زندان اوین؛ افشای ۷ پلاک تازه از خودروهای مستقر در محوطه زندان

اطلاعات تازه رسیده، مشخصات هفت خودروی دیگر در محوطه زندان اوین را آشکار می‌کند؛ با افزوده‌شدن این موارد، شمار خودروهای ثبت‌شده در دو گزارش به ۲۷ مورد رسیده است

کانون حقوق بشر ایران، پنج‌شنبه ۵ شهریورماه ۱۴۰۵ – اطلاعات تازه‌ای درباره خودروهای مستقر در محوطه زندان اوین به دست آمده است که مشخصات هفت خودروی دیگر، شامل شماره پلاک، کد ایران، نوع و رنگ آنها را دربر می‌گیرد. این اطلاعات در ادامه گزارش پیشین درباره سازوکار حمل‌ونقل و زیرساخت امنیتی زندان اوین منتشر می‌شود.

فهرست تازه شامل دو دستگاه پژو ۴۰۵، سه دستگاه پژو پارس، یک ون سفید با پلاک قرمز و یک دستگاه لکسوس مشکی مدل ES350 است. براساس اطلاعات دریافتی، این خودروها در محوطه داخلی زندان اوین مشاهده یا ثبت شده‌اند؛ بااین‌حال، اطلاعات مستقلی درباره مالکیت، واحد استفاده‌کننده، مأموریت، سرنشینان یا مقصد تردد هر یک از آنها در دست نیست.

انتشار مشخصات این خودروها به معنای تأیید مالکیت زندان، وابستگی سازمانی یا استفاده امنیتی از تمام آنها نیست. حضور یک خودرو در محوطه زندان اوین، به‌تنهایی نمی‌تواند نوع مأموریت یا هویت استفاده‌کنندگان آن را اثبات کند و برای دستیابی به نتیجه قطعی، تطبیق زمانی، تصویری و سازمانی بیشتری لازم است.

آنچه در این گزارش می‌خوانید

• مشخصات هفت خودروی تازه در محوطه زندان اوین ثبت شده است؛
• فهرست جدید شامل خودروهای پژو ۴۰۵، پژو پارس، ون و لکسوس است؛
• یکی از خودروها یک ون سفید با پلاک قرمز گزارش شده است؛
• شمار پلاک‌های فهرست‌شده در دو گزارش به ۲۷ مورد رسیده است؛
• مالکیت و مأموریت سازمانی خودروهای تازه هنوز به‌طور مستقل تأیید نشده است؛
• مستندسازی این ناوگان می‌تواند به شناسایی الگوهای انتقال زندانیان و رفت‌وآمد مأموران کمک کند؛
• نگرانی اصلی، استفاده از خودروها در انتقال‌های غیرشفاف و بدون اطلاع خانواده یا وکیل است.

باکس اطلاعاتی خودروهای تازه ثبت‌شده

فهرست تازه خودروهای داخل محوطه زندان اوین

دومین بخش از مستندسازی ناوگان زندان اوین

پیش‌تر در گزارش «افشای بخشی از سازوکار امنیتی زندان اوین؛ خودروهای پنهان در چرخه انتقال و کنترل زندانیان»، مشخصات ۲۰ خودرو منتشر شده بود. خودروهای فهرست‌شده در آن گزارش شامل انواع خودروهای سواری و خدماتی از جمله پژو، سمند، پراید، تیبا، نیسان، جک و تندر بود.

هفت پلاک تازه در فهرست پیشین وجود نداشتند و به همین دلیل می‌توان آنها را بخش دیگری از مجموعه خودروهایی دانست که حضورشان در محوطه زندان اوین گزارش شده است. با اضافه‌شدن این موارد، شمار خودروهایی که مشخصات آنها در دو مرحله ثبت و منتشر شده، به ۲۷ مورد رسیده است.

گسترش این فهرست نشان می‌دهد ناوگان فعال یا حاضر در محوطه زندان اوین به چند خودروی رسمی انتقال زندانی محدود نیست. وجود خودروهای سواری با مدل‌ها و رنگ‌های مختلف، ون و خودروهای فاقد ظاهر مشخص زندانبانی، ضرورت بررسی دقیق‌تر مسیرهای رفت‌وآمد و واحدهای استفاده‌کننده را افزایش می‌دهد.

ون سفید با پلاک قرمز؛ موردی نیازمند بررسی بیشتر

در میان اطلاعات تازه، وجود یک ون سفید با شماره پلاک ۶۳۲الف۱۳ و کد ایران ۳۳ که پلاک آن قرمز گزارش شده، جلب توجه می‌کند. بااین‌حال، تنها رنگ پلاک برای تعیین نهاد مالک، واحد بهره‌بردار یا مأموریت خودرو کافی نیست.

خودروهای شخصی و بخش کمتر دیده‌شده ساختار امنیتی زندان

تصویر شناخته‌شده از انتقال زندانیان معمولاً به خودروهای مخصوص زندانبانی یا ون‌هایی با ظاهر رسمی محدود می‌شود؛ اما گزارش‌های رسیده از زندان اوین از حضور خودروهای سواری متعدد در چرخه رفت‌وآمد این مجموعه حکایت دارد.

استفاده از خودروهای فاقد نشانه‌های آشکار سازمانی می‌تواند شناسایی مسیر انتقال، نهاد مسئول و مقصد زندانی را برای خانواده و وکیل دشوارتر کند. این موضوع به‌ویژه درباره بازداشت‌شدگان سیاسی و امنیتی اهمیت دارد؛ افرادی که ممکن است میان بندهای مختلف، بازداشتگاه‌های امنیتی، دادسرا، دادگاه یا دیگر مراکز نگهداری جابه‌جا شوند.

بااین‌حال، باید میان «حضور یک خودرو در محوطه زندان» و «استفاده از آن در انتقال امنیتی» تفاوت قائل شد. برای انتساب هر مأموریت مشخص، به شواهد تکمیلی مانند تصاویر زمان‌دار، گزارش شاهدان، ثبت مسیر یا تطبیق با زمان انتقال زندانی نیاز است.

انتقال زندانیان و مسئله بی‌خبری خانواده‌ها

اهمیت مستندسازی خودروهای زندان اوین صرفاً به شناسایی یک ناوگان اداری محدود نمی‌شود. مسئله اصلی، سازوکاری است که از طریق آن زندانیان و بازداشت‌شدگان میان بخش‌های مختلف جابه‌جا می‌شوند.

در صورت انتقال بدون اطلاع‌رسانی، خانواده ممکن است برای ساعت‌ها یا روزها از محل نگهداری فرد بی‌خبر بماند. این وضعیت می‌تواند دسترسی به وکیل، پیگیری درمان، رساندن دارو و امکان اطلاع از وضعیت جسمی و روانی زندانی را مختل کند.

ثبت شماره پلاک خودروها، زمان انتقال، مرجع صادرکننده دستور و مقصد نهایی می‌تواند در بازسازی زنجیره جابه‌جایی مؤثر باشد. چنین مستندسازی‌ای همچنین می‌تواند مشخص کند مسئولیت هر مرحله از خروج زندانی از بند تا رسیدن او به مقصد بر عهده کدام واحد بوده است.

ضرورت شفاف‌سازی درباره خودروهای زندان اوین

سازمان زندان‌ها و مسئولان زندان اوین باید درباره نحوه ثبت مأموریت خودروها، فهرست سرنشینان، مبدأ و مقصد انتقال‌ها و مرجع صادرکننده دستور پاسخگو باشند. وجود ثبت اداری دقیق می‌تواند از ناپدیدشدن موقت بازداشت‌شدگان در چرخه انتقال و انکار مسئولیت نهادهای دخیل جلوگیری کند.

اطلاعات منتشرشده درباره این هفت خودرو هنوز برای تعیین مسئولیت فردی یا سازمانی کافی نیست. هدف از انتشار این فهرست، مستندسازی بخشی از زیرساخت کمتر دیده‌شده زندان اوین و فراهم‌کردن زمینه برای دریافت و تطبیق اطلاعات تکمیلی است.

گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران

• لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا ‌کنون
• فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴
• آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
• آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
• جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلم‌های تکان‌دهنده + فیلم‌های افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
• مستند حقوقی؛ بررسی کارنامه محمدمهدی شهمیرزادی؛ قاضی و رئیس شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران
• اعدام قائم حسینی در زندان دستگرد؛ پنجمین اعدام پرونده میدان علیخانی
• اعدام مجید آدینه، بازداشت‌شده اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ پرونده‌ای با ابهامات گسترده

بررسی حقوقی وضعیت خودروها و انتقال زندانیان در زندان اوین بر اساس قوانین داخلی

قوانین دیکتاتوری حاکم بر ایران در سال‌های گذشته بارها به دلیل مغایرت با موازین دادرسی عادلانه، ابهام در رسیدگی به پرونده‌های امنیتی و محدودکردن حقوق متهمان و زندانیان مورد انتقاد قرار گرفته‌اند. بررسی وضعیت خودروها و انتقال زندانیان در زندان اوین براساس قوانین داخلی به معنای تأیید این قوانین نیست؛ هدف، نشان‌دادن مواردی است که حتی همین قوانین و مقررات نیز برای حفاظت از حقوق افراد محروم از آزادی الزاماتی تعیین کرده‌اند.

ابهامات حقوقی

مهم‌ترین ابهام، نامشخص‌بودن واحدهای استفاده‌کننده از خودروها و نحوه ثبت مأموریت آنهاست. همچنین مشخص نیست که انتقال زندانیان سیاسی با این وسایل نقلیه چگونه ثبت می‌شود، چه مقامی دستور جابه‌جایی را صادر می‌کند و خانواده و وکیل در چه زمانی از مقصد مطلع می‌شوند.

مواد قانونی مرتبط

• اصل ۳۲ قانون اساسی؛ بازداشت باید مطابق ضوابط قانونی انجام شود و موضوع اتهام به فرد اعلام شود.
• اصل ۳۵ قانون اساسی؛ حق برخورداری از وکیل را به رسمیت می‌شناسد.
• اصل ۳۹ قانون اساسی؛ هتک حرمت و حیثیت افراد بازداشت‌شده و زندانی را ممنوع می‌کند.
• آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان‌ها؛ برای پذیرش، نگهداری، انتقال و ثبت اطلاعات زندانیان ضوابطی تعیین کرده است.
• قانون آیین دادرسی کیفری؛ نهادهای مسئول را به رعایت حقوق متهم و امکان دسترسی مؤثر به وکیل ملزم می‌کند.

موارد نقض قانون

• انتقال زندانی بدون ثبت شفاف مبدأ، مقصد و مرجع دستوردهنده؛
• اطلاع‌ندادن به‌موقع به خانواده درباره محل نگهداری؛
• ایجاد اختلال در دسترسی زندانی به وکیل؛
• نامشخص ماندن مسئولیت واحد یا مأموران دخیل در انتقال؛
• استفاده از جابه‌جایی برای افزایش فشار روانی بر زندانی؛
• نبود پاسخگویی درباره مأموریت خودروهای مورد استفاده در انتقال‌ها.

بررسی موضوع از منظر حقوق بشر و موارد نقض استانداردهای بین‌المللی

از منظر حقوق بشر، خودِ حضور خودرو در زندان به معنای وقوع نقض حقوق بشر نیست. نگرانی زمانی ایجاد می‌شود که وسیله نقلیه در انتقال غیرشفاف، قطع ارتباط زندانی با خانواده و وکیل، نگهداری در محل نامعلوم یا اعمال فشار بر فرد بازداشت‌شده مورد استفاده قرار گیرد.

ابهامات حقوق بشری

درباره خودروهای تازه ثبت‌شده، هنوز اطلاعات دقیقی از مأموریت، سرنشینان و مقصد تردد در دست نیست. ازاین‌رو، نمی‌توان استفاده امنیتی از تمام آنها را قطعی دانست. بااین‌حال، نبود شفافیت درباره ناوگان انتقال زندان اوین و سابقه جابه‌جایی‌های ناگهانی زندانیان سیاسی، ضرورت ثبت و بررسی این اطلاعات را افزایش می‌دهد.

اسناد بین‌المللی مرتبط

• ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ حق حیات، آزادی و امنیت فردی.
• ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ منع شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه و تحقیرآمیز.
• ماده ۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ منع بازداشت و تبعید خودسرانه.
• ماده ۹ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی؛ حق اطلاع از علت بازداشت و امکان اعتراض به قانونی‌بودن آن.
• ماده ۱۰ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی؛ الزام به رفتار انسانی با تمام افراد محروم از آزادی.
• ماده ۱۴ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی؛ حق دسترسی به وکیل و برخورداری از دادرسی عادلانه.
• قواعد نلسون ماندلا؛ ضرورت ثبت اطلاعات زندانیان، حفظ ارتباط با خانواده و رعایت کرامت انسانی در تمام مراحل نگهداری و انتقال.

انتشار مسئولانه مشخصات خودروهای زندان اوین می‌تواند به روشن‌شدن الگوهای جابه‌جایی و افزایش پاسخگویی کمک کند. در عین حال، هرگونه انتساب مالکیت یا مأموریت امنیتی باید بر شواهد مستقل و قابل‌بررسی استوار باشد و حضور یک خودرو در محوطه زندان نباید به‌تنهایی مبنای اتهام علیه اشخاص قرار گیرد.

کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک