برگزاری دادگاه ۳معترض اعتراضات سراسری در تهران؛ ابهام در روند دادرسی و اتکای پرونده به اعترافات اجباری

دادگاه انقلاب تهران به اتهامات سه متهم مرتبط با اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ رسیدگی کرد؛ در جریان جلسه، اشاره‌ای به حضور وکیل انتخابی یا تسخیری نشد و بخش عمده مستندات بر اقرارهای متهمان استوار بود

کانون حقوق بشر ایران،  شنبه ۲ اسفند‌ماه ۱۴۰۴ – جلسه رسیدگی به پرونده ۳ متهم مرتبط با اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ در دادگاه انقلاب اسلامی برگزار شد. در گزارش رسمی منتشرشده، روند دادرسی بر قرائت کیفرخواست و پخش تصاویر شب حادثه متمرکز بود، اما اشاره‌ای به حضور وکیل انتخابی یا حتی تسخیری برای متهمان نشده است.

اتهامات امنیتی سنگین در بستر اعتراضات سراسری

بر اساس گزارش منتشرشده، اشکان مالکی، مهرداد محمدی‌نیا و آرمان معرفتی به اتهاماتی از جمله اقدام علیه امنیت، تخریب اموال عمومی و مشارکت در تحریق مسجد جعفری و حوزه علمیه امام هادی در کوی نصر تهران محاکمه شدند. نماینده دادستان در قرائت کیفرخواست، اتهاماتی از قبیل اقدام عملیاتی برای «دول و گروه‌های متخاصم»، ایجاد رعب و وحشت و اجتماع و تبانی علیه امنیت داخلی را مطرح کرد.

در جریان جلسه، قاضی به استناد ماده ۲۸۰ قانون آیین دادرسی کیفری، دامنه اتهامات یکی از متهمان را تغییر داد و آن را به مشارکت در اقدامات عملیاتی برخلاف امنیت کشور و همکاری با رژیم صهیونیستی و آمریکا گسترش داد. همچنین خسارت واردشده به مسجد و حوزه علمیه حدود ۵۰ میلیارد تومان برآورد شد.

با این حال، گزارش رسمی جزئیاتی درباره نحوه جمع‌آوری ادله، شرایط بازجویی یا امکان دسترسی متهمان به وکیل مستقل ارائه نکرده است. در متن منتشرشده تنها به حضور «وکلا» اشاره شده، اما مشخص نیست آیا این وکلا انتخابی بوده‌اند یا تسخیری و در چه مرحله‌ای از دادرسی در پرونده حضور داشته‌اند.

اتکای دادگاه به اعترافات و اقرارهای متهمان

در جریان دادگاه، به دستور قاضی تصاویر و فیلم‌هایی از شب حادثه پخش شد. با این حال، بخش عمده کیفرخواست بر اساس اقرارهای متهمان تنظیم شده است. نماینده دادستان در قرائت بخشی از کیفرخواست، به اظهارات اشکان مالکی درباره نحوه آتش زدن مسجد اشاره کرد. وی مدعی شده بود فردی ناشناس ماده آتش‌زا در اختیار آنان قرار داده است.

در چنین پرونده‌هایی که در بستر اعتراضات سراسری تشکیل شده، اتکای گسترده به اعترافات اهمیت ویژه‌ای دارد. گزارش رسمی توضیحی درباره شرایط اخذ این اقرارها، مدت بازداشت پیش از محاکمه یا احتمال اعمال فشار در جریان بازجویی ارائه نکرده است.

نبود شفافیت درباره روند بازجویی، به‌ویژه در پرونده‌هایی با اتهامات امنیتی سنگین، نگرانی‌هایی درباره امکان اخذ اعترافات اجباری تحت فشار یا شکنجه ایجاد می‌کند. در گزارش منتشرشده، اشاره‌ای به بررسی ادعای احتمالی فشار بر متهمان نشده است.

• شیراز – فیلم بازداشت و سربه نیست‌کردن دختر معترض در اعتراضـات سراسری ۱۴۰۴
• اسامی و مشخصات جانباختگان اعتراضـات سراسری ۱۴۰۴؛
• گزارش مستند آتش زدن بازار رشت و به رگبار بستن مردم در اعتراضـات سراسری ۱۴۰۴ + فیلم
• فیلم لحظه شلیک بی‌رحمانه به سر و قلب دختران معترض در اعتراضـات سراسری ۱۴۰۴ توسط پاسداران؛ هولوکاست در قرن ۲۱
• فیلم به رگبار بستن وحشیانه مردم در فردیس کرج در اعتراضـات سراسری ۱۴۰۴ توسط پاسداران
•  فیلم شلیک از فاصله یک متری به ۲جوان معترض در مشهد؛ سندی دیگر از سرکوب خونین اعتراضـات سراسری ۱۴۰۴ + عکس‌ها
• تهران قلب اعتراضات سراسری ایران؛ فیلم‌های تکان‌دهنده یک شب پرتنش
• فیلم تکان دهنده شلیک گلوله توسط پاسداران به قلب دختر معترض در تهران – اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
• فیلم شلیک بی‌محابای تیر مستقیم جنگی پاسداران و لباس شخصی‌ها به مردم در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
• فیلم تکان دهنده حمله وحشیانه بسیجی‌های قمه بدست به دختر معترض و قمه زدن به سر او در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
• فیلم تکان‌دهنده شلیک با سلاح سنگین به سر جوان معترض و متلاشی شدن مغز او در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴

ابهام درباره حق دفاع و دسترسی به وکیل

در متن رسمی تنها به حضور «وکلا» اشاره شده، اما جزئیاتی درباره هویت آنان، نحوه انتخاب و امکان دسترسی آزادانه متهمان به وکیل مستقل پیش از آغاز دادرسی وجود ندارد. همچنین مشخص نیست آیا در مراحل بازجویی اولیه، متهمان از حق دسترسی به وکیل بهره‌مند بوده‌اند یا خیر.

در پرونده‌های مرتبط با اعتراضات سراسری، موضوع دسترسی به وکیل در مرحله تحقیقات مقدماتی اهمیت ویژه دارد. نبود اشاره روشن به وکیل انتخابی یا حتی تسخیری، این پرسش را مطرح می‌کند که آیا حق دفاع مؤثر برای متهمان تضمین شده است یا خیر.

در جلسه دادگاه، پس از قرائت کیفرخواست و ارائه گزارش خسارت توسط کارشناس رسمی دادگستری، متهمان در جایگاه قرار گرفته و دفاعیات خود را مطرح کردند. قاضی در پایان جلسه اعلام کرد زمان جلسه بعدی متعاقباً اعلام خواهد شد.

جایگاه این دادگاه در روند برخورد با اعتراضات سراسری

پرونده حاضر در ادامه موج رسیدگی‌های قضایی مرتبط با اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ مطرح شده است. در این پرونده، اتهامات امنیتی سنگین با خسارت‌های مالی کلان همراه شده و بر نقش متهمان در ایجاد ناامنی تأکید شده است.

در عین حال، گزارش رسمی منتشرشده بیش از آنکه به تضمین‌های دادرسی بپردازد، بر قرائت کیفرخواست و اعترافات متهمان تمرکز دارد. نبود اطلاعات شفاف درباره نحوه جمع‌آوری ادله و دسترسی به وکیل، بر ابهامات این پرونده افزوده است.

نقض اصول دادرسی عادلانه در پرونده‌های مرتبط با اعتراضات سراسری

روند رسیدگی به پرونده سه متهم مرتبط با اعتراضات سراسری، با توجه به اتکای گسترده به اقرارها و نبود شفافیت درباره دسترسی به وکیل، با استانداردهای بین‌المللی دادرسی عادلانه در تعارض قرار دارد.

نقض حق دادرسی عادلانه – ماده ۱۴ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی: عدم شفافیت درباره دسترسی متهمان به وکیل مستقل، اصل دفاع مؤثر را مخدوش می‌کند.

نقض منع شکنجه و اعتراف اجباری – ماده ۷ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی: اتکا به اقرارهایی که شرایط اخذ آنها روشن نیست، خطر استفاده از اعترافات اجباری را افزایش می‌دهد.

نقض اصل برائت – ماده ۱۴ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی: تأکید یک‌جانبه بر کیفرخواست و اتهامات امنیتی، بدون ارائه کامل تضمین‌های دفاعی، اصل بی‌گناهی را تضعیف می‌کند.

برگزاری این دادگاه در ادامه رسیدگی‌های قضایی مرتبط با اعتراضات سراسری، در حالی انجام می‌شود که پرسش‌هایی جدی درباره شفافیت، استقلال و رعایت حقوق متهمان همچنان مطرح است.

کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک