حمایت از وکلای در معرض خطر در ایران – ۱

1 گزارش اسکودا در سال ۱۴۰۳

در گزارشی از اتحادیه سراسری کانون‌های وکلای دادگستری ایران (اسکودا) در سال ۱۴۰۳ به تاریخچه این موضوع پرداخته شده است. خلاصه‌ای از این گزارش چنین است:

“اتحادیه سراسری کانون‌های وکلای دادگستری ایران (اسکودا)، کمیته‌ای تحت عنوان ‘وکلای در معرض خطر’ ذیل کارگروه حقوق بشر ایجاد کرده است. این کمیته طی دو و نیم سال فعالیت خود گام‌های مؤثری برداشته و اعضای آن با اعتقاد به اهمیت جایگاه وکیل مستقل، از هم‌صنفان خود به‌صورت مسئولانه دفاع کرده‌اند.”

وکیل ممکن است در مسیر فعالیت حرفه‌ای خود با تهدید، بازداشت، آزار شخصی و خانوادگی، تعقیب قضایی، سلب حقوق شهروندی یا حتی قتل مواجه شود. ضروری است که قوای عمومی و آحاد مردم به اهمیت فعالیت وکلا پی برده و تدابیر حمایتی و پیشگیرانه‌ای برای حفظ امنیت آنان اتخاذ کنند.

2 نگاهی به آمار وکلای در معرض خطر

آمارها حکایت از روند رو به رشد جرایم خشن علیه وکـلا دارد. این روند صعودی مستلزم پایش، پیمایش و راه‌حل‌یابی است. بررسی تطبیقی آمار وکلای در معرض خطر در ایران در سال ۱۴۰۱ نشان می‌دهد:

• حدود ۵۵ وکیل بازداشت یا زندانی شدند.
• ۵ وکیل به قتل رسیدند.
• بسیاری از وکلـا در معرض تهدید مالی و خسارت قرار گرفتند.
• در دهه اخیر، ۱۸ وکیل قربانی شده‌اند.

ایران، متأسفانه، یکی از کشورهایی شناخته می‌شود که وکـلا در قلمرو آن در معرض خطرات و تهدیدات بیشتری قرار دارند.

3 حمایت از وکلای در معرض خطر: قبل، حین و پس از خطر

به امان خدا سپردن وکیل و بی‌توجهی به ضرورت‌های دفاع از او، زمینه‌ای برای سلب حق و تزلزل جایگاه وکیل در مقام تضمین حکومت قانون و دفاع از حقوق اساسی و آزادی‌های بنیادین است.

4 تعریف وکیل در معرض خطر

وکیل در معرض خطر، دانش‌آموخته حقوق و، دست‌کم بدواً، صاحب پروانه وکالت و عضو کانون وکـلای دادگستری است که در ارتباط با انجام وظیفه حرفه‌ای یا صنفی خود، به واسطه یک عامل بیرونی در شرایط بالقوه یا بالفعل مخاطره‌آمیز قرار گرفته است.

5 مصادیق خطر بالقوه و بالفعل

در معرض خطر بالقوه یا بالفعل قرار گرفتن، مبنای حمایت است. این مصادیق شامل موارد زیر است:

• تهدید به تعقیب و دستگیری
• تهدید روانی، حیثیتی، شغلی، اقتصادی و مالیاتی
• اقدامات تروریستی، قتل، ضرب و شتم، تحقیر، آزار
• خشونت زبانی، فیزیکی، جنسی
• تهدید به شکنجه و بازداشت اعضای خانواده
• افشای اسرار، نقض حریم خصوصی، شنود
• تهدید انتظامی و یا صلاحیتی

6 حمایت از وکلای در معرض خطر در ایران

• اصحاب پرونده، موکل یا خانواده وی
• ذی‌نفعان و افراد و اشخاص حقیقی یا حقوقی دارای تعارض منافع
• حکمروایی و نهادهای سیاسی، قضایی و رسمی
• قبایل، طایفه‌ها، احزاب و سایر مدعیان یا متداعیین پرونده‌ها

7 انگیزه‌های تهدید

• سیاسی
• سوداگری
• سوءتفاهم
• انتقام‌جویی
• تسویه‌حساب شخصی
• تحمیل شکست در پرونده
• اجبار به استعفا از پرونده یا از سمت صنفی
• اجبار به تمکین در برابر اوامر و منویات

8 نحوه حمایت

• پیگیری امر در مراجع قانونی
• تماس با خانواده و تدارک کمک‌های لازم
• قبول وکالت
• رایزنی با مسئولان مرتبط با موضوع
• مواجهه با عوامل موجد خطر
• اطلاع‌رسانی، هم‌اندیشی و مشارکت

9 مبانی نظری روز جهانی “وکلای در معرض خطر”

وکـلای دادگستری در سراسر جهان به سبب ماهیت و مقتضای حرفه خود در معرض انواع خطرات هستند و وقایع تهدیدآمیز خاموش یا علنی در جهان مستمراً تکرار می‌گردد. روایت نگران‌کننده از سطح نازل امنیت وکـلا سبب شد از سال ۲۰۱۰، روز ۲۴ ژانویه (۴ بهمن) به ابتکار اتحادیه وکلـای اروپا به‌نام روز جهانی “وکلـای در معرض خطر” نام‌گذاری شود و چاره‌اندیشی برای حفظ امنیت وکـلا با جدیت بیشتری در سطح بین‌المللی و ملی مورد توجه و پی‌جویی قرار گیرد.

کانون حقوق بشر ایران در شماره‌های بعدی، به بررسی فعالیت‌های وکـلای در معرض خطر و کنشگران عرصه حقوق بشر در ایران می‌پردازد.

کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک