشهر طی چندین نوبت از وی خواسته بودند با این نهاد همکاری کند. گفته می‌شود پس از مخالفت او، تهدید به بازداشت و تشکیل پرونده امنیتی علیه وی آغاز شد و این روند در نهایت به بازداشت او انجامید.

گزارش‌ها همچنین حاکی از آن است که وی پیش از بازداشت نیز به دلیل ادامه تحصیل در مدرسه علوم دینی کوه‌ون، تحت فشارهای امنیتی قرار داشت.

گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران

بررسی حقوقی پرونده بر اساس قوانین داخلی

مقدمه

پیش از بررسی حقوقی این پرونده، باید توجه داشت که بسیاری از قوانین کیفری در دیکتاتوری حاکم، به‌ویژه در پرونده‌های سیاسی، امنیتی و مجازات اعدام، از سوی نهادهای بین‌المللی حقوق بشر به دلیل مغایرت با اصول دادرسی عادلانه، حق حیات و آزادی‌های بنیادین مورد انتقاد قرار گرفته‌اند. با این حال، حتی بر مبنای همین قوانین داخلی نیز مراجع امنیتی و قضایی در بسیاری از پرونده‌ها به الزامات قانونی، حقوق دفاعی متهمان و تشریفات دادرسی پایبند نیستند و گزارش‌های متعددی از نقض همان قوانین نیز منتشر شده است.

ابهامات حقوقی پرونده

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، تهدید متهم به صدور حکم اعدام در صورت خودداری از همکاری با نهاد امنیتی، ادامه بازداشت طولانی‌مدت، فشارهای امنیتی پیش و پس از بازداشت و ادعای تشکیل پرونده پس از امتناع از همکاری، از مهم‌ترین ابهام‌های حقوقی این پرونده به شمار می‌رود. همچنین لازم است روند رسیدگی قضایی، نحوه جمع‌آوری ادله و رعایت حقوق دفاعی متهم به‌طور مستقل مورد بررسی قرار گیرد.

مواد قانونی مرتبط

اصل ۳۲ قانون اساسی: ممنوعیت بازداشت خارج از تشریفات قانونی.

اصل ۳۴ قانون اساسی: حق دادخواهی.

اصل ۳۵ قانون اساسی: حق انتخاب وکیل.

اصل ۳۷ قانون اساسی: اصل برائت.

اصل ۳۸ قانون اساسی: ممنوعیت اجبار به اقرار و هرگونه شکنجه.

اصل ۳۹ قانون اساسی: ممنوعیت هتک حرمت زندانیان.

موارد نقض قانون

بازداشت طولانی‌مدت بدون تعیین تکلیف نهایی.

اعمال فشار برای همکاری با نهاد امنیتی.

تهدید به صدور حکم اعدام.

ابهام در استقلال روند رسیدگی.

نقض حق دفاع مؤثر.

اعمال فشار روانی بر متهم.

ابهام در رعایت اصل برائت.

استفاده از تهدید در روند بازجویی.

نقض حقوق بشر در پرونده فرهاد باران‌زهی

پرونده فرهاد باران‌زهی از منظر حقوق بشر، نگرانی‌هایی جدی درباره بازداشت طولانی‌مدت، فشار برای همکاری با نهادهای امنیتی، تهدید به صدور حکم اعدام و حق برخورداری از دادرسی عادلانه ایجاد کرده است. نهادهای حقوق بشری بارها تأکید کرده‌اند که استفاده از مجازات اعدام به‌عنوان ابزار فشار بر متهمان، اعمال تهدید در جریان بازجویی و نگهداری طولانی‌مدت افراد در بازداشت، با استانداردهای بین‌المللی حقوق بشر مغایرت دارد. همچنین هرگونه فشار بر متهم برای پذیرش همکاری یا اخذ اظهارات تحت تهدید، می‌تواند حق برخورداری از محاکمه عادلانه را با چالش جدی مواجه کند.