در پی شرایط جنگی و سابقه بمباران زندان اوین، نگرانیها درباره انتقال با زور و افزایش محدودیتها تشدید شده است
کانون حقوق بشر ایران، سهشنبه ۱۲ اسفند ماه ۱۴۰۴ – خانواده زندانیان در زندان اوین اعلام کردهاند که رئیس این زندان از برنامه انتقال اجباری برخی زندانیان خبر داده است. به گفته آنان، این تصمیم با مخالفت زندانیان روبهرو شده و موضوع تهدید و اجبار برای انتقال، نگرانیهای تازهای درباره وضعیت زندانیان ایجاد کرده است.
بر اساس اظهارات خانوادهها، رئیس زندان اوین به نماینده زندانیان اعلام کرده است که زندانیان مالی به زندان فشافویه، موسوم به تهران بزرگ، منتقل خواهند شد. همچنین زندانیان سیاسی و اتباع سایر کشورها به زندان قم انتقال مییابند.
به گفته خانوادهها، نماینده زندانیان در پاسخ به این تصمیم اعلام کرده است که حتی اگر موضوع به درگیری با گارد زندان منجر شود، زندانیان زندان اوین را ترک نخواهند کرد. این موضعگیری نشاندهنده مخالفت صریح زندانیان با انتقال اجباری عنوان شده است.
سابقه انتقال اجباری پس از بمباران زندان اوین
خانوادهها یادآوری کردهاند که در جریان بمباران زندان اوین نیز زندانیان در ابتدا در برابر انتقال مقاومت کردند. با این حال، به گفته آنان، در نهایت تحت فشار نیروهای گارد زندان مجبور به انتقال به زندان فشافویه شدند.
این سابقه موجب شده است که نگرانیها درباره تکرار سناریوی انتقال با زور افزایش یابد. خانوادهها تأکید کردهاند که تهدید به اجبار و فشار برای ترک زندان اوین، در شرایط فعلی به یک دغدغه جدی تبدیل شده است.
در شرایط جنگی، هر نقطهای میتواند در معرض اصابت قرار گیرد. هنگامی که یک مرکز نگهداری زندانیان هدف حمله واقع میشود، خطر بالقوه به تهدیدی بالفعل تبدیل میگردد. کارشناسان هشدار میدهند در صورت تکرار حمله، زندانیان عملاً در فضای بسته و فاقد مسیر فرار باقی خواهند ماند.
تهدید دوگانه؛ خطر بیرونی و فشار داخلی
بر اساس گزارشهای خانوادهها، علاوه بر تهدید خارجی ناشی از شرایط جنگی، محدودیتهای داخلی نیز افزایش یافته است. آنان از تشدید برخوردهای تنبیهی، محدودیت ارتباط با بیرون و فضای امنیتی سنگینتر در زندان اوین خبر دادهاند.
این وضعیت، زندانیان را میان دو سطح خطر قرار داده است؛ از یک سو احتمال تهدید بیرونی در شرایط جنگی و از سوی دیگر فشارهای داخلی و تهدید به انتقال اجباری. خانوادهها اعلام کردهاند که این شرایط موجب افزایش اضطراب و نگرانی میان زندانیان شده است.
با توجه به سابقه بروز تنشهای امنیتی در زندان اوین طی سالهای گذشته، نگرانیها نسبت به تکرار رخدادهای مشابه افزایش یافته است. برخی خانوادهها تأکید کردهاند که تهدید به انتقال نباید به ابزاری برای اعمال فشار تبدیل شود.
- فراخوان اجرای مصوبه ۲۱۱، آزادی زندانیان در پی حملات جنگی
- وضعیت اضطراری در زندان اوین؛ نگرانی درباره شرایط زندانیان و مطالبه آزادی آنها
- خامنهای کشته شد؛ رهبری که مرگ و نابودی را از خمینی به ارث برد
- اصابت موشک به دیوار زندان اوین؛ جان زندانیان در معرض خطر فوری
مصوبه ۲۱۱؛ تکلیف قانونی در وضعیت اضطراری
در همین چارچوب، موضوع مصوبه شماره ۲۱۱ شورای عالی قضایی نیز مطرح شده است. این مصوبه که در تاریخ ۲۲ دی ۱۳۶۵ تصویب شده، به شرایط اضطراری ناشی از جنگ اختصاص دارد.
بر اساس این مصوبه، قوه قضاییه مکلف است برای حفظ جان زندانیان اقدام کند. این اقدامات میتواند شامل تبدیل قرار تأمین، اعطای آزادی مشروط، پذیرش وثیقه یا کفالت و نیز انتقال زندانیان به اماکن امن باشد.
مطابق این مقرره، در صورت ناکافی بودن تدابیر عادی، دادسراها اختیار دارند زندانیان بیخطر را تا رفع وضعیت اضطراری آزاد کنند. زندانیان سیاسی، عقیدتی، محکومان جرایم غیرعمد، مالی و جرایم خرد در زمره افرادی قرار میگیرند که میتوانند مشمول این تدابیر شوند.
در مورد محکومان جرایم خشن نیز انتقال به محلهای امن پیشبینی شده است. حقوقدانان تأکید میکنند اجرای این مصوبه در شرایط فعلی یک تکلیف قانونی فوری است و نباید به تعویق افتد.
نگرانی خانوادهها از اجبار و نبود شفافیت
خانوادهها اعلام کردهاند که درباره جزئیات انتقال احتمالی، اطلاعرسانی شفافی صورت نگرفته است. آنان تأکید دارند که هرگونه انتقال باید با رعایت حقوق زندانیان و بدون اعمال زور انجام شود.
به گفته خانوادهها، تجربه انتقال پیشین از زندان اوین نشان داده است که فشار نیروهای گارد میتواند زندانیان را ناچار به ترک محل نگهداری کند. آنان خواستار تضمین رسمی درباره عدم استفاده از زور و اجبار شدهاند.
در شرایط کنونی، زندان اوین بار دیگر در مرکز توجه قرار گرفته است. ترکیب تهدیدهای خارجی و گزارشهای مربوط به فشار داخلی، وضعیت این زندان را به موضوعی حساس تبدیل کرده است.
نقض حقوق بشر در روند انتقال و فشار بر زندانیان
شرایط گزارششده از زندان اوین نشاندهنده نگرانیهایی درباره رعایت حقوق بنیادین زندانیان است. تهدید به انتقال اجباری و اعمال فشار میتواند با اصول دادرسی عادلانه و کرامت انسانی در تعارض قرار گیرد.
نقض حق امنیت شخصی – ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر: تهدید به انتقال اجباری در شرایط ناامن میتواند امنیت جانی زندانیان را به خطر اندازد.
نقض منع رفتار غیرانسانی – ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر: اعمال فشار و اجبار برای انتقال میتواند مصداق رفتار تحقیرآمیز تلقی شود.
نقض حق برخورداری از کرامت انسانی – ماده ۱ اعلامیه جهانی حقوق بشر: انتقال با زور بدون رضایت و اطلاعرسانی شفاف با اصل کرامت انسانی در تعارض است.
نقض حق اطلاع از وضعیت و تصمیمات اداری – اصول ۱ و ۳ مجموعه اصول حمایت از بازداشتشدگان سازمان ملل: نبود شفافیت درباره انتقال، حق اطلاع زندانیان را مخدوش میکند.
نقض حق تماس با خانواده – قواعد ماندلا، قاعده ۵۸: محدودیت ارتباطی پس از حوادث امنیتی میتواند این حق را محدود کند.
نقض اصل تفکیک و ایمنی زندانیان – قواعد ماندلا، قاعده ۱۱: انتقال بدون تضمین ایمنی میتواند با استانداردهای بینالمللی مغایرت داشته باشد.
نقض اصل حمایت در شرایط اضطراری – کنوانسیون چهارم ژنو: در وضعیت جنگی، مقام بازداشتکننده موظف به اتخاذ تدابیر مؤثر برای کاهش خطر است.
با توجه به گزارشهای خانوادهها، وضعیت زندان اوین در شرایط فعلی نیازمند شفافیت، رعایت دقیق مقررات قانونی و تضمین عدم استفاده از زور در هرگونه تصمیم درباره زندانیان است.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک