تحریم‌های تازه آمریکا؛ ضربه‌ای سخت به شبکه کشتیرانی پسر شمخانی و ساختار اقتصادی پشت‌پرده حکومت

به گفته مقامات وزارت خزانه‌داری، هدف از این تحریم‌ها نه تنها محدودسازی منابع مالی حکومت ایران، بلکه افشای فساد ساختاری، رانت‌خواری نهادهای امنیتی، و استفاده خانوادگی از ثروت‌های ملی توسط حلقه‌های درون حکومت است

کانون حقوق بشر ایران، پنج‌شنبه ۹ مردادماه ۱۴۰۴ – ایالات متحده آمریکا در یکی از گسترده‌ترین و شدیدترین اقدامات تحریمی سال‌های اخیر، بیش از ۱۱۵ فرد، نهاد و شناور دریایی مرتبط با صنعت نفت و کشتیرانی دیکتاتوری حاکم بر ایران را در فهرست تحریم‌های تازه خود قرار داد. این تحریم‌ها که چهارشنبه ۸ مرداد ۱۴۰۴ (۳۰ ژوئیه ۲۰۲۵) توسط وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام شد، به‌ویژه شبکه‌ پیچیده‌ای را هدف قرار داده‌اند که توسط محمدحسین شمخانی، فرزند علی شمخانی، مشاور ارشد علی خامنه‌ای، هدایت می‌شود.

وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرده است که این شبکه با استفاده از نفوذ سیاسی و امنیتی علی شمخانی، سال‌هاست که با بهره‌گیری از شرکت‌های پوششی و تاکتیک‌های پنهان‌کارانه، نفت، فراورده‌های نفتی و دیگر کالاهای صادراتی را به بازارهای جهانی قاچاق می‌کند. گفته می‌شود که این شبکه میلیاردها دلار درآمد برای حکومت ایران و منافع شخصی حلقه شمخانی‌ها فراهم کرده است. خود علی شمخانی نیز پیشتر در سال ۲۰۲۰ میلادی تحریم شده بود.

تحریم‌های جدید آمریکا بخشی از یک کارزار فشرده برای خشکاندن منابع مالی سران حکومت از طریق تجارت نفت و کشتیرانی است. این تحریم‌ها که بر اساس اختیارات قانونی وزارت خزانه‌داری در چارچوب «دفتر کنترل دارایی‌های خارجی» (OFAC) اعمال شده‌اند، بخش قابل توجهی از زیرساخت‌های صادراتی حکومت ایران را هدف قرار داده‌اند.

شبکه‌ای جهانی برای دور زدن تحریم‌ها

بر پایه بیانیه وزارت خزانه‌داری آمریکا، شبکه تحت هدایت پسر شمخانی، از مجموعه‌ای از شرکت‌ها و افراد حقیقی در کشورهای مختلف شامل امارات متحده عربی، ترکیه، سوئیس، سنگاپور، پاناما، جزایر مارشال، سنت وینسنت و لیبریا استفاده می‌کرده تا منشأ ایرانی و یا روسی نفت و فراورده‌های صادراتی را پنهان کرده و از ردیابی منابع درآمدی خود جلوگیری کند.

این شبکه، با بهره‌گیری از گذرنامه‌های خارجی، نام‌های مستعار، کشتی‌های با پرچم کشورهای ثالث و شرکت‌های صوری در حوزه‌های فراساحلی، موفق شده بود تا تحریم‌های پیشین آمریکا را دور بزند و همچنان جریان درآمد دلاری برای رژیم ایران را حفظ کند.

از جمله شرکت‌هایی که در این شبکه نقش کلیدی داشته‌اند، می‌توان به “اس‌ام‌سی دی‌ام‌سی‌سی مارویس” مستقر در امارات و “اوشن لئونید اینوستمنتس” در دبی، سوئیس و سنگاپور اشاره کرد. این شرکت‌ها در فرآیند پولشویی درآمدهای حاصل از فروش نفت نقش محوری داشته‌اند.

بهره‌برداری شخصی از منابع عمومی

طبق گزارش وزارت خزانه‌داری آمریکا، خانواده شمخانی نه‌تنها در ساختار سیاسی-امنیتی دیکتاتوری حاکم نقش‌آفرین هستند، بلکه به‌صورت سازمان‌یافته در حوزه اقتصادی نیز به یکی از اصلی‌ترین مهره‌های تأمین مالی حکومت و ثروت‌اندوزی شخصی تبدیل شده‌اند.

صفحه فارسی وزارت خارجه آمریکا نیز در بیانیه‌ای در شبکه اجتماعی اکس (توییتر سابق) نوشت: «امروز، دولت ایالات متحده آمریکا بیش از ۱۱۵ شرکت، فرد، و کشتی دخیل در تجارت غیرقانونی نفت و پتروشیمی ایران، از جمله حسین شمخانی، پسر علی شمخانی، از افراد نزدیک به رژیم را مورد تحریم قرار داد. شبکه جهانی حسین بخش قابل توجهی از صادرات نفت ایران را کنترل و از درآمد حاصل از آن جهت ثروتمند کردن خانواده‌اش و رژیم ایران استفاده می‌کند.»

شدت گرفتن کارزار تحریم‌ها

تحریم‌های جدید، تازه‌ترین بخش از کمپین «فشار حداکثری» ایالات متحده علیه سران حکومت به شمار می‌روند؛ کمپینی که نخستین بار در دوران ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ آغاز شد و اکنون با بازگشت او به قدرت بار دیگر در مرکز سیاست خارجی آمریکا در قبال ایران قرار گرفته است.

به گفته مقامات وزارت خزانه‌داری، هدف از این تحریم‌ها نه تنها محدودسازی منابع مالی حکومت ایران، بلکه افشای فساد ساختاری، رانت‌خواری نهادهای امنیتی، و استفاده خانوادگی از ثروت‌های ملی توسط حلقه‌های درون حکومت است.

با اعمال این دور جدید از تحریم‌ها، مجموع افراد، شرکت‌ها و کشتی‌های ایرانی تحریم‌شده در سال جاری میلادی به بیش از ۵۰۰ مورد رسیده است. این در حالی است که بسیاری از کارشناسان معتقدند که تحریم‌های هوشمند، یکی از معدود ابزارهای مؤثر برای مهار فعالیت‌های منطقه‌ای و هسته‌ای دیکتاتوری حاکم بوده‌اند.

ناکارآمدی داخلی، دور زدن تحریم خارجی

در حالی‌که بخش عمده‌ای از مردم ایران با مشکلات شدید اقتصادی، تورم، بیکاری و فقر دست‌وپنجه نرم می‌کنند، گزارش‌های مشابه از ثروت‌های هنگفت فرزندان و وابستگان مقامات ارشد حکومت حکایت دارد. از خرید خانه‌های لوکس در استانبول، لندن و دبی تا تجارت بین‌المللی با پشتوانه ساختارهای حاکمیتی، این شبکه‌های رانت‌زا به‌طور مستقیم از دور زدن تحریم‌ها سود می‌برند.

در واقع، «تحریم» که در ظاهر باید مانعی برای دیکتاتوری حاکم باشد، عملاً به ابزار ثروت‌اندوزی برای حلقه‌های نزدیک به قدرت تبدیل شده‌است؛ چرا که تنها آنان توان و منابع لازم برای تطبیق با فضای تحریم و سوء‌استفاده از خلأهای قانونی را دارند.

تحریم‌های تازه بدون شک ضربه بزرگی به شبکه حمل‌ونقل نفتی دیکتاتوری حاکم خواهد بود. قطع دسترسی این شبکه‌ها به نظام مالی بین‌المللی، انسداد حساب‌های بانکی مرتبط، و ردیابی کشتی‌ها و محموله‌ها در سطح جهانی، بخشی از پیامدهای بلافصل این تصمیم خواهد بود.

با این حال، دولت آمریکا نیز می‌داند که رژیم ایران سابقه طولانی در تطبیق با تحریم‌ها دارد و لذا، باید همزمان با اعمال فشار، به دنبال هم‌افزایی با کشورهای دیگر و تقویت نظارت‌های جهانی بر فعالیت‌های مشکوک دریایی و مالی باشد.

تحریـم همزمان ۲۰ نهاد و ۱۰ کشتی

همزمان، وزارت خارجه امریکا نیز ۲۰ نهاد و ۱۰ کشتی دیگر را به دلیل مشارکت در تجارت و حمل و نقل نفت و محصولات پتروشیمی ایران تحریـم کرد.

تمی بروس، سخنگوی وزارت خارجه امریکا، در این رابطه در حساب ایکس خود نوشته بود: این تحریـم‌ها با هدف «مختل کردن توان حکومت ایران در تأمین مالی فعالیت‌های بی‌ثبات‌کننده از جمله برنامه هسته‌ای، حمایت از گروه‌های تروریستی و سرکوب مردم خودش» اعمال شده‌اند.

بروس در ادامه افزود همان‌طور که دونالد ترمپ پیش‌تر گفته است، «هر کشور یا شخصی که تصمیم به خرید نفت یا محصولات پتروشیمی از ایران بگیرد، خود را در معرض خطر تحریـم‌های امریکا قرار داده و اجازه انجام تجارت با ایالات متحده را نخواهد داشت.»

تحریـم‌های اعلام‌شده علیه شبکه کشتیرانی محمدحسین شمخانی و شرکای بین‌المللی‌اش، نه‌تنها افشای یکی از بزرگ‌ترین کانال‌های تأمین مالی حکومت است، بلکه نشانه‌ای از عزم آمریکا برای مقابله با ساختارهای فسادزای اقتصادی در درون حکومت ایران است.

در شرایطی که مردم ایران زیر بار مشکلات اقتصادی کمر خم کرده‌اند، افشای چنین شبکه‌هایی نشان می‌دهد که ریشه بحران‌ها نه در تحریـم، بلکه در سوء‌مدیریت، فساد ساختاری و غارت منظم منابع ملی توسط نزدیکان قدرت نهفته است. و تحریـم، در این میان، تنها یک آینه است که تصویر واقعی نظام را برای جهانیان روشن‌تر می‌سازد.