ثبت نام جانباختگان راه آزادی در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ به‌عنوان بخشی از فرآیند مستندسازی و مقابله با چرخه انکار و سرکوب دنبال می‌شود
کانون حقوق بشر ایران، یک‌شنبه ۳ اسفند‌ماه ۱۴۰۴ – ثبت و انتشار اسامی جانباختگان راه آزادی در جریان اعتراضات سراسری، امروز به یکی از محورهای اصلی مطالبه عدالت تبدیل شده است. این اقدام صرفاً انتشار یک فهرست نیست، بلکه تلاشی سازمان‌یافته برای صیانت از حقیقت در برابر سازوکارهای انکار و تحریف است. در شرایطی که روایت‌های رسمی می‌کوشند ابعاد انسانی اعتراضات سراسری را تقلیل دهند، تأکید بر نام و هویت جانباختگان راه آزادی به معنای بازگرداندن چهره انسانی به یک رخداد سیاسی است.
فعالان حقوق بشر معتقدند که هر نام ثبت‌شده، سندی علیه فراموشی تحمیلی است. نام‌ها حامل روایت‌اند و روایت‌ها پایه‌های حافظه جمعی را شکل می‌دهند. اگر این نام‌ها ثبت نشوند، اعتراضات سراسری به مجموعه‌ای از اعداد و آمار تقلیل می‌یابد و مسئولیت‌ها در سایه ابهام گم می‌شود. تجربه سال‌های گذشته نشان داده که خلأ مستندسازی، بستر مناسبی برای بازنویسی واقعیت فراهم می‌کند.
اعتراضات سراسری در دوره‌های پیشین نیز با چالش فقدان آمار شفاف همراه بوده است. در بسیاری از موارد، اختلاف چشمگیر میان روایت‌های مستقل و روایت‌های رسمی درباره تعداد جانباختگان راه آزادی دیده شده است. همین شکاف اطلاعاتی، اهمیت ثبت و انتشار فهرست‌های مستند را دوچندان می‌کند. بدون مستندات دقیق، روند حقیقت‌یابی با مانع جدی روبه‌رو می‌شود.
فهرست ۱۹۱نفره؛ آغاز مسیر حقیقت‌یابی در اعتراضات سراسری
در این چارچوب، انتشار فهرست ۱۹۱ نفره جانباختگان راه آزادی در پی اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ را باید بخشی از فرآیند مستندسازی دانست. این فهرست نه اقدامی نمادین، بلکه گامی عملی در مسیر تثبیت نام‌ها در حافظه تاریخی جامعه است. هر نام در این فهرست، نقطه‌ای در نقشه‌ای گسترده‌تر از یک رویداد ملی است. این اقدام، آغاز مسیری است که هدف آن جلوگیری از حذف قربانیان از تاریخ رسمی است.
ناظران حقوق بشری تأکید می‌کنند که فهرست ۱۹۱ نفره پایان کار نیست. اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ در شرایطی رخ داد که دسترسی آزاد به اطلاعات با محدودیت‌های جدی مواجه بود. بسیاری از خانواده‌ها تحت فشار قرار دارند و امکان اطلاع‌رسانی آزادانه ندارند. در چنین فضایی، ثبت نام جانباختگان راه آزادی نوعی مقاومت مدنی در برابر خاموشی تحمیلی محسوب می‌شود.
کارشناسان بر این باورند که تکمیل و به‌روزرسانی این فهرست می‌تواند در آینده مبنای پیگیری‌های حقوقی قرار گیرد. مستندسازی دقیق، پیش‌نیاز هر فرآیند پاسخ‌گویی است. اعتراضات سراسری تنها در خیابان‌ها شکل نگرفت، بلکه اکنون در عرصه ثبت حقیقت ادامه دارد. آنچه امروز ثبت می‌شود، فردا می‌تواند به سندی در مراجع بین‌المللی تبدیل شود.
در زیر لیست اسامی ۱۹۱ تن از جانباختگان راه آزادی با احتساب نام شهر آمده است:
اراک: علی کرمعلی
اسفراین: اردلان امیری، جواد جعفری، جواد روشندل، یزدان تمنا، مجتبی برسام، رسول جعفری، محمد حسین جعفری
اصفهان: داوود حاجتی، حمیدرضا دهخدا، حسن دهقانی، امیرحسین محمدی، رضا جهانگیری، سپهر افرازه، اسماعیل رضایی، فیروز محرابی، پرستو نام آور، مهین بهروز، مینا امیرزاده، صادق پرورش، حمدالله سلیمان، حامد برجیس، کیارش صفری، محمود لک، متین گلی، امیر فولادی قادی، سجاد گرجی، مهدی معصومی، مهران نیایش، سیدپرویز محمدی، شهباز شجاعی
بابل: مجتبی هاشم پور
بندرعباس: فهیمه نوری
بهبهان: نورالدین عبدلی
تهران: محمد محمدی، محسن نمازی، شیوا رحیمی، امیرعباس مزروعی، محمد رضایی، حمید رحیمی، محمدرضا خبیری، امیرعلی قنبرزاده، محمد سام کیانی، یوسف مهربان، رضا رستمی، مهدی جدیدی، امیرعلی ترکمان، اشکان اصانلو، صبا زنده‌دل، محمدجواد سعادت‌پور، معین نصیری، محمدرضا حسنی، مختار هدایت، محمد خضری، علی عبداللهی، علی لوک، شهرام ترک، مسعود یوسلیانی، پدرام خالویی، امیرحسین سعیدی، سامان یوسفی، پیمان خواجه علی، محمدرضا امیری، علیرضا نصیری، جواد حیدری، علی پزشکی، مسعود رضا بختیاری، حسن تائبی، مسعود کریم، علی اصغر استخر، آنیلا ابوطالبیان، امیرعلی منصفی، طاها سلیمانی، ، مصطفی جعفری، محمدرضا مسکین‌نواز، مرتضی رفیعی، مهدی امین قشقایی، محمدرضا حسن آبادی،
خرم آباد: رضا عزتی
چالوس: علی اکبر پیلتن، امیرحسین نصرتی، سیدرضا حسینی فر، سعید رستم آبادی
رشت: پیام بایر، افسانه مهدی‌نژاد، علیرضا منجی‌آزاد، سودا اکرمی فرد، مسعود رضایی، همایون رنجبر، صادق یوسفی، عرفان تقی‌زاده
رفسنجان: رضا نوروزی
زاهدان: میلاد باغ فلکی
زاینده رود: حمید شیرمحمدی
شهریار: مجتبی روتیوند، امیرحسین قراگزلی، یزدان روایی، محمود داماد، محمد امین غلامی، اشکان شوشتری
شفت: الهام بهرامی
فارس: عارف براتی، علی الماسی، ایمان میرشکاری
فشافویه: جواد ضابط لقایی، علیرضا حضوری، عرفان حسن نژاد
فردیس: ، علی باغبان، علیرضا موسی‌نیا، امیر زمردی، عرشیا رضایی، فرهاد ربیعی، خداداد الفتی، مسعود صیفوری، محمد فراهانی، محمدحسین حسین‌زاده، محمد جهاندیده، محسن شریف کاظمی، پدرام ذوالفقاری
قزوین: ، رضا انصاری، محسن آراستی، علی ورکباری، حمزه زینلی، مرتضی چگینی، حسین فرضعلی، پیمان میانه‌ساز، نیما عباسی، ناهید واعظ، یوسف شیخها
قصر شیرین: عباس حسینوند
قلعه حسن خان: احمد رعنایی، علیرضا شهسوار، کیارش کریمدادی
کرمانشاه: دیاکو سخایی، سیروس حرب گین، خبات کاکایی، میلاد خدمتی، مجتبی بیگی، محمد جعفری، محمدمتین باقری، رضا نادری
گرگان: محمد رسول جعفری، فریبا باباجانی، تینا حسینی، اسرا طاووسی نیا، فاطمه تاجیان، هادی فدایی، روح‌الله منصوری شهرام باغیان، امیر حسین دونلو
گلپایگان: بهزاد عباسی
گنبد کاووس: امیر محمد معصومی
مشهد: ابوالفضل حبیب زاده، امیررضا غلامی پور، جواد نقی زاده، علیرضا نوری، فضائل بالو، امیرحسین امیری وفا، مهدیار پژم، ساناز موسوی، معین سغوری، داوود صفایی، مهدی صبوری، علی سهروردی، مهدی شبانی، جواد صفریان، ایمان بهادری، امید باقری
نامشخص: ماهان عبیدی، علیرضا خوارزمی، اسماعیل خروشا، ایوب صفرعلی، مهرزاد مسعودی فر، طاهر شریفی، مهدیه عباسی، هاجر عشاقی، روح الله شیخی، محمدباقر دربندی، مازیار مودت، سروش حمیدی، عباس عزیزپور، صدرا بهشتی، احمد خدابنده، احمد علیجانی، اکبر دیده بان، محمدجواد فریادیان، روح الله نوبری، امیر هاشمی، منصور عزیز، مجید سلیمانی راد، شروین جعفریان
اعتراضات سراسری ۱۴۰۴و محدودیت دسترسی به اطلاعات
با گذشت هفته‌ها از اعتراضات سراسری ۱۴۰۴، فضای امنیتی همچنان برقرار است. بازداشت‌های گسترده و محدودیت‌های ارتباطی، مسیر اطلاع‌رسانی درباره جانباختگان راه آزادی را دشوار کرده است. در چنین شرایطی، شمار واقعی جانباختگان راه آزادی همچنان در هاله‌ای از ابهام باقی مانده است. این ابهام، بخشی از همان چرخه‌ای است که ناظران از آن با عنوان چرخه سرکوب و انکار یاد می‌کنند.
اعتراضات سراسری ۱۴۰۴، به‌گفته ناظران، نشان‌دهنده شکافی عمیق میان جامعه و ساختار حاکم است. این شکاف در خیابان‌ها آشکار شد، اما پیامدهای آن به عرصه اطلاع‌رسانی و مستندسازی نیز کشیده شد. نهادهای حقوق بشری هشدار داده‌اند که بدون شفافیت و پاسخ‌گویی، چرخه اعتراضات سراسری و سرکوب ادامه خواهد یافت. ثبت نام جانباختگان راه آزادی تلاشی برای قطع این چرخه است.
الگوی برخورد با اعتراضات سراسری در سال‌های گذشته نیز مشابه بوده است. هر بار، جانباختگان راه آزادی در مرکز روایت‌های متضاد قرار گرفته‌اند. این‌بار اما تلاش برای مستندسازی منسجم‌تر و هماهنگ‌تر شده است. شبکه‌های اطلاع‌رسانی مستقل و منابع میدانی، نقش مهمی در گردآوری اطلاعات ایفا کرده‌اند.
- شیراز – فیلم بازداشت و سربه نیست‌کردن دختر معترض در اعتراضـات سراسری ۱۴۰۴
- اسامی و مشخصات جانباختگان اعتراضـات سراسری ۱۴۰۴؛
- گزارش مستند آتش زدن بازار رشت و به رگبار بستن مردم در اعتراضـات سراسری ۱۴۰۴ + فیلم
- فیلم لحظه شلیک بی‌رحمانه به سر و قلب دختران معترض در اعتراضـات سراسری ۱۴۰۴ توسط پاسداران؛ هولوکاست در قرن ۲۱
- فیلم به رگبار بستن وحشیانه مردم در فردیس کرج در اعتراضـات سراسری ۱۴۰۴ توسط پاسداران
- فیلم شلیک از فاصله یک متری به ۲جوان معترض در مشهد؛ سندی دیگر از سرکوب خونین اعتراضـات سراسری ۱۴۰۴ + عکس‌ها
- تهران قلب اعتراضات سراسری ایران؛ فیلم‌های تکان‌دهنده یک شب پرتنش
- فیلم تکان دهنده شلیک گلوله توسط پاسداران به قلب دختر معترض در تهران – اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- فیلم شلیک بی‌محابای تیر مستقیم جنگی پاسداران و لباس شخصی‌ها به مردم در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- فیلم تکان دهنده حمله وحشیانه بسیجی‌های قمه بدست به دختر معترض و قمه زدن به سر او در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- فیلم تکان‌دهنده شلیک با سلاح سنگین به سر جوان معترض و متلاشی شدن مغز او در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
چهره انسانی جانباختگان راه آزادی در اعتراضات سراسری
منابع حقوق بشری تأکید دارند که بخش قابل توجهی از جانباختگان راه آزادی در اعتراضات سراسری را جوانان، زنان و حتی کودکان تشکیل می‌دهند. این افراد عمدتاً بدون سلاح و در چارچوب تجمعات اعتراضی هدف خشونت قرار گرفته‌اند. این واقعیت، روایت‌هایی را که اعتراضات سراسری را صرفاً به «درگیری مسلحانه» تقلیل می‌دهد، با پرسش جدی مواجه می‌کند.
اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ در بسیاری از شهرها با حضور اقشار مختلف جامعه شکل گرفت. جانباختگان راه آزادی چهره‌های نظامی نبودند، بلکه شهروندانی بودند که در بستر اعتراضات سراسری حضور داشتند. خانواده‌های آنان اکنون خواستار شفافیت درباره نحوه کشته‌شدن عزیزانشان هستند. این مطالبه، به یکی از محورهای اصلی پیگیری‌های حقوق بشری تبدیل شده است.
انتشار تصاویر و ویدیوهای میدانی از اعتراضات سراسری، تصویری متفاوت از روایت رسمی ارائه می‌دهد. در بسیاری از این تصاویر، جانباختگان راه آزادی در حال شرکت در تجمعات یا در اطراف محل تجمع دیده می‌شوند. این اسناد بصری، بخشی از فرآیند مستندسازی محسوب می‌شوند و می‌توانند در آینده نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کنند.
حافظه جمعی در برابر تحریف روایت اعتراضات سراسری
ثبت نام جانباختگان راه آزادی در بستر اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ اقدامی برای تثبیت حافظه جمعی است. حافظه‌ای که اگر مستند نشود، در معرض تحریف قرار می‌گیرد. اعتراضات سراسری تنها یک رخداد مقطعی نیست، بلکه نقطه‌ای تعیین‌کننده در تاریخ اجتماعی معاصر به شمار می‌رود. جانباختگان راه آزادی بخشی جدایی‌ناپذیر از این روایت تاریخی هستند.
هر نام در فهرست جانباختگان راه آزادی یادآور یک زندگی و یک آینده ناتمام است. اعتراضات سراسری هزینه‌ای انسانی برجای گذاشته که بدون ثبت و مستندسازی، در معرض فراموشی قرار می‌گیرد. فعالان حقوق بشر تأکید دارند که عدالت‌خواهی بدون نام و هویت معنا ندارد. از این منظر، فهرست منتشرشده سندی در برابر انکار است.
پیگیری حقوقی جانباختگان راه آزادی؛ مستندسازی به‌عنوان مبنای پاسخ‌گویی
ادامه اعتراضات سراسری و پیگیری مستمر خانواده‌های جانباختگان راه آزادی می‌تواند به روشن‌شدن ابعاد پنهان این رویدادها کمک کند. مستندسازی امروز، پایه پاسخ‌گویی فردا خواهد بود. اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ به‌رغم فشارها، به مطالبه‌ای فراتر از خیابان تبدیل شده است. اکنون ثبت نام جانباختگان راه آزادی بخشی از این مطالبه است.
فهرست ۱۹۱ نفره جانباختگان راه آزادی یادآور بهای انسانی اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ است. هر نام در این فهرست، نشانه‌ای از هزینه‌ای است که جامعه پرداخت کرده است. جانباختگان راه آزادی در بطن اعتراضات سراسری به نمادی از مقاومت اجتماعی بدل شده‌اند. حفظ نام آنان، تلاشی برای جلوگیری از حذف‌شان از حافظه عمومی است.
اعتراضات سراسری ممکن است در خیابان‌ها فروکش کند، اما نام جانباختگان راه آزادی در حافظه جمعی باقی خواهد ماند. این حافظه می‌تواند بنیانی برای مطالبه عدالت و پاسخ‌گویی در آینده باشد. ثبت این نام‌ها، اقدامی در جهت تثبیت حقیقت در برابر فراموشی سازمان‌یافته است.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک