مرگ نادر جامه شورانی در زندان کرمانشاه؛ بیست سال حبس، محرومیت درمانی و فاجعه‌ای قابل پیشگیری

نادر جامه شورانی مدت‌ها از مشکلات متعدد جسمی رنج می‌برد و پیش‌تر نیز چند بار نسبت به وضعیت سلامت خود هشدار داده بود. وی پیش از سکته نیز بارها احساس درد شدید و ضعف عمومی داشته اما به جای اعزام فوری به درمانگاه یا بیمارستان، تنها داروهای سطحی و مسکن دریافت می‌کرده است

کانون حقوق بشر ایران، شنبه ۸ آذرماه ۱۴۰۴ – یک زندانی به نام نادر جامه شورانی در زندان کرمانشاه در حالی جان باخت که بنا بر گزارش‌ها، عدم دسترسی به خدمات ضروری پزشکی و تأخیر در اعزام او به مراکز درمانی، نقش مستقیم در مرگ او داشته است. نادر جامه شورانی ، زندانی اهل روستای جامه‌شوران در استان کرمانشاه، حدود بیست سال پیش با اتهام «سرقت» بازداشت و به حبس طولانی‌مدت محکوم شده بود. او پس از دو دهه تحمل زندان، بر اثر سکته جان باخت؛ سکته‌ای که گفته می‌شود با رسیدگی پزشکی به‌موقع قابل درمان بوده است.

زندان های ایران - زندان دیزل‌آباد — زندان های ایران – زندان دیزل‌آباد

سکته، تأخیر در درمان و مرگی که می‌شد رخ ندهد

بنا بر اطلاعات منتشرشده از داخل زندان کرمانشاه، نادر جامه شورانی مدت‌ها از مشکلات متعدد جسمی رنج می‌برد و پیش‌تر نیز چند بار نسبت به وضعیت سلامت خود هشدار داده بود. هم‌بندی‌های او گفته‌اند که وی پیش از سکته نیز بارها احساس درد شدید و ضعف عمومی داشته اما به جای اعزام فوری به درمانگاه یا بیمارستان، تنها داروهای سطحی و مسکن دریافت می‌کرده است.

در روز حادثه، او دچار علائم هشداردهنده سکته می‌شود اما اعزام پزشکی با تاخیر قابل توجه انجام می‌گیرد. بر اساس روایت منابع مطلع، زمانی که او finally به مراکز درمانی خارج از زندان منتقل می‌شود، وضعیت جسمی او چنان وخیم بوده که امکان احیا وجود نداشته است.

این تأخیر، به گفته کارشناسان حقوق زندانیان، «یکی از شایع‌ترین و خطرناک‌ترین الگوهای رفتاری» در زندان‌های کشور است؛ الگویی که بارها جان زندانیان را گرفته و مسئولیت مستقیم آن بر عهده مسئولان زندان و نهادهای مرتبط است.

مسئولیت مقامات زندان و زنگ خطر برای سلامت زندانیان

طبق استانداردهای بین‌المللی و همچنین قوانین داخلی، زندان موظف است سلامت زندانیان را تأمین و خدمات پزشکی متناسب ارائه کند. اما در سال‌های اخیر بارها گزارش‌هایی از مرگ زندانیان در اثر بی‌توجهی درمانی منتشر شده است؛ مرگ‌هایی که نه بر اثر جرم یا محکومیت، بلکه به دلیل محرومیت از ابتدایی‌ترین حق انسانی رخ می‌دهند.

در پرونده نادر جامه شورانی نیز آنچه خانواده و منابع داخلی زندان را نگران کرده، این است که علائم بیماری کاملاً قابل تشخیص و هشداردهنده بوده و اگر حتی چند ساعت زودتر به بیمارستان منتقل می‌شد، احتمال زنده ماندنش وجود داشت.

از نظر حقوقی، قصور در اعزام پزشکی و تأخیر در ارائه خدمات ضروری، می‌تواند مصداق «سهل‌انگاری منجر به مرگ» تلقی شود؛ موضوعی که در صورت پیگیری می‌تواند تبعات جدی برای مسئولان مربوطه داشته باشد.

تجمع اعتراضی خانواده‌ها مقابل زندان دیزل آباد کرمانشاه در پی تعطیلی ناگهانی کارگاه‌ها و بلاتکلیفی زندانیان — زندان دیزل آباد کرمانشاه

تکرار یک الگوی خطرناک؛ محرومیت درمانی در زندان‌ها

مرگ نادر جامه شورانی در خلأ رخ نمی‌دهد؛ بلکه بخشی از روندی گسترده و نگران‌کننده است. گزارش‌های متعدد از زندان‌های سراسر کشور نشان می‌دهد که بسیاری از زندانیان—چه زندانیان سیاسی و چه زندانیان عادی—در معرض کمبود پزشک، نبود داروی مناسب، تأخیر در اعزام و بی‌توجهی ساختاری قرار دارند.

این وضعیت، به‌ویژه برای زندانیان سالخورده یا بیمار، خطر مرگ خاموش را افزایش داده است. در سال‌های اخیر نام ده‌ها زندانی منتشر شد که زیر همین الگوی نقص درمانی جان خود را از دست دادند؛ الگوی تأسف‌باری که خانواده‌ها آن را «مرگ‌های قابل جلوگیری» می‌نامند.

مرگ نادر جامه شورانی نیز دقیقاً در همین چارچوب قابل تحلیل است: یک زندانی قدیمی، بدون دسترسی کافی به خدمات درمانی، و در شرایطی که هشدارها نادیده گرفته شده، جان خود را از دست می‌دهد. این حادثه هم‌زمان پرسش‌های جدی درباره نحوه نظارت پزشکی در زندان کرمانشاه و مسئولیت نهادهای بالادستی مطرح کرده است.

درخواست خانواده و فعالان حقوق بشر: حقیقت‌یابی و پاسخگویی

پس از مرگ این زندانی، خانواده و نزدیکان او خواستار بررسی دقیق علت مرگ، پاسخگویی مسئولان زندان و انتشار گزارش رسمی شده‌اند. آنان تأکید دارند که نادر جامه شورانی باید طبق قانون تحت مراقبت قرار می‌گرفت و سکته او نتیجه «بی‌توجهی آشکار» بوده است.

این مرگ باید به‌عنوان «یک نمونه فاجعه‌بار از محرومیت درمانی در زندان‌ها» بررسی و ثبت شود تا مسئولان نتوانند با سکوت از کنار آن عبور کنند. آنان هشدار داده‌اند که ادامه این روند می‌تواند جان بسیاری از زندانیان دیگر را نیز تهدید کند.

نقض قوانین حقوق بشری در مرگ نادر جامه شورانی

عدم دسترسی زندانی به مراقبت پزشکی و تأخیر در اعزام به بیمارستان نقض جدی حقوق بنیادین و حق حیات او محسوب می‌شود.

حق حیات — ماده ۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی (ICCPR)
مرگ نادر جامه شورانی ناشی از محرومیت درمانی، نقض آشکار ماده ۶ است که حق حیات و حفاظت از آن را تضمین می‌کند.
حق برخورداری از سلامت — ماده ۱۲ اعلامیه جهانی حقوق بشر
محرومیت زندانی از مراقبت پزشکی مناسب، نقض حق سلامت جسمانی و روانی او است.
حق برخورداری از درمان پزشکی در بازداشت — قواعد حداقلی سازمان ملل برای رفتار با زندانیان (قواعد نلسون ماندلا، ماده ۲۴ و ۲۵)
ارائه نکردن رسیدگی پزشکی فوری و مناسب، مغایر با استانداردهای بین‌المللی و مقررات سازمان ملل در زمینه حفظ سلامت زندانیان است.