مکانیزم ماشه فعال شد

اجرایی شدن مکانیزم ماشه و بازگشت تحریم‌ها نتیجه مستقیم سیاست‌های بسته و غیرانعطاف‌پذیر دیکتاتوری حاکم و شخص خامنه‌ای است که برای بقای سیاسی خود حاضر شد هزینه‌های سنگین را بر دوش مردم بگذارد

کانون حقوق بشر ایران،  جمعه ۴مهرماه ۱۴۰۴ – شورای امنیت سازمان ملل شامگاه جمعه ۴ مهرماه ۱۴۰۴، قطعنامه پیشنهادی روسیه و چین برای به تعویق انداختن اجرای دوباره تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران را با ۹ رأی مخالف رد کرد. این تصمیم راه را برای فعال شدن مکانیزم ماشه و بازگشت تحریم‌های گسترده علیه تهران هموار کرد؛ اقدامی که در صورت اجرا، نه تنها پیامدهای سنگینی برای اقتصاد ایران خواهد داشت، بلکه بُعد سیاسی و اجتماعی گسترده‌ای نیز به دنبال خواهد داشت.

مکانیزم ماشه چیست و چگونه فعال شد؟

مکانیزم ماشه یا «snapback» بخشی از توافق هسته‌ای برجام است که به کشورهای عضو اجازه می‌دهد در صورت نقض تعهدات از سوی ایران، تحریم‌های سازمان ملل را به‌طور خودکار بازگردانند. این مکانیزم در سال ۲۰۱۵ به عنوان ابزار فشار نهایی بر ایران طراحی شد.

پس از ماه‌ها هشدار و گزارش‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، سه کشور اروپایی (آلمان، فرانسه و بریتانیا) در شهریورماه ۱۴۰۴ تصمیم به فعال کردن این سازوکار گرفتند. آنها اعلام کردند که تهران از تعهدات برجامی خود فاصله گرفته و فعالیت‌های هسته‌ای و موشکی را فراتر از توافق پیش برده است.

با رد پیشنهاد روسیه و چین در شورای امنیت، مسیر اجرای تحریم‌ها از شامگاه شنبه (به وقت نیویورک) باز شد. بر اساس این تصمیم، تمام محدودیت‌هایی که با برجام لغو شده بود، دوباره اعمال خواهد شد.

• از محرومیت تا بیماری، قرنطینه زندان گنبدکاووس قتلگاه کرامت انسانی
• زندان قرچک ورامین؛ قتلگاه زنان زندانی

تحریم‌ها چه حوزه‌هایی را شامل می‌شوند؟

بر اساس مفاد ماده ۴۱ منشور ملل متحد، تحریم‌های بازگشتی شامل:

• مسدود شدن دارایی‌های خارجی ایران
• توقف معاملات تسلیحاتی
• محدودیت‌های شدید در بخش حمل‌ونقل و ارتباطات
• محدودیت در توسعه برنامه موشک‌های بالستیک

این فشارها در حالی بازمی‌گردد که اقتصاد ایران پیش از این نیز با بحران تورم، بیکاری و کاهش ارزش پول ملی دست به گریبان بوده است.

نقش خامنه‌ای در بازگشت تحریم‌ها

تحلیلگران سیاسی می‌گویند خامنه‌ای، در تمام سال‌های اخیر حاضر به پذیرش مصالحه‌ای واقعی با غرب نشده است. به باور ناظران، او برای حفظ قدرت خود حاضر به فعال شدن مکانیزم ماشه شد که تحریم‌ها دوباره بازگردد، حتی اگر نتیجه آن فقر و فشار شدیدتر بر مردم باشد.

این تصمیم‌گیری، شکاف میان حاکمیت و جامعه را عمیق‌تر کرده و نارضایتی عمومی را افزایش داده است. بسیاری معتقدند خامنه‌ای هزینه تحریم‌ها را بر دوش مردم انداخته تا ماشین قدرت خود را حفظ کند.

پیامدهای اقتصادی و فشار بر جامعه

کارشناسان اقتصادی هشدار داده‌اند که با بازگشت تحریم‌ها:

• قیمت کالاهای اساسی و دارو بیشتر افزایش خواهد یافت.
• بخش صادرات و واردات به‌شدت محدود می‌شود.
• سرمایه‌گذاری خارجی عملاً متوقف خواهد شد.
• ارزش پول ملی بیش از گذشته سقوط می‌کند.

این شرایط، میلیون‌ها خانواده ایرانی را که پیش‌تر نیز در تنگنای معیشتی قرار داشتند، به مرز فقر مطلق خواهد کشاند.

آیا اعتراضات مردمی در راه است؟

بسیاری از تحلیلگران اجتماعی بر این باورند که آستانه صبر مردم لبریز شده است. اعتراضات سراسری سال‌های گذشته نشان داده که جامعه ایران در برابر فشار اقتصادی و سیاسی ظرفیت بالایی برای خیزش‌های مردمی دارد.

در فضای کنونی، با بازگشت تحریم‌ها و بسته‌تر شدن مسیرهای دیپلماتیک، احتمال افزایش اعتراضات اجتماعی بسیار بالا ارزیابی می‌شود. هرچند حکومت همواره با سرکوب و خشونت تلاش کرده این اعتراضات را خاموش کند، اما فشارهای معیشتی می‌تواند موج‌های تازه‌ای از خشم عمومی را به حرکت درآورد.

تصمیم شورای امنیت و فعال شدن مکانیزم ماشه، ایران را بار دیگر در معرض تحریم‌های بین‌المللی قرار داد. بازگشت این فشارها نتیجه مستقیم سیاست‌های بسته و غیرانعطاف‌پذیر دیکتاتوری  حاکم و شخص خامنه‌ای است که برای بقای سیاسی خود حاضر شد هزینه‌های سنگین را بر دوش مردم بگذارد.

اکنون پرسش اصلی این است که آیا حاکمیت قادر خواهد بود با وجود فشار اقتصادی و خشم اجتماعی، مسیر سرکوب را ادامه دهد، یا اینکه جامعه ایران با موجی تازه از اعتراضات، معادلات سیاسی کشور را دستخوش تغییر خواهد کرد؟

کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک