سرکوب سازمان‌یافته دانشجویان در ایران؛ موج بی‌سابقه اخراج، تعلیق و پرونده‌سازی انضباطی

اخراج، تعلیق و محرومیت‌های گسترده در دانشگاه‌های شریف، تهران و امیرکبیر؛ ابزار حراست و کمیته‌های انضباطی برای خاموش کردن صدای اعتراض و نقض حق تحصیل دانشجویان

کانون حقوق بشر ایران، یک‌شنبه ۲۱ تیرماه ۱۴۰۵ – در حالی که دانشگاه‌های ایران همچنان زیر سایه سنگین فضای امنیتی پس از اعتراضات سراسری قرار دارند، گزارش‌های دریافتی از گسترش بی‌سابقه فشار و برخوردهای ساختاریافته با دانشجویان در چندین دانشگاه بزرگ کشور حکایت دارد. از صدور احکام اخراج در دانشگاه‌های صنعتی شریف و امیرکبیر تا احضارهای فله‌ای در دانشگاه تهران و علم و صنعت، شواهد نشان می‌دهند که سرکوب آکادمیک از برخوردهای موردی فراتر رفته و به یک سیاست فراگیر حکومتی برای کنترل و خاموش کردن محیط‌های دانشگاهی تبدیل شده است.

باکس اطلاعاتی سرکوب سازمان‌یافته دانشجویان در ایران

عنوان	اطلاعات
موضوع گزارش	موج سازمان‌یافته سرکوب دانشجویان در دانشگاه‌های ایران
بازه زمانی	اسفند ۱۴۰۴ تا تیر ۱۴۰۵
دانشگاه‌های درگیر	صنعتی شریف، تهران، علم و صنعت، امیرکبیر، خواجه‌نصیر، بهشتی، سوره
آمار تقریبی	دست‌کم ۳۵۲ دانشجو با احضار، تعلیق یا اخراج
مهم‌ترین اقدامات	اخراج، تعلیق، پرونده‌سازی انضباطی، احضار، ممنوع‌الورودی، مسدودسازی سامانه‌های آموزشی
اتهام‌های مطرح‌شده	ایجاد بلوا، فعالیت مجازی، تبلیغ، اهانت به پرچم، توهین به شعائر، فعالیت صنفی
نهادهای دخیل	حراست دانشگاه‌ها، کمیته‌های انضباطی، نهادهای امنیتی
موارد مورد انتقاد	نقض حق تحصیل، نقض دادرسی عادلانه، نقض آزادی بیان، نقض حریم خصوصی

ابعاد تازه موج جدید سرکوب؛ آمار و ارقام تکان‌دهنده

بر اساس گزارش‌های مستند نقض حقوق بشر، دور جدید برخورد با دانشجویان معترض و فعالان صنفی از اسفندماه ۱۴۰۴ آغاز شد و در خرداد و تیر ۱۴۰۵ به اوج خود رسیده است. داده‌های آماری نشان می‌دهند که تنها در چهار دانشگاه بزرگ تهران (شریف، تهران، علم و صنعت و بهشتی)، دست‌کم ۳۵۲ دانشجو با احضار یا احکام سنگین تعلیق و اخراج از سوی کمیته‌های انضباطی مواجه شده‌اند.

نهادهای امنیتی و حراست دانشگاه‌ها با استفاده از حربه‌هایی چون تماس‌های تلفنی غیرقانونی، پیامک‌های تهدیدآمیز و مسدودسازی پیش‌دستانه سامانه‌های آموزشی و رفاهی، روند دادرسی منصفانه را به‌طور کامل نقض کرده‌اند.

دانشگاه صنعتی شریف – بیانیه مشترک ۵۳ تشکل و احکام اخراج مجازی

دانشگاه صنعتی شریف به یکی از کانون‌های اصلی صدور احکام سنگین انضباطی تبدیل شده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که بین ۵ تا ۷ دانشجو در این دانشگاه حکم قطعی اخراج دریافت کرده و بیش از ۲۰ دانشجوی دیگر با احکام تعلیق یک تا سه ترمی روبه‌رو شده‌اند.

بر اساس گزارش‌های شورای صنفی و خبرگزاری‌های مختلف، دانشجویانی مانند فریبرز کهن‌زاد، پرنیان خدابخشی، سپنتا سعیدی، حسین شادمان، فاطمه خاکپور، مسیحا باقری و آریانا کوچکی، در ارتباط با فعالیت‌های مجازی و پرونده‌های اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ هدف حکم اخراج قرار گرفته‌اند. پیش از این نیز رضا دالمن، دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی کامپیوتر این دانشگاه، به اخراج و چهار سال محرومیت مطلق از تحصیل در تمامی دانشگاه‌های کشور محکوم شده بود.

شدت این برخوردهای سلیقه‌ای به حدی بوده است که در خرداد ۱۴۰۵، ۵۳ تشکل، نشریه و نهاد دانشجویی دانشگاه شریف در نامه‌ای مشترک به رئیس دانشگاه، به این احکام غیرقانونی اعتراض کرده و خواستار لغو فوری آن‌ها شدند. فعالان دانشجویی فاش کرده‌اند که مصداق اتهامی برخی از این احکام اخراج، صرفاً پیام در گروه‌های خصوصی تلگرام، بازنشر مطالب در شبکه ایکس یا حتی عکس پروفایل دانشجویان بوده است.

دانشگاه تهران و علم و صنعت – احضارهای بی رویه و اتهامات واهی

کمیته انضباطی دانشگاه تهران با شدتی بی‌سابقه فعال شده و نزدیک به ۲۰۰ دانشجوی این دانشگاه را احضار کرده است. دانشجویان با اتهاماتی مبهم نظیر «ایجاد بلوا و آشوب»، «عنصر اصلی تجمع غیرقانونی» و «توهین به شعائر ملی و مذهبی» مواجه هستند. در این میان، امیرمحمد کریمی و مهیار افتخاری، دو دانشجوی ورودی ۱۴۰۴ رشته مهندسی پلیمر، احکام اخراج خود را دریافت کرده‌اند.

همزمان در دانشگاه علم و صنعت نیز حراست و کمیته انضباطی برای «بیش از ۱۰۰ دانشجو» پرونده‌سازی کرده‌اند و این دانشجویان در خطر تعلیق یا اخراج قرار دارند. روش ابلاغ اتهامات در این دانشگاه‌ها عمدتاً از طریق ایمیل یا پیامک بوده و فرصت دفاع حضوری و مؤثر را از دانشجویان سلب کرده است.

گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران

امیرکبیر، خواجه‌نصیر و بهشتی – ممانعت فیزیکی و مسدودسازی سامانه‌ها

در دانشگاه صنعتی امیرکبیر، امیرمحمد سورمه، دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت کسب‌وکار، با حکم کمیته بدوی و به اتهام واهی «اهانت به پرچم» اخراج شد.

وضعیت در دانشگاه خواجه‌نصیرالدین طوسی شکل امنیتی‌تری به خود گرفته است؛ جایی که شمار پرونده‌های فعال از ۲۲ مورد گذشته و احکام دو ترم تعلیق علیرضا جعفری‌آثار، سیدمحمد سیدعبودی و حسین محمدی در مرحله تجدیدنظر تایید شده است. علاوه بر این، دست‌کم ۵ دانشجو که دوره محرومیت آن‌ها به پایان رسیده بود، با ممانعت فیزیکی حراست برای ورود به دانشگاه و محرومیت از خوابگاه مواجه شده‌اند.

در دانشگاه بهشتی نیز ابزار جدیدی برای سرکوب به کار گرفته شده است؛ سامانه‌ی آموزشی حدود ۲۵ دانشجو بدون صدور هیچ‌گونه حکم رسمی یا تفهیم اتهام، به‌طور کامل مسدود شده و آن‌ها را در بلاتکلیفی مطلق قرار داده است. همچنین در دانشگاه سوره، پرونده‌سازی برای ۲۲ دانشجو به صدور دست‌کم ۴ حکم اخراج و چندین حکم تعلیق انجامیده است.

چرا این اقدامات نقض فاحش حقوق بشر است؟

برخوردهای اخیر دانشگاه‌ها با اصول بنیادین حقوق بشر و معاهدات بین‌المللی، مغایرت آشکار دارد:

نقض حق تحصیل و آزادی آکادمیک: محروم کردن دانشجویان به دلیل ابراز عقیده یا شرکت در تجمعات مسالمت‌آمیز، نقض صریح حق آموزش است.

نقض حریم خصوصی و آزادی بیان: استناد به پیام‌های خصوصی تلگرام، شبکه‌های اجتماعی و عکس پروفایل برای اخراج، تجاوز آشکار به حریم شخصی شهروندان است.

نقض دادرسی منصفانه: صدور حکم بدون تشکیل جلسه حضوری، ارجاع پرونده‌ها به گزارش‌های مبهم حراست و افراد موسوم به «مطلع» به جای مستندات قانونی، فاقد هرگونه مشروعیت حقوقی است.

محرومیت پیش‌دستانه: مسدود کردن سامانه آموزشی، قطع خدمات رفاهی و ممنوع‌الورودی قبل از صدور رأی قطعی، مجازات غیرقانونی پیش از اثبات جرم محسوب می‌شود.

هراس دیکتاتوری از پویایی دانشگاه

موج سرکوب دو ماه خرداد و تیر ۱۴۰۵ نشان‌دهنده هراس دیکتاتوری از پویایی دانشگاه و تلاش برای تبدیل این نهاد آکادمیک به محیطی پادگانی، خاموش و تحت کنترل نهادهای امنیتی است. کانون حقوق بشر ایران ضمن محکوم کردن این احکام ظالمانه، از تمامی نهادهای بین‌المللی، اتحادیه‌های دانشجویی سراسر جهان و گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران می‌خواهد که فشار بر حکومت ایران را برای توقف این روند سازمان‌یافته و لغو فوری احکام تعلیق و اخراج دانشجویان تشدید کنند.

کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک